Rijksmonumentenregister · Netherlands
Heemstede
Houten, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Heemsteedseweg bij 26, 3992 LS Houten
- Place
- Houten
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.03419, 5.13009
- Part of complex
- 454969
- Monument number
- 454996
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesNationaal Archief, the NetherlandsDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
TERREINEN, DIE ZICH KENMERKEN DOOR HUN HISTORISCHE FORMELE STRUCTUUR EN DEELS EEN FORMELE EN LANDSCHAPPELIJKE PARKAANLEG BEZITTEN. In de aanleg van de tuinen van Kasteel Heemstede zijn vijf fasen te onderscheiden.
De belangrijkste fase is de aanleg uit omstreeks 1690, toen Diderick van Velthuysen, een gefortuneerd Utrechts regent, een ruim opgezette en in compositorisch opzicht zeer geslaagde en uitgebalanceerde classicistische aanleg van singels, lanen, compartimenten met siertuinen en bosketten, beelden, waterkanalen en ornamentele vijverpartijen tot stand liet brengen. Op basis van stijlkenmerken wordt de aanleg wel toegeschreven aan Daniel Marot, die vermoedelijk ook een belangrijk aandeel heeft gehad in de totstandkoming van de inmiddels verdwenen interieurdecoraties van het huis. Ook wordt de naam van Isaac de Moucheron in dit verband gesuggereerd, gezien zijn nauwe betrokkenheid met Heemstede (L.B. Wevers, Heemstede, architectonisch onderzoek van een zeventiende-eeuwse buitenplaats in de provincie Utrecht, Delft 1991, p. 54). De Moucheron maakte een wandbeschildering voor het huis. Voorts maakte hij omstreeks 1700 26 aquarellen van tuinperspectieven en een vogelvlucht van Heemstede (18 aquarellen zijn bewaard gebleven), waarschijnlijk in opdracht van Van Velthuysen kort na het gereedkomen van de aanleg. Van de gezichten stelde De Moucheron ook gravures samen. De gravure van de vogelvlucht werd vervaardigd door Daniel Stoopendaal. Wellicht is De Moucheron, die in 1697 na een verblijf van drie jaren in Italie in Nederland terugkeerde, betrokken geweest bij het ontwerp van de meer oostelijk gelegen gedeelten van de aanleg, waarvan de gronden pas naderhand door Van Velthuysen werden verworven. De aanleg van de tuin van Heemstede was tot in de 18e eeuw een der beroemdste voorbeelden van een classicistische tuin, waarin Franse motieven waren verwerkt, zoals de lange ten dele in aanleg en ten dele in structuur bewaard gebleven centrale as in de compositie, die als zichtas van het voorplein tot de Utrechtseweg te Houten reikt en die oorspronkelijk ook als toegangslaan heeft dienst gedaan. Aan de Utrechtseweg wordt het eindpunt van deze as, die aan weerszijden voor een gedeelte met fruitbomen en eiken is beplant, door twee met siervazen bekroonde bakstenen pijlers met ijzeren hek gemarkeerd. Het effect van deze centrale as is nog goed waarneembaar op een foto uit ca. 1925 (zie L.B. Wevers, o.c., afb 233).
Deze aanleg van omstreeks 1690 werd uitgezet op de al bestaande Hollands-classicistische aanleg rondom het huis, die gelijktijdig met de bouw van het huis in 1645 of kort hierna werd geconcipieerd. Deze aanleg bestond uit een rechthoekige, wellicht in kleinere rechthoeken opgesplitste aanleg met een dit geheel omringend en doorsnijdend ensemble van waterlopen en singels. Mogelijk strekte deze aanleg zich nog een stuk uit ten oosten van de omstreeks 1690 gebouwde bouwhuizen. Na de dood van Van Velthuysen in 1718 werd een groot aantal bomen gekapt en werden de beelden verkocht. De hoofdstructuur van de aanleg bleef bestaan, maar de invulling hiervan wijzigde zich gedeeltelijk in de tweede kwart van de 18e eeuw, toen in opdracht van de toenmalige eigenaar Esaye Gillot (1667-1752) het park weer in een staat van bloei werd gebracht. De vier ornamentele vijverpartijen even ten westen van de op de centrale as gelegen rotonde werden tot drie ornamentele vijvers heraangelegd, waarbij de middelste twee tot een grote ovale vijver met uitgeschulpte randen werden vergraven. Van deze vijvers is de centrale en de ten zuiden hiervan gelegen vijver bewaard gebleven in de vorm van een sterk verzande waterpoel. De op de centrale as gelegen rotonde bestaat nog in haar geheel, ten dele in aanleg en ten dele als historisch structureel element. Deze rotonde, samengesteld uit een deels dichtgeslibde ronde kom omgeven door een ten dele wederzijds met eik en beuk beplante wal waaromheen een buitengracht, vormde het eindpunt van het wandelpark en had als tegenhanger in de tuincompositie de nog bestaande centraal op de hoofdas gelegen laat 17e-eeuwse exedravormige bakstenen muur aan de Heemsteedseweg, met in de uitgespaarde ruimte de nog bewaarde en in geheel gave staat verkerende laat 17e-eeuwse ovale kom. Ter weerszijden van de rotonde sloten twee kanalen in de vorm van een halve accolade, die aansloten op de ronde gracht rond de rotonde, de aanleg van het wandelpark aan deze zijde af. Het ten zuiden van de rotonde gelegen kanaal in de vorm van een halve accolade bestaat nog steeds en loopt in rechte lijn door tot aan de Heemsteedseweg, vormende de oorspronkelijke zuidgrens van het wandelpark. De rechte waterloop, die de oorspronkelijke noordgrens van het wandelpark vormt is eveneens bewaard gebleven, maar - daar waar de zuidelijke waterloop naar de rotonde afbuigt - strekt de noordelijke waterloop zich in rechte lijn uit tot de autosnelweg A 17.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
TERRAINS CHARACTERISED BY THEIR HISTORICAL FORMAL STRUCTURE AND IN PART POSSESSING A FORMAL AND LANDSCAPE PARK LAYOUT. Five phases can be distinguished in the layout of the gardens of Heemstede Castle.
The most important phase is the layout from around 1690, when Diderick van Velthuysen, a wealthy Utrecht regent, had a spaciously designed and in compositional terms highly successful and well-balanced classicist layout of moats, avenues, compartments with ornamental gardens and copses, statues, water channels and ornamental water features created. On the basis of stylistic characteristics, the layout is sometimes attributed to Daniel Marot, who presumably also played an important role in the creation of the now-vanished interior decorations of the house. The name of Isaac de Moucheron is also suggested in this regard, given his close involvement with Heemstede (L.B. Wevers, Heemstede, architectonisch onderzoek van een zeventiende-eeuwse buitenplaats in de provincie Utrecht, Delft 1991, p. 54). De Moucheron created a wall painting for the house. Furthermore, around 1700 he created 26 watercolours of garden perspectives and a bird's-eye view of Heemstede (18 watercolours have been preserved), probably commissioned by Van Velthuysen shortly after the completion of the layout. De Moucheron also composed engravings of the views. The engraving of the bird's-eye view was produced by Daniel Stoopendaal. De Moucheron, who returned to the Netherlands in 1697 after a three-year stay in Italy, may possibly have been involved in the design of the more easterly parts of the layout, the lands of which were only acquired by Van Velthuysen at a later date. The layout of the garden of Heemstede was until the 18th century one of the most famous examples of a classicist garden in which French motifs had been incorporated, such as the long central axis in the composition, preserved in part in layout and in part in structure, which extends as a sightline from the forecourt to the Utrechtseweg at Houten and which originally also served as an access avenue. On the Utrechtseweg the endpoint of this axis, which is planted on both sides in part with fruit trees and oaks, is marked by two brick piers topped with ornamental vases with an iron fence. The effect of this central axis is still well visible in a photograph from around 1925 (see L.B. Wevers, op. cit., fig. 233).
This layout from around 1690 was set out on the already existing Dutch-classicist layout surrounding the house, which was conceived simultaneously with the construction of the house in 1645 or shortly thereafter. This layout consisted of a rectangular arrangement, possibly subdivided into smaller rectangles, with an ensemble of watercourses and moats surrounding and intersecting the whole. This layout possibly extended some distance to the east of the outbuildings constructed around 1690. After the death of Van Velthuysen in 1718, a large number of trees were felled and the statues were sold. The main structure of the layout remained intact, but its contents changed partly in the second quarter of the 18th century, when under the commission of the then owner Esaye Gillot (1667-1752) the park was brought back into a state of bloom. The four ornamental water features a short distance west of the rotunda situated on the central axis were remodelled to three ornamental ponds, with the middle two being excavated into a large oval pond with scalloped edges. Of these ponds, the central pond and the pond to the south of it have been preserved in the form of a heavily silted water pool. The rotunda situated on the central axis still exists in its entirety, in part as a layout and in part as a historical structural element. This rotunda, composed of a partly silted-up round basin surrounded by a wall planted on both sides in part with oak and beech, around which a perimeter ditch, formed the endpoint of the walking park and had as its counterpart in the garden composition the still existing late 17th-century exedra-shaped brick wall situated centrally on the main axis at the Heemsteedseweg, with in the recessed space the still preserved and in completely intact condition late 17th-century oval basin. On either side of the rotunda, two channels in the form of a half accolade, which connected to the round ditch round the rotunda, closed off the layout of the walking park on this side. The channel to the south of the rotunda in the form of a half accolade still exists and runs in a straight line through to the Heemsteedseweg, forming the original southern boundary of the walking park. The straight watercourse forming the original northern boundary of the walking park has likewise been preserved, but - where the southern watercourse bends towards the rotunda - the northern watercourse extends in a straight line to the A 17 motorway.
Nearby in the register
- HeemstedeKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- HeemstedeTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- HeemstedeTuin, park en plantsoenunder 1 mi
- HeemstedeTuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.