TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Almelosestraat bij 14

Ambt Delden, Overijssel, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Function
Historische aanleg
Category
onroerend gebouwd
Address
Almelosestraat bij 14, 7495 TH Ambt Delden (Hof van Twente 23) (and others)
Place
Ambt Delden
Municipality
Hof van Twente
Province
Overijssel
Country
Netherlands
Coordinates
52.28813, 6.66443
Part of complex
473255
Monument number
473319

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Ditio Trans Isulana." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. In de 17e en 18e eeuw heeft Backenhagen een formele tuinaanleg gekend, waarvan nog enkele elementen bewaard zijn gebleven. Deze formele aanleg is duidelijk weergegeven op de kaart van tot Twickel behorende landerijen in de buurtschap Deldenerbroek door Johan Muller uit ca. 1728 en op de kaart uit de Atlas Hottinger uit 1783. Deze kaarten geven de rechthoekige grachtenpartij weer, die aan het einde der 18e of in het begin van de 19e eeuw in landschapsstijl werd vergraven; alleen aan de westzijde heeft de gracht haar formele rechthoekige verloop behouden.

Oorspronkelijk lag de oprijlaan vermoedelijk aan de oostzijde van het park, zoals de Hottinger-kaart en het Kadastraal Minuutplan uit ca. 1830 laten zien, en grensde aan de noordzijde aan een boscomplex. Oorspronkelijk vormde deze rechte laan, zo het niet een zichtas is geweest, de hoofdas van de formele aanleg. Het boscomplex, dat de kadastrale percelen Gemeente Ambt Delden nrs. A1810, A1811, A1812 en A1813 en een brede strook ten zuiden hiervan besloeg, is als zodanig nog weergegeven op de Topografische en Militaire kaart uit 1916. Een noordwestelijke strook van dit bos is bewaard gebleven. Voor 1910 werd een nieuwe toegangslaan aangelegd, zo blijkt uit de Topografische en Militaire kaart uit 1910. Deze nieuwe in een ruime curve verlopende toegangslaan, die iets zuidelijker verloopt dan voornoemde formele oprijlaan, bestaat nog steeds als toegangsweg naar de boerderij Ter Weele en als achteruitgang van Backenhagen. Van deze weg is het rechte gedeelte van genoemde boerderij tot de entree aan de achterzijde van Backenhagen beschermenswaard. De hoofdas van de oorspronkelijke formele aanleg werd door twee dwarsassen - eveneens lanen - gekruist. De kaart uit de Atlas Hottinger vertoont alleen de oostelijke dwarsas, maar op een latere kleinschaligere editie van deze kaart uit 1788 alsmede op de kaart van Muller zijn beide dwarsassen aangegeven. Een herinnering aan de westelijke dwarsas vormt de rechte brede sloot aan de NW-zijde van de buitenplaats, die hier de grens van de historische aanleg vormt en die deze voormalige dwarsas aan de buitenzijde flankeerde. Op de Topografische en Militaire kaart uit 1916 is de noordelijke helft van deze laan nog aangegeven, die eindigde aan de in deze tijd een stuk noordelijker verlopende Almelosestraat. Van de oostelijke laan is ongeveer de zuidelijke helft in de vorm van een aan weerszijden omgreppelde singel met deels enkele en deels dubbele laanbeplanting (thans nog eiken, ca. 1900) bewaard gebleven. De noordelijke helft van deze laan werd voor 1848 gekapt, want zij staat niet aangegeven op de Topografische en Militaire kaart uit dit jaar. Wel is deze laan nog voor een groot deel waarneembaar op het Kadastraal Minuutplan uit ca. 1830. Het bewaard gebleven laangedeelte diende in de aan het einde der 18e of het begin der 19e eeuw tot stand gekomen parkaanleg in landschapsstijl als coulisse van gezichten vanuit het huis en park op de weide ten westen van deze laan. De eikenlaan is thans als herinnering van de formele aanleg van cultuurhistorisch belang en speelt als coulisse van het gezicht vanuit de zuidzijde van het park over het weiland 'Hofweide' een belangrijke rol. Dit weiland zelf valt buiten de beschermde aanleg. In de hoek van deze laan en de genoemde achteruitgang van Backenhagen een 19e-eeuwse boomgroep (thans nog beuk en eik), die onderdeel uitmaakt van de compositie van het park in landschapsstijl. Thans wordt de grens van de historische aanleg aan de zuidzijde door de waterloop in landschapsstijl en door de halfcirkelvormige sloot rond de boomgaard van Backenhagen gemarkeerd.

De huidige parkaanleg in landschapsstijl, bestaat in de kern uit een laat 18e-eeuwse of vroeg 19e-eeuwse aanleg, die op het Kadastraal Minuutplan uit ca. 1830 is te zien, en uit een aantal elementen, die uit de tweede helft van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw dateren. Centraal in de aanleg de van voor ca. 1830 daterende uitgegraven vijverpartij in landschapsstijl, die in curven ten westen en noorden van het huis verloopt en die aansluit op de sloten, die de kern van het park omringen. Rondom het huis en vijverpartij een wandeling via smalle slingerpaden over een licht glooiend gemaakt terrein, dat is aangekleed met groenblijvende heesters en bomen (thans rhododendrons, hulst, coniferen en naaldhout, 20e-eeuws) en met loofhout (thans eik, beuk, linde, acacia, 19e- en 20e-eeuws). Even ten zuiden van het huis een 18e- of 19e-eeuwse linde en beuk. Ten noorden van deze bomen de ruine van de havezathe, die als stoffage-object in het park is bewaard. Deze met seringen begroeide ruine (toponiem: Seringenberg) is als romantisch motief in de aanleg waardevol maar als op zichzelf staand bouwwerk is ze door regelmatige afbraak en verbouwingen als zodanig thans voor de bescherming van ondergeschikte betekenis. De ruine grenst aan de noordzijde van een omstreeks 1900 aangelegde tuin (toponiem: Rotstuin), die is opgebouwd uit iets verhoogde door van afbraak van de oude havezathe afkomstige keien omgeven onregelmatige vakken, waarin groenblijvende heesters zijn geplant. Vanaf de ruine is een gezicht geschapen over de vijverpartij op de ornamentele folly-achtige zijgevel van het 19e-eeuwse tuinhuis. Voor de Tweede Wereldoorlog werd dit gezicht verder verlevendigd door een ornamentele brug over de vijverpartij. Het genoemde tuinhuis staat aan de westzijde van de halfcirkelvormige boomgaard. Het is niet bekend of deze plattegrond van de boomgaard een restant is van de oude formele aanleg of dat deze het resultaat is van een oud verkavelingspatroon; dergelijke van de cirkel afgeleide verkavelingspatronen zijn nog steeds in het landschap rondom te herkennen. De halfcirkelvormige grondslag was recht op de zuidgevel van de oude havezathe gelegen, zo blijkt uit het Kadastraal Minuutplan. Vrij kort nadat Antony August Dull het huidige huis had laten optrekken, bouwde diens broer, die mede-eigenaar was van Backenhagen, in 1854 in het noordelijke gedeelte van Backenhagen de boerderij Perseverance. Vanaf de Almelosestraat voerde de oprijlaan, die in deze tijd naar de toen aan de zuidzijde van huis Backenhagen gelegen ingang leidde, eerst langs deze boerderij, zoals de genoemde Topografische en Militaire kaart uit 1916 nog laat zien. Perseverance was bij de veiling in 1905 al van Backenhagen gesplitst. De oprijlaan werd na de veiling van Backenhagen in ca. 1925, toen ook het noordelijke en oostelijke gedeelte van de aanleg van het park werd afgescheiden, naar zijn huidige aanleg verlegd en verloopt sindsdien in een flauwe curve naar de huidige noordelijke ingang van huis Backenhagen. De Topografische en Militaire kaart uit 1848 laat zien, dat het verloop van de huidige oprijlaan min of meer overeenkomt met de oorspronkelijke oprijlaan aan deze zijde, zoals deze er uit zag voor de bouw van Perseverance. Omstreeks 1910, toen de toenmalige eigenaar P. Smeenk centraal aan de noordzijde van het huis een toren liet bouwen, werd het gedeelte van de oprijlaan van de vijver aan de noordzijde tot het huis rechtgetrokken. Smeenk liet voorts de huidige brug over dit gedeelte van de vijver met pijlers en smeedijzeren hek plaatsen.

Vanaf het huis werd na circa 1925 het huidige gezicht op de open ruimte aan de noordzijde van de aanleg geschapen, die door de oprijlaan wordt geleed. De westelijke ruimte, die uit een weide met enkele boomgroepen en heesters (thans beuken, 19e-eeuws en rhododendrons, coniferen uit circa 1925) bestaat wordt aan de noordzijde door een zoom met coniferen en rhododendrons beëindigd, die de erfafscheiding naar Perseverance vormt. De smalle strook gazon aan de oostzijde van de oprijlaan wordt aan de oostzijde door een parkbos begrensd (gemengd loofhout en hulst, 20e-eeuws), dat de westelijke flank vormt van het reeds eerder genoemde oorspronkelijk veel grotere boscomplex op deze plaats. Kort na de veiling uit circa 1925, werd het zuidoostlijke gedeelte van het bos gekapt en tot weiland vergraven ten behoeve van de toen gebouwde boerderij Ter Weele; dit weiland behoort niet tot de beschermde aanleg. Thans wordt het voor de historische aanleg van belang zijnde gedeelte van het parkbos aan de ZO-zijde door de noordzijde van de kadastrale percelen Ambt Delden nrs. A1812 en A1813 begrensd. De huidige in het bos in een curve verlopende weg naar boerderij Ter Weele werd eveneens na de veiling in circa 1925 aangelegd. Thans eindigt het bij de historische aanleg behorende parkbos aan de zuidzijde aan het kadastrale perceel Ambt Delden nr. A1813. Aan de oostzijde hiervan wordt de begrenzing aangegeven door de genoemde oprit naar de boerderij Ter Weele, met uitzondering van een strook bos op het kadastrale perceel Ambt Delden nr. A1810 en nr. A1811 en aangrenzende oprit naar Ter Weele; deze strook bos (waarin oprit) van 25 meter diepte is voor het aanzicht van de buitenplaats vanaf de Almelosestraat een essentieel onderdeel van de historische aanleg.

Voorts vormt de waterloop in landschapsstijl ten westen van het genoemde weiland de grens van de historische aanleg aan de oostzijde, tot de haaks er op staande achteruitgang van Backenhagen.

In de jaren vijftig van de 20e eeuw werd de Almeslosestraat tot haar huidige verloop verlegd. De oorspronkelijke curve, die deze straat ter hoogte van de entree van Backenhagen maakte, kwam iets ten zuiden van het nieuwe straattrace te liggen. Dit fragment van de oorspronkelijke 'straat' vormt sindsdien de markante oprit van de buitenplaats. Het straatgedeelte van deze oprit behoort tot de beschermde aanleg. Aan de westzijde geeft de oostgrens van het kadastrale perceel Ambt Delden nr. A1596 de grens van de historische aanleg aan met uitzondering van het gedeelte van de reeds genoemde brede sloot aan de NW-zijde van Backenhagen, die een waardevol restant van de formele aanleg vormt.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT. In the 17th and 18th centuries Backenhagen had a formal garden layout, of which several elements have been preserved. This formal layout is clearly shown on the map of the landholdings belonging to tot Twickel in the hamlet of Deldenerbroek by Johan Muller from c. 1728 and on the map from the Atlas Hottinger from 1783. These maps show the rectangular ditch complex, which was reworked in landscape style at the end of the 18th or beginning of the 19th century; only on the west side has the ditch retained its formal rectangular course.

Originally the drive was presumed to be on the east side of the park, as the Hottinger map and the Cadastral Draft Plan from c. 1830 show, and bordered on the north side a wooded complex. Originally this straight avenue, if it were not a sight axis, formed the main axis of the formal layout. The wooded complex, which covered cadastral parcels Municipality Ambt Delden nos. A1810, A1811, A1812 and A1813 and a broad strip to the south thereof, is still shown as such on the Topographic and Military map from 1916. A northwestern strip of this wood has been preserved. Before 1910 a new access drive was laid out, as shown by the Topographic and Military map from 1910. This new access drive, running in a generous curve, situated somewhat further south than the aforementioned formal drive, still exists as an access road to the farm Ter Weele and as a rear exit of Backenhagen. Of this road the straight section from the mentioned farm to the rear entrance of Backenhagen is worthy of protection. The main axis of the original formal layout was crossed by two transverse axes - likewise avenues. The map from the Atlas Hottinger shows only the eastern transverse axis, but on a later smaller-scale edition of this map from 1788 as well as on Muller's map both transverse axes are indicated. A reminder of the western transverse axis is formed by the straight wide ditch on the NW side of the country estate, which here forms the boundary of the historic layout and which flanked this former transverse axis on the outside. On the Topographic and Military map from 1916 the northern half of this avenue is still indicated, which ended at the Almelosestraat, which ran considerably further north at that time. Of the eastern avenue approximately the southern half has been preserved in the form of a ditched verge on both sides with partly single and partly double avenue planting (presently still oaks, c. 1900). The northern half of this avenue was felled before 1848, as it is not indicated on the Topographic and Military map from that year. However, this avenue is still largely recognizable on the Cadastral Draft Plan from c. 1830. The preserved avenue section served in the landscape-style park layout that came into being at the end of the 18th or beginning of the 19th century as a coulisse of views from the house and park onto the meadow to the west of this avenue. The oak avenue is now important as a reminder of the formal layout from a cultural-historical perspective and plays an important role as a coulisse of the view from the south side of the park over the meadow 'Hofweide'. This meadow itself falls outside the protected layout. In the corner of this avenue and the mentioned rear exit of Backenhagen a 19th-century tree group (presently still beech and oak), which forms part of the composition of the landscape-style park. The boundary of the historic layout on the south side is now marked by the landscape-style watercourse and by the semicircular ditch around the orchard of Backenhagen.

The current landscape-style park layout consists essentially of a late 18th-century or early 19th-century layout, which is visible on the Cadastral Draft Plan from c. 1830, and of a number of elements dating from the second half of the 19th century and the beginning of the 20th century. Central to the layout the pond complex in landscape style, dating from before c. 1830, which runs in curves to the west and north of the house and connects to the ditches that surround the core of the park. Around the house and pond complex a walk via narrow winding paths over gently sloped terrain, which is adorned with evergreen shrubs and trees (presently rhododendrons, holly, conifers and softwood, 20th-century) and with deciduous wood (presently oak, beech, lime, acacia, 19th and 20th-century). Just south of the house an 18th or 19th-century lime and beech. North of these trees the ruin of the fortified farmhouse, which is preserved as a folly object in the park. This ruin overgrown with lilacs (place name: Seringenberg) is valuable as a romantic motif in the layout but as a building standing in itself it is now of subordinate importance for protection due to regular demolition and conversions. The ruin borders on the north side of a garden laid out around 1900 (place name: Rotstuin), which is constructed from slightly raised irregular sections surrounded by stones from the demolition of the old fortified farmhouse, in which evergreen shrubs are planted. From the ruin a view has been created over the pond complex onto the ornamental folly-like side facade of the 19th-century garden house. Before the Second World War this view was further enlivened by an ornamental bridge over the pond complex. The mentioned garden house stands on the west side of the semicircular orchard. It is not known whether this plan of the orchard is a remnant of the old formal layout or whether it is the result of an old subdivision pattern; such subdivision patterns derived from the circle are still recognizable in the surrounding landscape. The semicircular ground plan was directed straight at the south facade of the old fortified farmhouse, as shown by the Cadastral Draft Plan. Shortly after Antony August Dull had had the present house built, his brother, who was joint owner of Backenhagen, built the farm Perseverance in 1854 in the northern part of Backenhagen. From the Almelosestraat a drive led, which at that time led to the entrance then situated on the south side of Backenhagen house, first past this farm, as the mentioned Topographic and Military map from 1916 still shows. Perseverance was already separated from Backenhagen at the sale in 1905. The drive was relocated after the sale of Backenhagen in c. 1925, when also the northern and eastern part of the park layout was separated, and has since run in a gentle curve toward the present north entrance of Backenhagen house. The Topographic and Military map from 1848 shows that the course of the present drive roughly corresponds with the original drive on this side, as it appeared before the construction of Perseverance. Around 1910, when the then owner P. Smeenk had a tower built centrally on the north side of the house, the section of the drive from the pond on the north side to the house was straightened out. Smeenk furthermore had the present bridge placed over this section of the pond with pillars and wrought-iron fence.

From the house after c. 1925 the present view was created of the open space on the north side of the layout, which is articulated by the drive. The western space, which consists of a meadow with some tree groups and shrubs (presently beeches, 19th-century and rhododendrons, conifers from c. 1925) is terminated on the north side by a strip with conifers and rhododendrons, which forms the property boundary toward Perseverance. The narrow lawn strip on the east side of the drive is bordered on the east side by a park wood (mixed deciduous wood and holly, 20th-century), which forms the western flank of the already mentioned originally much larger wooded complex at this location. Shortly after the sale from c. 1925, the southeastern part of the wood was felled and reworked into meadow for the then-built farm Ter Weele; this meadow does not form part of the protected layout. The part of the park wood presently important for the historic layout is bounded on the SE side by the north side of cadastral parcels Ambt Delden nos. A1812 and A1813. The present road running in a curve through the wood to farm Ter Weele was also laid out after the sale in c. 1925. The park wood belonging to the historic layout presently ends on the south side at cadastral parcel Ambt Delden no. A1813. On the east side thereof the boundary is indicated by the mentioned drive to the farm Ter Weele, with the exception of a strip of wood on cadastral parcels Ambt Delden no. A1810 and no. A1811 and adjacent drive to Ter Weele; this strip of wood (in which drive) of 25 meters depth is an essential part of the historic layout for the appearance of the country estate from the Almelosestraat.

Furthermore, the landscape-style watercourse to the west of the mentioned meadow forms the boundary of the historic layout on the east side, until the rear exit of Backenhagen which stands at right angles to it.

In the nineteen-fifties of the 20th century the Almeslosestraat was relocated to its present course. The original curve, which this street made at the height of the entrance of Backenhagen, came to lie somewhat south of the new street line. This fragment of the original 'street' has since formed the striking drive of the country estate. The street section of this drive forms part of the protected layout. On the west side the east boundary of cadastral parcel Ambt Delden no. A1596 indicates the boundary of the historic layout with the exception of the section of the already mentioned broad ditch on the NW side of Backenhagen, which forms a valuable remnant of the formal layout.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
All Tuin, park en plantsoen in Overijssel All Province Overijssel records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)
See your own family's places on a living map