Rijksmonumentenregister · Netherlands
Heiligenberg
Leusden, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kasteel, buitenplaats
- Function
- Landhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1700
- Address
- Heiligenbergerweg 5, 3833 AC Leusden
- Place
- Leusden
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.13851, 5.40930
- Part of complex
- 507015
- Monument number
- 507014
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1677 map "Ultraiectini Dominii tabula / multo aliis auctior et correctior per Nic. Visscher ; R. de Hooghe fecit" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
HOOFDGEBOUW. Witgepleisterd huis van twee verdiepingen met een met grijze pannen gedekt zadeldak met afgeplatte nok boven het middendeel, dat haaks omgaat in de schilddaken van de zijvleugels. Het middendeel van het huis werd rond 1815 door Ernst Louis van Hardenbroek (1774-1843) gebouwd en is onderkelderd, waarbij de overkluising bestaat uit troggewelven op verkant gelegde houten balken. De noord- en zuidvleugel (respectieveli jk 1865 en 1875) werden gebouwd door L.H. Eberson (1822-1889) en werken compositorisch als hoekrisalieten van het corps de logis. Beiden zijn onderkelderd, maar de troggewelven zijn hier op normale wijze aangebracht, dat wil zeggen, van de moerbalken is een zijde zichtbaar.
De ingang bevindt zich centraal in de middenrisaliet aan de west(-berg)kant van het huis en wordt voorafgegaan door een trap van 7 treden. De dubbele openslaande deuren bestaan ieder uit 3 ruiten en worden afgesloten door een 2 ruiten b reed bovenlicht. Aan weerskanten van de ingang bevinden zich 1 ruit brede ramen met dezelfde ruitsverdeling als bij de deuren. Naast ingang en vensters zijn lisenen op de muurvlakken aangebracht, met erboven consoles die een kroonlijst dragen. Boven de kroonlijst van de ingangspartij zijn wederom 3 vensters aangebracht; 2 smalle van 3 ruiten en 1 breed van 6 ruiten. Boven dit laatste venster is een halfronde dakkapel met 4 ruiten aangebracht, waarvan de bovenste 2 ruiten half afgerond zijn.
Aan weerszijden van de middenrisaliet van het middengedeelte zijn op de begane grond twee 8 ruitsvensters en op de verdieping twee 6 ruitsvensters met frans balkon geplaatst. Op de as boven deze vensters een halfronde 4 ruits dakkapel, die via een ijzeren brandtrap (daar aangebracht in de jaren 60 t.b.v. het internaat) in verbinding staat met de grond. Het dak is verder voorzien van enkele dakramen. Het souterrain heeft op de 4 venstertraveeën 2 ruitsvensters, terwijl aan weerszijden van het bordes een enkelruitsvenster is aangebracht.
De zijvleugels van de achtergevel springen ten opzichte van het middendeel meer naar voren dan aan de voorzijde. In de daardoor ontstane smalle zijgevels van de zijvleugels zijn op de bel-étage en de verdieping enkelruits brede 2 ruitsvensters aangebracht. De zuidvleugel is daarbij op souterrainniveau voorzien van een deur van recente datum.
De voorzijden van de vleugels vertonen elk één venstertravee met op souterrainniveau een 2 ruitsvenster, op de bel-étage een T-venster en op de verdieping rechts (zuid) weer een T-venster en links (noord) een nieuw enkelruitsvenster. De zijvleugels hebben elk een dakkapel zoals op het middengedeelte.
De rechterzijvleugel heeft op souterrainniveau een hardstenen stichtingssteen met de volgende tekst:
"Deze steen is gelegd
door
Ernest Louis
van Hardenbroek
oud 8 jaren
den 20sten sept: 1872"
De hoeken van de zijvleugels worden benadrukt door omgaande geblokte lisenen, waarvan de onderste helft en de bovenste helft respectievelijk de cordonlijst en het hoofdgestel steunen. Het hoofdgestel verloopt geheel rond het huis, terwijl de cordonlijst alleen rondom de zijvleugels verloopt.
De oostgevel (wegkant) vertoont grotendeels dezelfde indeling als de westgevel; souterrain-vensters ontbreken echter omdat het grondniveau hier hoger ligt dan aan de westkant. Een ander verschil is dat deze gevel, waarschijnlijk omdat hij naar de openbare weg (Heiligenbergerweg) is gericht, meer ornamentering kent. De middenrisaliet heeft op de begane grond wed erom dubbele openslaande deuren van ieder 3 ruiten en een halfrond 2 ruitsbovenlicht.
De deur wordt geflankeerd door dubbele paneelpilasters die een hoofdgestel dragen dat in het midden iets naar voren springt. Het hoofdgestel draagt een smeedijzeren balkonhek met neo-gotische tracering van afgeplatte puntovalen. De balkonbalustrade verspringt zoals het hoofdgestel. Boven de dubbele deur bevindt zich op de verdieping een door breed lijstwerk omgeven 6 ruitsvenster.
Aan weerszijden van de middenrisaliet van het middengedeelte op de begane grond twee dubbele openslaande 6 ruitsdeuren met 2 ruitsbovenlicht op de venstertraveeën. Op de verdieping zijn 2 T-ruitsvensters met frans balkon aangebracht. Het dak boven het middendeel werd in 1986 van 6 dakramen voorzien.
De zijvleugels springen minder sterk naar voren als aan de westkant. De hoeken zijn weer voorzien van omgaande geblokte lisenen, die net als de twee Ionische pilasters aan weerszijden van de openslaande deuren op de begane grond, een dubbele cordon lijst dragen. Zoals bij het hoofdgestel van de middenrisaliet van het middendeel, springt de cordonlijst ook hier wat naar voren.
Op de begane grond en op de verdieping bevinden zich respectievelijk een 6 ruitsvenster met een enkelvoudig bovenlicht en een T-ruitvenster. Het venster op de begane grond wordt geflankeerd door pilasters met een Ionisch kapiteel en het venster op de verdieping door pilasters met een Korintisch kapiteel. Voorts hebben de vleugels door consoles (met acanthus en wijnranken versier d) gestutte balkons, voorzien van een decoratief smeedijzeren hek uit de tweede helft 19de eeuw. Op de kap van de zijvleugels zijn ook aan deze zijde weer halfronde 4 ruits dakkapellen aangebracht.
Het gebouw staat voor en achter op een hardstenen sokkel, die onder de pilasters en lisenen wat naar voren springt. Langs de zijgevels loopt de grond schuin naar het westen weg. Aan deze zijkanten van het huis bevinden zich daarom in een curve verlopende muren die het naar het westen afdalende talud van het terr ein keren.
De zuidgevel is in 3 traveeën geleed, met op souterrainniveau drie 2 ruitsvensters en op begane grond en verdieping 3 T-vensters. Het centraal gelegen venster van de verdieping is voorzien van een Frans balkon. De buitenste vensters op de verdieping zijn in 1965 aangebracht ten behoeve van het internaat en zijn voor de bescherming van ondergeschikte betekenis.
De noordgevel heeft een vrijwel identieke opbouw als de zuidgevel, zei het dat de indeling van de traveeën hier ongelijk is. De 3 vensters op de begane grond en de 3 vensters van de verdieping zijn voorzien van T-ruitsvensters. De linker 2 vensters op de begane grond hebben elk een 6 ruits voorzetraam. Op de verdieping zijn 3 Franse balkons aangebracht en op souterrainniveau aan linker- en rechterzijde een 2 ruitsvenster. Ter hoogte van de middentravee is het souterrain voorzien van een dubbele deur, die onlangs van moderne roosters is voorzien.
Alle vensters op de begane grond en de verdieping zijn fénetres a terre. Het midd endeel van het huis was voorzien van persiennes.
Interieur: een vestibule met stucdecoratie in Empirestijl. Boven twee deuren aan de linker en twee aan de rechterzijde zijn 4 allegorische vrouwenfiguren in stuc afgebeeld, met de klok mee personificaties van de herfst, de zomer, de winter en de lente voorstellende. Tussen de allegorische vrouwenfiguren aan de linkerzijde is een Bacchuskop in een lijst aangebracht, tussen de vrouwenfiguren aan de rechterzijde een Bacchante. Boven de deuren naar de salon tegenover de ingang zijn twee stucafbeeldingen van honden in reliëf aangebracht. Al deze stucdecoraties zijn terug te vinden onder de respectievelijke nummers 933, 934, 932, 935, 162, 387, 94 en 163, in de catalogus van Joseph Beunat, Recueil des dessins d'ornements d'architecture, uitgegeven te Parijs in circa 1813.
Het houtsnijwerk van de paneeldeuren en het plafond zijn eveneens in Empirestijl uitgevoerd en op de decoratie van de hal afgestemd. De salons aan de oost- en zuid (rechter) kant van de hal hebben nog hun oorspronkelijke Empire-stucplafonds. De eetzaal, de drie salons, bibliotheek, de kamer en de herenkamer beschikken naast stucplafonds over hun oorspronkelijke 19de eeuwse schoorstenen met marmeren en deels houten mantels.
In het souterrain is de keuken voorzien van een grote schouw. De verdieping en de zolder zijn aangepast aan de periode dat op de Heiligenberg een internaat was gevestigd. De houten trap met gedraaide houten balusters en met inbouwkasten op de eerste verdieping worden verlicht door een daklicht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
MAIN BUILDING. Whitewashed house of two storeys with a gabled roof covered with grey tiles with flattened ridge above the central section, which turns at right angles into the hipped roofs of the side wings. The central section of the house was built around 1815 by Ernst Louis van Hardenbroek (1774-1843) and is undercellared, whereby the vaulting consists of barrel vaults on rectangular wooden beams laid on their side. The north and south wings (respectively 1865 and 1875) were built by L.H. Eberson (1822-1889) and function compositionally as corner risalits of the corps de logis. Both are undercellared, but the barrel vaults are here constructed in the normal manner, that is to say, one side of the tie beams is visible.
The entrance is located centrally in the middle risalit on the west (-hill) side of the house and is preceded by a flight of 7 steps. The double French doors each consist of 3 panes and are closed off by a 2-pane fanlight. On either side of the entrance are 1-pane-wide windows with the same glazing bars as the doors. Next to entrance and windows, pilasters are placed on the wall surfaces, with consoles above them carrying a cornice. Above the cornice of the entrance section, 3 windows are again placed; 2 narrow ones of 3 panes and 1 wide one of 6 panes. Above this latter window a half-round roof dormer with 4 panes is placed, of which the top 2 panes are half-rounded.
On either side of the middle risalit of the central section are on the ground floor two 8-pane windows and on the first floor two 6-pane windows with French balcony. On the axis above these windows a half-round 4-pane roof dormer, which via an iron fire escape (placed there in the 1960s for the boarding school) connects with the ground. The roof is further provided with several roof windows. The basement has on the 4 window bays 2-pane windows, while on either side of the landing a single-pane window is placed.
The side wings of the rear facade project further forward relative to the central section than on the front side. In the narrow side facades of the side wings thereby created are on the bel-étage and the first floor single-pane-wide 2-pane windows. The south wing is thereby on basement level provided with a door of recent date.
The front sides of the wings each show one window bay with on basement level a 2-pane window, on the bel-étage a T-window and on the first floor right (south) again a T-window and left (north) a new single-pane window. The side wings each have a roof dormer like on the central section.
The right side wing has on basement level a sandstone foundation stone with the following text:
"This stone was laid
by
Ernest Louis
van Hardenbroek
aged 8 years
the 20th of Sept: 1872"
The corners of the side wings are emphasized by continuous rusticated pilasters, of which the lower half and the upper half respectively support the cordon moulding and the main cornice. The main cornice runs all around the house, while the cordon moulding only runs around the side wings.
The east facade (road side) shows largely the same layout as the west facade; however, basement windows are absent because the ground level here is higher than on the west side. Another difference is that this facade, probably because it faces the public road (Heiligenbergerweg), has more ornamentation. The middle risalit has on the ground floor again double French doors of 3 panes each and a half-round 2-pane fanlight.
The door is flanked by double panel pilasters carrying a main cornice that springs forward slightly in the middle. The main cornice carries a wrought-iron balcony railing with neo-gothic tracery of flattened pointed ovals. The balcony balustrade steps back like the main cornice. Above the double door is on the first floor a 6-pane window surrounded by broad mouldings.
On either side of the middle risalit of the central section on the ground floor two double French 6-pane doors with 2-pane fanlight on the window bays. On the first floor 2 T-pane windows with French balcony are placed. The roof above the central section was provided in 1986 with 6 roof windows.
The side wings project less strongly forward than on the west side. The corners are again provided with continuous rusticated pilasters, which like the two Ionic pilasters on either side of the French doors on the ground floor, carry a double cordon moulding. As with the main cornice of the middle risalit of the central section, the cordon moulding also steps forward slightly here.
On the ground floor and on the first floor are respectively a 6-pane window with a simple fanlight and a T-pane window. The window on the ground floor is flanked by pilasters with an Ionic capital and the window on the first floor by pilasters with a Corinthian capital. Furthermore, the wings have balconies supported by consoles (decorated with acanthus and vine scrolls), provided with a decorative wrought-iron railing from the second half of the 19th century. On the roof of the side wings half-round 4-pane roof dormers are also placed on this side.
The building stands on a sandstone plinth in front and rear, which springs forward somewhat under the pilasters and pilasters. Along the side facades the ground slopes away to the west. On these sides of the house are therefore curved walls that restrain the slope of the terrain descending to the west.
The south facade is divided into 3 bays, with on basement level three 2-pane windows and on ground floor and first floor 3 T-windows. The centrally located window of the first floor is provided with a French balcony. The outer windows on the first floor were placed in 1965 for the benefit of the boarding school and are of subsidiary importance for the protection.
The north facade has an almost identical structure to the south facade, except that the division of the bays here is unequal. The 3 windows on the ground floor and the 3 windows of the first floor are provided with T-pane windows. The left 2 windows on the ground floor each have a 6-pane external shutter window. On the first floor 3 French balconies are placed and on basement level on left and right sides a 2-pane window. At the level of the middle bay the basement is provided with a double door, which has recently been provided with modern grilles.
All windows on the ground floor and the first floor are fenêtres à terre. The central section of the house was provided with shutters.
Interior: a vestibule with stucco decoration in Empire style. Above two doors on the left and two on the right side are 4 allegorical female figures in stucco depicted, clockwise representing personifications of autumn, summer, winter and spring. Between the allegorical female figures on the left side is a Bacchus head in a frame, between the female figures on the right side a Bacchante. Above the doors to the salon opposite the entrance are two stucco reliefs of dogs placed. All these stucco decorations can be found under the respective numbers 933, 934, 932, 935, 162, 387, 94 and 163, in the catalogue of Joseph Beunat, Recueil des dessins d'ornements d'architecture, published in Paris around 1813.
The wood carvings of the panel doors and the ceiling are likewise executed in Empire style and coordinated with the decoration of the hall. The salons on the east and south (right) side of the hall still have their original Empire stucco ceilings. The dining room, the three salons, library, room and gentlemen's room have in addition to stucco ceilings their original 19th-century fireplaces with marble and partly wooden mantels.
In the basement the kitchen is provided with a large fireplace. The first floor and the attic have been adapted to the period when a boarding school was established on the Heiligenberg. The wooden staircase with turned wooden balusters and with built-in cupboards on the first floor are illuminated by a roof light.
Nearby in the register
- Historische aanleg, Heiligenbergerweg bij 5Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Archeologie, HeiligenbergArcheologieunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Heiligenbergerweg bij 5Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuin, park en plantsoen, Heiligenbergerweg bij 3Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.