Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Raadhuisstraat 5
Dirkshorn, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1868
- Address
- Raadhuisstraat 5, 1746 BE Dirkshorn (Schagen 27)
- Place
- Dirkshorn
- Municipality
- Schagen
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.74958, 4.77758
- Monument number
- 498906
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
NEDERLANDS HERVORMDE KERK, gebouwd in 1868 door architect B. Sleister in eclectische bouwtrant. De kerk ligt ten zuiden van de Dorpsstraat, enigszins teruggelegen aan een voorplein. Ten noordoosten van de kerk ligt het voormalige 19de eeuwse raadhuis van Harenkarspel. De kerk is gebouwd ter vervanging van de oudere - in 1868 gesloopte - Nederlands Hervormde Kerk die gesitueerd was op de plaats waar nu het raadhuis staat.
Omschrijving
Zaalkerk, gebouwd op rechthoekig grondplan, onder een met leien gedekt zadeldak. Het zadeldak ligt verzonken tussen de kopgevels, de noklijn staat loodrecht op de Dorpsstraat. In de noordelijke kopgevel (voorgevel) bevindt zich in het midden een grotendeels ingebouwde toren. De kerk is zes traveeën diep.
De kerk is opgetrokken in baksteen, de eclectische detailleringen in de voorgevel zijn van zandsteen. De draagconstructie van het houten zadeldak bestaat uit een houten hammerbeamkap met ijzeren trekstangen.
De voorgevel (N) heeft een hardstenen plint en is drie traveeën breed. De gevelwordt links en rechts beëindigd door steunberen met natuurstenen afdekplaten die door pinakels worden bekroond. De linker- en rechtertravee zijn één vensteras breed. Een natuurstenen waterlijst (op éénderde van de hoogte) doorsnijdt de steunberen op de hoeken. Boven de waterlijst bevinden zich (van beneden naar boven) een borstwering van vijf gekoppelde natuurstenen muurnissen, een rondboogvenster met glas-in-loodramen en natuurstenen traceringen. Onder de daklijst is een natuurstenen boogfries aangebracht.
De middelste travee wordt gevormd door de toren die enigszins risaleert. De toren bestaat uit drie delen: een vierkante romp die tot boven het zadeldak is opgetrokken, een achthoekige klokkentoren met galmgaten en een bekroning door een met leien gedekte torenspits met windvaan. In de voet van de vierkante romp bevindt zich het ingangsportaal met een dubbele houten deur met neogotische motieven, een halfrond bovenlicht met houten traceringen, omlijst door een natuurstenen archivolt. Boven de ingang bevinden zich (van beneden naar boven): een waterlijst in de vorm van een fronton, een borstwering en een rondboogvenster (zoals in de buitenste traveeën), daarboven tenslotte zes gekoppelde muurnissen, waarvan de twee middelste een venster bevatten. De vierkante romp van de toren heeft gebosseerde zandstenen hoekstenen en wordt bovenlangs afgesloten door een bakstenen kroonlijst die aan drie zijden (N, O, en W) wordt doorbroken door een driehoekige bekroning, waarin de wijzerplaten van het uurwerk zijn aangebracht.
De zijgevels van de kerk (O en W) hebben een hoge uitgemetselde bakstenen plint. De zijgevels worden door bakstenen muurdammen verdeeld in zes traveeën. Iedere travee bevat een rondboogvenster met glas-in-loodramen en natuurstenen traceringen. In beide zijgevels is het meest noordelijk geplaatste venster (bij de voorgevel) blind gemaakt. In de linkerzijgevel (O) is onder dit venster een rechthoekig dubbel zesruitsvenster met bovenlichten aangebracht. Beide zijgevels worden bovenlangs afgesloten door een tandlijst en een eenvoudig geprofileerde houten bakgoot. De achtergevel (Z) is blind op twee schuifvensters en een deur na, die zich in de linkerhelft bevinden. De deur met gepleisterde omlijsting, is bereikbaar via een hardstenen trap met drie treden. De achtergevel wordt aan weerszijden begrensd door bakstenen steunberen, afgedekt met zandstenen platen.
Het interieur bestaat uit een éénbeukige kerkruimte die overdekt wordt door genoemde hammerbeamconstructie met zeven spanten onder een houten zadeldak. De spanten steunen op kraagstenen in de zijwanden. De ruimtes tussen de steekbalken, gewelfhouten en daksparren zijn ingevuld met decoratief houtsnijwerk van vierpassen en raamwerken met kleine houten balusters. Aan de ijzeren trekstangen zijn smeedijzeren hanglampen bevestigd. De ramen hebben alle wit glazen ruiten. De kerkruimte is tegenwoordig (1994) aan de zuidzijde met één travee verkleind. Aan de zuidzijde is een verblijfsruimte gecreëerd door een tussenwand te plaatsen achter het zesde kapspant. In de kerkruimte zijn daardoor nog maar zes van de zeven kapspanten zichtbaar. Het voorportaal aan de noordzijde van de kerk geeft toegang tot de kerkruimte en tot twee andere ruimtes: links (O) de consistoriekamer, rechts (W) een bergruimte en de trap naar de galerij waarop het orgel is geplaatst.
In de kerkruimte is tegen de oostwand de in oorsprong 17de-eeuwse preekstoel geplaatst, die afkomstig is uit de afgebrande houten voorganger van de kerk. Op een galerij tegen de noordwand is het door L. Ypma vervaardigde, rijk gedecoreerde orgel met Hoofdwerk en Bovenbouw geplaatst. Het orgel dateert volgens opschrift op de panelen van de balustraden uit 1870 ("ANNO 1870") en is volgens opschrift op het middenpaneel in D gestemd ("D"). Aan de zuidwand van de kerk hangen twee houten memorieborden, afkomstig uit de kerk in Kerkbuurt. De memorieborden werden vervaardigd door G.M. Sydwint in 1663. Op het linkerbord staat "Het gebed des Heeren", op het rechterbord de tien geboden. De houten kerkbanken en herenbanken dateren uit de bouwtijd van de kerk. De baldakijnen van de herenbanken worden gedragen door kleine Dorische zuilen. Een ingelijste tekst maakt melding van de eerste steenlegging van de kerk op 3 december 1868 door de toenmalige burgemeester van Dirkshorn C. Francis en zijn vrouw M. Smit. In het voorportaal zijn twee 17de-eeuwse gedenkstenen aangebracht, waarvan één opgesierd met onder andere twee familiewapens. Beide gedenkstenen dateren uit 1659 en komen uit de 17de-eeuwse voorganger van deze kerk. Mechanisch torenuurwerk van Adam Batstra, 1869.
Waardering
De Nederlands Hervormde Kerk is van algemeen belang uit cultuur- en architectuurhistorisch oogpunt als gaaf bewaard voorbeeld van een in eclectische bouwtrant opgetrokken protestantse dorpskerk uit de tweede helft van de 19de eeuw. Tevens is de kerk uit stedenbouwkundig oogpunt van belang vanwege de beeldbepalende ligging, in samenhang met het ernaast gelegen 19de-eeuwse raadhuis, in het dorp Dirkshorn.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
NETHERLANDS REFORMED CHURCH, built in 1868 by architect B. Sleister in eclectic style. The church lies south of the Dorpsstraat, set back somewhat at a forecourt. Northeast of the church lies the former 19th-century town hall of Harenkarspel. The church was built to replace the older Netherlands Reformed Church - demolished in 1868 - which was situated at the location where the town hall now stands.
Description
Hall church, built on a rectangular plan, under a slate-covered gabled roof. The gabled roof lies recessed between the gable ends, the ridge line is perpendicular to the Dorpsstraat. In the northern gable end (front facade) there is a largely built-in tower in the middle. The church is six bays deep.
The church is constructed of brick, with eclectic detailing in the front facade executed in sandstone. The load-bearing structure of the wooden gabled roof consists of a wooden hammerbeam truss with iron tie rods.
The front facade (N) has a hard stone plinth and is three bays wide. The facade is terminated on the left and right by buttresses with natural stone capping plates crowned by pinnacles. The left and right bays are each one window unit wide. A natural stone drip moulding (at one-third of the height) intersects the buttresses at the corners. Above the drip moulding are located (from bottom to top) a parapet of five coupled natural stone corbels, a round-arched window with stained glass and natural stone tracery. Below the roof cornice a natural stone arched frieze is applied.
The central bay is formed by the tower which projects slightly. The tower consists of three parts: a square base rising above the gabled roof, an octagonal belfry with louvres, and a crowning spire with slates and a weather vane. At the foot of the square base is the entrance portal with a double wooden door with neo-gothic motifs, a semicircular fanlight with wooden tracery, framed by a natural stone archivolt. Above the entrance are located (from bottom to top): a drip moulding in the form of a pediment, a parapet and a round-arched window (as in the outer bays), and above that finally six coupled corbels, of which the two central ones contain a window. The square base of the tower has rusticated sandstone corner stones and is terminated at the top by a brick cornice which is interrupted on three sides (N, E, and W) by a triangular crowning, in which the clock faces are set.
The side facades of the church (E and W) have a high masonry brick plinth. The side facades are divided by brick pilaster strips into six bays. Each bay contains a round-arched window with stained glass and natural stone tracery. In both side facades the northernmost window (at the front facade) is blind. In the left side facade (E) a rectangular double six-light window with fanlights is placed below this blind window. Both side facades are terminated at the top by a dentil course and a simply profiled wooden rain gutter. The rear facade (S) is blind except for two sash windows and a door, which are located in the left half. The door with plastered surround is accessible via a hard stone stair with three steps. The rear facade is bounded on either side by brick buttresses, capped with sandstone plates.
The interior consists of a single-aisle church space covered by the aforementioned hammerbeam truss with seven trusses under a wooden gabled roof. The trusses rest on corbels in the side walls. The spaces between the collar ties, curved beams and roof rafters are filled with decorative woodcarving of quatrefoils and frames with small wooden balusters. Wrought-iron hanging lamps are attached to the iron tie rods. The windows all have white glass panes. The church space is currently (1994) reduced on the south side by one bay. A living space has been created on the south side by placing a partition wall behind the sixth roof truss. As a result, only six of the seven roof trusses are now visible in the church space. The front porch on the north side of the church gives access to the church space and to two other rooms: on the left (E) the consistory room, on the right (W) a storage room and the stairs to the gallery on which the organ is placed.
In the church space, against the east wall is the originally 17th-century pulpit, which comes from the burnt wooden predecessor of the church. On a gallery against the north wall is the richly decorated organ built by L. Ypma with Great and Upper Work. The organ dates according to an inscription on the balustrade panels from 1870 ("ANNO 1870") and is tuned in D according to an inscription on the central panel ("D"). On the south wall of the church hang two wooden memorial boards, originating from the church in Kerkbuurt. The memorial boards were made by G.M. Sydwint in 1663. On the left board is "The Lord's Prayer", on the right board the ten commandments. The wooden church pews and gentlemen's pews date from the time the church was built. The canopies of the gentlemen's pews are supported by small Doric columns. An inscribed text mentions the laying of the first stone of the church on 3 December 1868 by the then mayor of Dirkshorn C. Francis and his wife M. Smit. In the front porch two 17th-century memorial stones are mounted, one decorated with among other things two family coats of arms. Both memorial stones date from 1659 and come from the 17th-century predecessor of this church. Mechanical tower clock by Adam Batstra, 1869.
Valuation
The Netherlands Reformed Church is of general importance from a cultural-historical and architectural-historical perspective as a well-preserved example of a Protestant village church built in eclectic style from the second half of the 19th century. The church is also of importance from an urban planning perspective due to its characteristic setting, in conjunction with the adjacent 19th-century town hall, in the village of Dirkshorn.
Nearby in the register
- Raadhuis DirkshornBestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Boerderij(M1), Dorpsstraat 14Boerderijunder 1 mi
- Boerderij(M1), Raadhuisstraat 34Boerderijunder 1 mi
- Molen, Groenveldsdijk 12Industrie- en poldermolen1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.