Rijksmonumentenregister · Netherlands
Paviljoen 'Vondelpark'
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Horeca
- Function
- Café-restaurant
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Vondelpark 3, 1071 AA Amsterdam
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.36108, 4.87502
- Part of complex
- 504733
- Monument number
- 504833
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity of Amsterdam LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1750 map "Composite: Sheets 1 to 40 Carte De Hollande Et D'utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Een in de noordwestelijke hoek van het Vondelpark in 1879-1881 opgetrokken CAFE-RESTAURANT met KASTELEINSWONING, genaamd het Vondelpark Paviljoen, naar een ontwerp in Italiaans-renaissancistische stijl van W. Hamer in opdracht van het bestuur van de Vereeniging tot aanleg van een Rij- en Wandelpark te Amsterdam. Aan beide zijden van de perceelafscheiding een beeld van een stroomgodin. In 1890 werd het paviljoen aan de oostzijde uitgebreid met een restaurantzaal, eveneens naar ontwerp van W. Hamer. Oorspronkelijk waren er drie zalen voor elk 100 bezoekers met daarachter de keukens, waskamers en de toiletten. In de benedenverdieping bevonden zich de wijn-, bier-, provisie- en ijskelders alsmede de bergplaatsen voor brandstoffen, tafels en stoelen. In 1924 werd de brede toegangstrap naar het terras gesloopt en vervangen door een ingang in de benedenverdieping. Inwendig werd het pand in opdracht van H. de Graaff van de firma Zomerdijk Bussink verbouwd tot een deftig restaurant waarbij het trappenhuis werd vernieuwd en er in de benedenverdieping enige publieke ruimten werden ingericht. In de Tweede Wereldoorlog namen de Duitsers bezit van het gebouw dat in 1947, na een grondig herstel in opdracht van H. van den Eerenbeemt, weer open ging als Internationaal Cultureel centrum. In 1952 kwam het paviljoen in handen van de gemeente Amsterdam die het pand onder meer verhuurde aan de stichting het Holland Festival. In 1973 vestigde het Nederlands Filmmuseum zich in het gebouw dat het twee jaar later ingrijpend liet verbouwen. In 1991-92 is het pand gerenoveerd waarbij de 'Franse Zaal' in oorspronkelijke staat werd teruggebracht alsmede de later aangebouwde restaurantzaal. In de 'Japanse Zaal' (thans de tweede bioscoopzaal) werd een authentiek stucplafond uit de bouwperiode blootgelegd en gerestaureerd. In de eerste bioscoopzaal werd het interieur van de voormalige Parisien-bioscoop van Jean Desmet aan de Nieuwendijk ingebouwd. De lambrisering, wandbespanning, plafonddelen, lampen en twee deurstellen vormen onderdelen van dit interieur. Deze zijn van museale waarde maar niet van monumentale waarde voor het pand.
N.B. Zowel de entree met tochthal als de boven de zijvleugels gelegen dakloggia zijn niet oorspronkelijk en vertegenwoordigen geen monumentale waarde.
Omschrijving
Op een samengestelde plattegrond opgetrokken voormalig cafe-restaurant. De voorgevel bestaat uit een drie vensterassen breed middendeel van drie bouwlagen (begane grond, hoofdverdieping, tweede verdieping en een kapverdieping) onder een schilddak bedekt met leien. Aan weerszijden hiervan twee lagere, uit drie traveeën bestaande, zijvleugels van twee bouwlagen onder een plat dak die beide op de hoeken worden afgesloten door een travee met torenvormige opbouw onder een met leien bedekt koepeldak bekroond met een torenhelm. De in rustica uitgevoerde bakstenen benedenverdieping met natuurstenen pilasters dient enerzijds als basement voor de gepleisterde verdiepingen en anderzijds als een vijf meter breed terras. De verdieping zwenkt in het midden van de voorgevel naar buiten en loopt aan de oostzijde geheel om de zijgevel heen en aan de westzijde slechts een travee. Aan de zijkanten bevinden zich twee monumentale bordestrappen die naar het terras leiden. De getoogde vensteropeningen zijn alle voorzien van sierijzeren traliewerk en een gepleisterde sluitsteen. De balustrade rond het terras bestaat uit kandelaberzuiltjes tussen natuurstenen posten onder een dekplaat. Het monumentale geheel gepleisterde middendeel heeft op de hoofdverdieping drie grote rondboogvormige vensters in het in rustica uitgevoerde muurvlak tussen gecanelleerde Ionische halfzuilen. Boven de vensters een fries met festoenen onder een uitkragende gootlijst met guttae. De bovenliggende balustrade is opgebouwd uit kandelaberzuiltjes tussen posten. De gootlijst en de balustrade lopen door over de zijvleugels. De tweede verdieping is eveneens voorzien van drie rondboogvormige vensters tussen gecanneleerde halfzuilen onder een fries. Leerlingen van de voormalige Quellinusschool aan de Vondelstraat 9 hakten voor de bekroning van het middendeel uit zandsteen het door Pomona en Flora geflankeerde Amsterdamse stadswapen en de beide leeuwen, die schilden vasthouden met de jaartallen 1864 en 1880. De zijvleugels op de hoofdverdieping tussen het middendeel en de hoektorens bestaan beide uit een drie traveeën brede loggia die toegang geeft tot het terras. De loggia's hebben een kruisribgewelf en steunen op Composiete zuilen. Beide hoektraveeën zijn voorzien van een pilasterstelling, op de hoofdverdieping een Composiete orde en op de tweede verdieping zijn de pilasters voorzien van fantasiekapitelen. Op de hoofdverdieping gepleisterde boogvelden boven de openslaande deuren onder een fries met festoenen. Boven de boogvelden gebeeldhouwde sluitstenen. Op de bovenverdieping gekoppelde rondboogvensters met roedenverdeling en aanzet- en sluitstenen. Bovenliggend met open-trygliefen fries onder een flauw uitkragende gootlijst en een ajour balustrade met op de hoeken spitsvormige bekroningen. De hoofdverdieping aan de rechterzijgevel (O) bestaat uit zes traveeën tussen Composiete pilasters. De twee rechter traveeën zijn lager uitgevoerd, hebben geen bovenliggende balustrade en zijn voorzien van segmentvormige vensters. De overige vormgeving en decoratie zijn identiek aan het middendeel van de voorgevel (zie boven). De linker zijgevel (W) is vier vensterassen breed en is voorzien van drie blinde vensters en op de hoek van openslaande deuren met een gepleisterd boogveld. Ook hier pilasters en een uitkragende gootlijst met bovenliggende balustrade. De twee stroomgodinnen voor de beide bordestrappen zijn van gietijzer en afkomstig uit Frankrijk. Ze zijn waarschijnlijk gemaakt door de 'Societe des fonderies du Val d'Osne'. De amphorae boven hun hoofd waren oorspronkelijk bestemd als lampehouders.
Interieur
De 'Franse Zaal' bevat een authentieke decoratie in een neo Lodewijk XIV-stijl. De wandbespanning is tijdens de laatste restauratie vernieuwd, zoveel mogelijk het oorspronkelijke idee benaderend. De 'Japanse Zaal' bevat een oorspronkelijke 19de-eeuws stucplafond.
Waardering
Het Vondelparkpaviljoen, met oorspronkelijke en deels toegevoegde interieuronderdelen, is van algemeen belang vanwege de architectuur- en cultuurhistorische en typologische waarde als vroeg en goed bewaard gebleven voorbeeld van 19de-eeuwse restaurantarchitectuur en vanwege de specifieke verbanden met de ontwikkeling en aanleg van het Vondelpark als eerste openbaar park in Amsterdam. Bovendien van belang vanwege een aantal zeer waardevolle interieuronderdelen. Het paviljoen neemt bovendien een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van W. Hamer.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
A CAFE-RESTAURANT with INNKEEPER'S DWELLING erected in the northwestern corner of the Vondelpark in 1879-1881, named the Vondelpark Pavilion, designed in Italian Renaissance style by W. Hamer on behalf of the board of the Association for the establishment of a Riding and Walking Park in Amsterdam. On both sides of the plot boundary a statue of a river goddess. In 1890 the pavilion was extended on the east side with a restaurant hall, also designed by W. Hamer. Originally there were three halls each seating 100 guests with kitchens, washrooms and toilets behind them. On the ground floor were the wine, beer, provisions and ice cellars as well as storage spaces for fuel, tables and chairs. In 1924 the broad access staircase to the terrace was demolished and replaced by an entrance on the ground floor. Internally the building was renovated on the instructions of H. de Graaff of the firm Zomerdijk Bussink to create a dignified restaurant whereby the staircase was renewed and some public rooms were installed on the ground floor. During the Second World War the Germans took possession of the building which, in 1947, after thorough restoration on the instructions of H. van den Eerenbeemt, reopened as an International Cultural Centre. In 1952 the pavilion came into the hands of the municipality of Amsterdam which among other things leased the building to the foundation the Holland Festival. In 1973 the Dutch Film Museum established itself in the building which two years later had it extensively renovated. In 1991-92 the building was renovated whereby the 'French Hall' was restored to its original state as well as the restaurant hall added later. In the 'Japanese Hall' (now the second cinema auditorium) an authentic stucco ceiling from the building period was uncovered and restored. The interior of the former Parisien cinema of Jean Desmet on the Nieuwendijk was incorporated into the first cinema auditorium. The wall panelling, wall covering, ceiling sections, lamps and two door sets form components of this interior. These are of museum value but not of monumental value for the building.
N.B. Both the entrance with draught lobby and the roof loggia situated above the side wings are not original and have no monumental value.
Description
Former cafe-restaurant erected on a composite ground plan. The front facade consists of a three bay wide central section of three storeys (ground floor, principal floor, second floor and an attic storey) beneath a hipped roof covered with slate. On either side of this two lower side wings consisting of three bays of two storeys beneath a flat roof both of which are terminated at the corners by a bay with a tower-like structure beneath a dome roof covered with slate and crowned with a spire. The brick ground floor executed in rustica with natural stone pilasters serves on the one hand as a basement for the plastered storeys and on the other hand as a five metre wide terrace. The floor slopes outward in the middle of the front facade and runs entirely around the east side gable and on the west side only one bay. On either side are two monumental ramp stairs leading to the terrace. The arched window openings are all provided with ornamental iron railings and a plastered keystone. The balustrade around the terrace consists of candelabra-shaped columns between natural stone posts beneath a coping plate. The monumental entirely plastered central section has on the principal floor three large round-arched windows in the rustica-executed wall surface between fluted Ionic half-columns. Above the windows a frieze with festoons beneath a projecting cornice with guttae. The superimposed balustrade is composed of candelabra-shaped columns between posts. The cornice and balustrade continue over the side wings. The second floor is likewise provided with three round-arched windows between fluted half-columns beneath a frieze. Pupils of the former Quellinusschool on the Vondelstraat 9 carved from sandstone for the crowning of the central section the Amsterdam city arms flanked by Pomona and Flora and the two lions holding shields with the dates 1864 and 1880. The side wings on the principal floor between the central section and the corner towers consist both of a three bay wide loggia providing access to the terrace. The loggias have a cross-ribbed vault and rest on Composite columns. Both corner bays are provided with a pilaster arrangement, on the principal floor a Composite order and on the second floor the pilasters are provided with fantasy capitals. On the principal floor plastered arch fields above the folding doors beneath a frieze with festoons. Above the arch fields sculptured keystones. On the upper storey coupled round-arched windows with glazing bars and abutment and keystones. Above with open-triglyph frieze beneath a shallow projecting cornice and an open-work balustrade with pointed-form crownings at the corners. The principal floor on the right side gable (E) consists of six bays between Composite pilasters. The two right bays are executed lower, have no superimposed balustrade and are provided with segmental windows. The remaining design and decoration are identical to the central section of the front facade (see above). The left side gable (W) is four window bays wide and is provided with three blind windows and at the corner with folding doors with a plastered arch field. Here too pilasters and a projecting cornice with superimposed balustrade. The two river goddesses in front of both ramp stairs are cast iron and originate from France. They were probably made by the 'Societe des fonderies du Val d'Osne'. The amphorae above their heads were originally intended as lamp holders.
Interior
The 'French Hall' contains authentic decoration in a neo Louis XIV style. The wall covering was renewed during the last restoration, approaching the original design as much as possible. The 'Japanese Hall' contains an original 19th-century stucco ceiling.
Valuation
The Vondelpark Pavilion, with original and partly added interior components, is of general importance because of its architectural and cultural-historical and typological value as an early and well-preserved example of 19th-century restaurant architecture and because of the specific links with the development and establishment of the Vondelpark as Amsterdam's first public park. Moreover important because of a number of highly valuable interior components. The pavilion furthermore occupies an important place within the oeuvre of W. Hamer.
Nearby in the register
- Toegangshek, Pieter Cornelisz. Hooftstraat bij 183Erfscheidingunder 1 mi
- Woonhuis, Roemer Visscherstraat 47Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Vondelstraat 47Woonhuisunder 1 mi
- Kerk, Vondelstraat 120 AKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.