TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Tuin, park en plantsoen, Rijksstraatweg bij 9 A

Leersum, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Tuin, park en plantsoen
Category
onroerend gebouwd
Address
Rijksstraatweg bij 9 A, 3956 CH Leersum (Utrechtse Heuvelrug 26)
Place
Leersum
Municipality
Utrechtse Heuvelrug
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.00134, 5.44317
Part of complex
455168
Monument number
455484

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

BAKSTENEN MUURWERK ROND BINNENTUIN, VOORPLEIN EN MOESTUIN, MET BAKSTENEN ZITNISSEN, HEKPIJLERS EN SMEEDIJZEREN HEKKEN uit het einde van de 17e eeuw. Bakstenen muur, deels van bakstenen steunberen voorzien, aan drie zijden de binnentuin begrenzend, met een flank aan de ZO-zijde van de in de binnentuin gelegen moestuin en omgaand aan twee zijden van het voorplein. Op belangrijke assen van de aanleg van de binnentuin zijn drie hekken en drie zitnissen gesitueerd.

Aan de NO-zijde van de muur, in de hartlijn van de voormalige vierkante classicistische tuin, een smeedijzeren hek voorzien van dubbele vleugels met rijk versierd, deel verguld smeedijzeren bovenstuk van voluten en tropeevormige ornamentstukken met in het centrum een in een ovaal veld aangebracht monogram van George Godard Henry, graaf van Reede, 8ste graaf van Athlone, Heer van Amerongen (1820-1843), waarboven een drie-dimensionale kroon. Het monogram is vermoedelijk in de eerste helft van de 19e eeuw aangebracht ter vervanging van een monogram uit het einde van de 17e eeuw (wellicht van de toenmalige eigenaar Willem van Nassau Zuylesteyn). Op het "Gesigt uyt de Groote Tuin, naa't voorste Bosch" van Daniel Stoopendaal uit ca. 1700 is namelijk te zien, dat het hek toen reeds met een bovenstuk met bekroond monogram was voorzien. Haaks op elk der buitenste spijlen aan de westelijke zijde van het hek een smeedijzeren voluutvormig sleutelstuk. Ter weerszijden van het smeedijzeren hek een bakstenen pijler met aan de voor- en achterzijde een rechthoekige witgepleisterde blindnis, met geprofileerde hardstenen afdekplaat, waarboven een met deksel afgesloten gecanneleerde klokvormige zandstenen vaas.

Aan de noordelijke muur, even zuidelijk van de voormalige oranjerie (eertijds ook wel speelhuis genaamd), twee laat 17e-eeuwse bakstenen pijlers, ter weerszijden van een vanouds aanwezige ingang, met geprofileerde afdekplaat. Aan de voor-, achter- en binnenzijde van de pijlers een grote (boven) en kleinere (onder) rechthoekige witgepleisterde blindnis, waarboven een zandstenen pyramidevormige bekroning met bol.

Ter afsluiting van de ZW-zijde van de in de noordhoek van de binnentuin gelegen moestuin een haaks tegen de noordwestelijke muur gemetselde muur uit het eind van de 17e eeuw, met centraal aan de muur recht op het hart van de moestuin gelegen ingangspartij, die aan weerszijden door baksten pijlers wordt omlijst. Aan de voor-, achter- en binnenzijde van beide pijlers een grote (boven) en kleinere (onder) rechthoekige witgepleisterde blindnis. De pijlers, die aan de bovenzijde door geprofileerd houten lijstwerk worden afgesloten, worden bekroond elk door een zandstenen adelaar.

Ter afsluiting van het voorplein, in de as van de doorgang van het poortgebouw, een smeedijzeren dubbel traliehek met rijk versierd deels verguld smeedijzeren bovenstuk van voluten en tropeevormige ornamentstukken, met in het centrum een in een ovaal veld aangebracht monogram van George Godard Henry graaf van Reede, 8ste graaf van Athlone, Heer van Amerongen, waarboven een drie-dimensionale kroon. Het monogram is vermoedelijk in de eerste helft van de 19e eeuw aangebracht, ter vervanging van een monogram uit het eind van de 17e eeuw. Haaks op de beide buitenspijlen aan de oostelijke zijde van het hek een smeedijzeren voluutvormig vleugelstuk. Aan weerszijden van het hek een aan de NW- en NO-zijde van het voorplein omgaande bakstenen borstwering, die in westelijke richting tot aan de brede waterpartij (Agterste vijver) overgaat in een bakstenen muur. Aan de NW-zijde wordt deze borstwering door traliehek met pijlpuntvormige bekroning afgesloten.

Aan de noordzijde van de noordoostelijke borstwering een halfronde bakstenen uitbouw, waarschijnlijk een restant van de volgens diverse topografische gezichten alhier aanwezige kleine 17e-eeuwse toren aan het voorplein. Ten zuidoosten van deze uitbouw aan de borstwering een rondboogpoortje met zandstenen sluitsteen met het jaar 1618 - wellicht een relict van Zuylestein van voor de tijd van stadhouder Frederik Hendrik - en een smalle trap met hardstenen treden van het voorplein naar het iets lager gelegen gedeelte van de binnentuin ten noordoosten hiervan. De trap bevond zich tegen de NW-zijde van de trap van de entree van het huis, zoals op een foto uit 1909 is te zien.

Aan de zuidoostelijke binnenmuur, even ten noordoosten van de noordoostelijke torengedeelte van het poortgebouw, twee pilasters met blokmotief met alternerend blokken met rode en met gele baksteen, die oorspronkelijk met vazen waren bekroond, zoals enkele gezichten van Jan de Beyer tonen.

Op de lengte- en breedte-as van de moestuin bevinden zich aan de noordelijke en oostelijke muur twee iets boven het muurwerk uitstekende laat 17e-eeuwse monumentale bakstenen zitnissen bestaande uit een centraal gelegen licht getoogde opening waarin tegen een wit gepleisterde achtermuur een zitbank, met aan weerszijden een pijlervormige afsluiting met een grote (boven) en een kleine (onder) rechthoekige wit gepleisterde blindnis. De zitnis wordt door een geprofileerde afdekplaat afgesloten. Een derde zitnis bevindt zich aan de noordelijke muur, in het verlengde van de as van de doorgang van het poortgebouw en het smeedijzeren hek ter afsluiting van het voorplein. Boven de getoogde opening van deze nis, die, afgezien van een iets afwijkende proportionering, identiek is aan genoemde nissen een liggend-rechthoekige witgepleisterde blindnis.

Het ensemble van bakstenen muren met deels door pijlers omlijste en deels van smeedijzeren hekken voorziene doorgangen, van zitnissen, hekken en borstweringen is een zeldzaam en zeer waardevol monumentaal overblijfsel van een laat 17e-eeuwse Nederlandse tuinaanleg.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

BRICK WALL WORK SURROUNDING INNER COURTYARD, FORECOURT AND KITCHEN GARDEN, WITH BRICK SEATING RECESSES, GATE PILLARS AND WROUGHT-IRON GATES from the end of the 17th century. Brick wall, partly provided with brick buttresses, bordering the inner courtyard on three sides, with a flank on the SE side of the kitchen garden located in the inner courtyard and surrounding on two sides the forecourt. On important axes of the layout of the inner courtyard three gates and three seating recesses are situated.

On the NE side of the wall, in the centre line of the former square classical garden, a wrought-iron gate provided with double wings with richly decorated, partly gilded wrought-iron top section of volutes and trophy-shaped ornamental pieces with in the centre a monogram set in an oval field of George Godard Henry, Earl of Reede, 8th Earl of Athlone, Lord of Amerongen (1820-1843), above which a three-dimensional crown. The monogram was presumably placed in the first half of the 19th century to replace a monogram from the end of the 17th century (possibly of the then owner Willem van Nassau Zuylesteyn). On the "View from the Great Garden, towards the front Wood" by Daniel Stoopendaal from circa 1700 it is namely visible that the gate was already provided with a top section with crowned monogram. At right angles to each of the outer rails on the western side of the gate a wrought-iron volute-shaped keystone. On either side of the wrought-iron gate a brick pillar with on the front and rear sides a rectangular whitewashed blind opening, with moulded stone coping, above which a sandstone vase shaped like a bell with closed lid.

On the northern wall, slightly to the south of the former orangery (formerly also called playhouse), two late 17th-century brick pillars, on either side of an entrance that has existed from the start, with moulded coping. On the front, rear and inner side of the pillars a large (above) and smaller (below) rectangular whitewashed blind opening, above which a sandstone pyramid-shaped crest with a ball.

To close off the SW side of the kitchen garden located in the north corner of the inner courtyard a wall laid at right angles against the north-western wall from the end of the 17th century, with centrally at the wall directly aligned with the centre of the kitchen garden an entrance element, which is framed on either side by brick pillars. On the front, rear and inner side of both pillars a large (above) and smaller (below) rectangular whitewashed blind opening. The pillars, which are closed at the top by moulded wooden moulding, are each crowned with a sandstone eagle.

To close off the forecourt, in the axis of the passage through the gate building, a wrought-iron double lattice gate with richly decorated partly gilded wrought-iron top section of volutes and trophy-shaped ornamental pieces, with in the centre a monogram set in an oval field of George Godard Henry Earl of Reede, 8th Earl of Athlone, Lord of Amerongen, above which a three-dimensional crown. The monogram was presumably placed in the first half of the 19th century to replace a monogram from the end of the 17th century. At right angles to the two outer pillars on the eastern side of the gate a wrought-iron volute-shaped wing piece. On either side of the gate a brick parapet surrounding on the NW and NE sides of the forecourt, which in a westerly direction continues into a brick wall leading to the broad water feature (Back Pond). On the NW side this parapet is closed off by a lattice gate with point-shaped crest.

On the north side of the north-eastern parapet a semi-circular brick projection, probably a remnant of the small 17th-century tower at the forecourt that existed according to various topographic views. Southeast of this projection on the parapet a small round-arched gate opening with sandstone keystone with the year 1618 - possibly a relic of Zuylestein from before the time of Stadtholder Frederik Hendrik - and a narrow staircase with stone treads from the forecourt to the slightly lower section of the inner courtyard to the north-east of it. The staircase was located against the NW side of the staircase of the entrance of the house, as shown in a photograph from 1909.

On the south-eastern inner wall, slightly to the north-east of the north-eastern tower section of the gate building, two pilasters with block motif with alternating blocks in red and yellow brick, which were originally crowned with urns, as several views by Jan de Beyer show.

Along the length and width axis of the kitchen garden there are on the northern and eastern walls two late 17th-century monumental brick seating recesses slightly projecting from the wall work consisting of a centrally located slightly arched opening in which against a whitewashed rear wall a bench, with on either side a pillar-shaped closure with a large (above) and a small (below) rectangular whitewashed blind opening. The seating recess is closed off by a moulded coping. A third seating recess is located on the northern wall, in the extension of the axis of the passage through the gate building and the wrought-iron gate closing off the forecourt. Above the arched opening of this recess, which, apart from a slightly different proportioning, is identical to the mentioned recesses a horizontal-rectangular whitewashed blind opening.

The ensemble of brick walls with passages partly framed by pillars and partly provided with wrought-iron gates, of seating recesses, gates and parapets is a rare and very valuable monumental remnant of a late 17th-century Dutch garden layout.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map