Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sportgebouw, Theresiastraat 145
's-Gravenhage, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sport en recreatie
- Function
- Sportgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1896 - 1897
- Address
- Theresiastraat 145, 2593 AG 's-Gravenhage (and others)
- Place
- 's-Gravenhage
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.08644, 4.33783
- Monument number
- 452743
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1879 map "Chromo lithographische kaart 's Gravenhage en omstreken : Leiden, Delft, de Katwijken, Hazerswoude, Bergschenhoek, 's Gravezande enz." (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
Vrijgelegen voormalig sportgebouw van het "Nederlandsch Sportpark" uit 1896-1897 in overgangsarchitectuur op rechthoekige plattegrond naar ontwerp van J. Mutters jr.. Opdrachtgever was de N.V. Sportterrein Den Haag die de sportzaal liet bouwen als onderdeel van een groot sportcomplex voor atletiek, wielrennen en paardensport. Het sportpark werd al in 1901 opgeheven waarna de sportzaal als manege werd gebruikt. In 1910 is hiervoor aan de achterzijde een stalgebouw bijgebouwd, ontworpen door A. van Ameijden van Duijm en J.J. Gort. In 1925 ging het complex over in handen van de autofirma Englebert, die het tot hoofdkantoor inrichtte. In 1991-1992 is het gerenoveerd en geschikt gemaakt als sport- en fitnessruimte.
NB. De eenlaags aanbouw tegen de buitenzijde van de zuidwestelijke langsgevel en de aanbouwen tegen de achterzijde van de sportzaal zijn met uitzondering van het stalgebouw uit 1910 van bescherming uitgesloten.
Beschrijving.
Het voormalige sportgebouw bestaat uit een representatief deel aan de Theresiastraat met diverse vertrekken en de hierachter gelegen sportzaal. Aan het exterieur van het gebouw is veel aandacht geschonken. De gevelwanden zijn in bruine baksteen opgetrokken en worden verlevendigd door siermetselwerk en verblend- en natuurstenen onderdelen. Muurdammen en hoeklisenen worden beëindigd met decoratieve torentjes. De ramen in houten kozijnen zijn rechthoekig of rondboogvormig met zowel verdeelde als onverdeelde bovenlichten. De representatieve voorbouw heeft een vijf vensterassen breed bouwdeel van een bouwlaag en een daarachter gelegen hoger deel van twee bouwlagen, alles onder platte daken. De voorgevel was van oorsprong vijf traveeën breed. De uitbouwen tegen de linker- en rechterzijgevel van een bouwlaag onder lessenaarsdaken zijn in 1908 toegevoegd waardoor de symmetrische opzet teniet is gedaan. In de hoofdgevel zijn ver naar beneden doorlopende rondboogvormige vensters met kleine roedeverdeling in de bovenlichten. Boven de hoofdingang in het midden van de gevel is een vierkante torenvormige opbouw beëindigd door een open gemetselde balustrade met hoektorentjes. Veel interieurdetails van de voorbouw zijn bewaard gebleven, waaronder het trappenhuis met smeedijzeren trapbalusters, een mozaïekvloer met sportemblemen vervaardigd door de firma Simons en Co. en glas-in-lood in de deuren.
Achter de representatieve ruimten ligt de eigenlijke sportzaal onder zadeldak. Deze zaal op rechthoekige plattegrond heeft een omvang van 20 x 30 meter en een hoogte van 11.50 meter.
De bakstenen langsgevels van de zaal zijn vijf traveeën breed en worden door lisenen onderverdeeld. Onder de gootlijst is rijk siermetselwerk aangebracht. Beide gevels hebben bovenin grote rondboogvormige vensters voor de lichttoetreding van de achtergelegen galerijen. In de gevel aan de Johannes Camphuysstraat zijn op de begane grond moderne inrijdeuren geplaatst. Bij de andere langsgevel wordt het zicht op de begane grond aan de buitenzijde ontnomen door een latere aanbouw. De achter- en voorgevel van de grote zaal hebben een klimmend fries met horizontaal aangebrachte natuurstenen banden.
Het interieur van de zaal is van oorsprong ongedeeld met een boven- en benedengalerij en is onder meer voorzien van geschilderde decoraties op de wanden en plafonds. Voor de constructie van de zaal is gewapend beton volgens het systeem Monier toegepast. Het is een van de vroegste voorbeelden van een dergelijke constructiewijze in Nederland. De betonnen korfbogen (dit zijn betonnen ribben van een overspanning met 20 meter) worden aan de zijkanten telkens opgevangen door vier portalen, die uit een drager, een onderslagbalk en liseen/steunbeer in de gevel bestaan. Tussen de ribben liggen de Monierschalen. Trekstangen vangen de spatkrachten van de boog op.
De houten kap bestaat uit een viertal hoofdspanten die zich boven de betonnen ribben bevinden.
In 1910 vond een uitbreiding naar achteren in de Johannnes Camphuysstraat plaats. Dit voormalige stalgebouw is een bouwlaag hoog en wordt gedekt door een pannen zadeldak met de nok evenwijdig aan de straat. De bakstenen voorgevel is in de trant van het sportgebouw gedecoreerd met siermetselwerk en decoratieve rode verblendstenen banden. De gevel is drie traveeën breed met houten vensters; de brede inrijdeur in de middelste travee is gemoderniseerd met behoud van de oorspronkelijke bovenlichten. Boven de ingang is de gevel doorgetrokken tot een trapgevel met natuurstenen ornamenten. In de top zijn hijsluiken aangebracht.
Waardering.
Voormalig sportgebouw van cultuurhistorisch en typologisch belang als zeldzaam vroeg voorbeeld van een specifiek voor sportdoeleinden ontworpen bouwwerk. Architectuurhistorisch is het van belang vanwege de vroege en wellicht eerste toepassing van gewapend beton volgens het systeem Monier in Nederland.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
A freestanding former sports building of the "Nederlandsch Sportpark" from 1896-1897 in transitional architecture on a rectangular ground plan designed by J. Mutters jr. The client was the N.V. Sportterrein Den Haag, which had the sports hall built as part of a large sports complex for athletics, cycling and equestrianism. The sports park was already dissolved in 1901, after which the sports hall was used as a riding school. In 1910 a stable building was added to the rear, designed by A. van Ameijden van Duijm and J.J. Gort. In 1925 the complex passed into the hands of the car company Englebert, which established it as its headquarters. In 1991-1992 it was renovated and adapted for use as a sports and fitness facility.
N.B. The single-storey extension against the outside of the southwestern long facade and the extensions against the rear of the sports hall are excluded from protection with the exception of the stable building from 1910.
Description.
The former sports building consists of a representative section on the Theresiastraat with various rooms and the sports hall behind it. Much attention was paid to the exterior of the building. The facade walls are constructed in brown brick and are enlivened by decorative brickwork and ashlar and natural stone components. Wall piers and corner pilasters terminate with decorative towers. The windows in wooden frames are rectangular or round-arched with both divided and undivided fanlights. The representative front building has a five-bay-wide section of one storey and a higher section behind it of two storeys, all under flat roofs. The front facade was originally five bays wide. The extensions against the left and right side facades of one storey under lean-to roofs were added in 1908, thereby destroying the symmetrical arrangement. In the main facade are round-arched windows extending far downward with small glazing bars in the fanlights. Above the main entrance in the center of the facade is a square tower-like superstructure terminated by an open brick-built balustrade with corner towers. Many interior details of the front building have been preserved, including the stairwell with wrought-iron stair balusters, a mosaic floor with sports emblems manufactured by the firm Simons and Co., and stained glass in the doors.
Behind the representative spaces lies the actual sports hall under a gabled roof. This hall on a rectangular ground plan has dimensions of 20 x 30 metres and a height of 11.50 metres.
The brick long facades of the hall are five bays wide and are subdivided by pilasters. Beneath the eaves line rich decorative brickwork is applied. Both facades have large round-arched windows at the top for light admission to the galleries behind. In the facade on the Johannes Camphuysstraat, modern loading doors have been placed on the ground floor. At the other long facade, the view of the ground floor on the outside is obscured by a later extension. The rear and front facades of the large hall have a climbing frieze with horizontally applied natural stone bands.
The interior of the hall was originally undivided with an upper and lower gallery and is furnished among other things with painted decorations on the walls and ceilings. For the construction of the hall reinforced concrete according to the Monier system was employed. It is one of the earliest examples of such a construction method in the Netherlands. The concrete ribbed arches (these are concrete ribs of a span of 20 metres) are each caught at the sides by four portals, which consist of a beam, an underslung beam and pilaster/buttress in the facade. Between the ribs lie the Monier shells. Tie rods catch the thrust forces of the arch.
The wooden roof consists of four main trusses which are positioned above the concrete ribs.
In 1910 an extension to the rear facing the Johannes Camphuysstraat took place. This former stable building is one storey high and is covered by a tiled gabled roof with the ridge parallel to the street. The brick front facade is decorated in the manner of the sports building with decorative brickwork and decorative red ashlar bands. The facade is three bays wide with wooden windows; the wide loading door in the middle bay has been modernized while preserving the original fanlights. Above the entrance the facade continues up to a stepped gable with natural stone ornaments. Hoist doors are installed in the peak.
Valuation.
Former sports building of cultural-historical and typological importance as a rare early example of a building specifically designed for sports purposes. From an architectural-historical perspective it is important because of the early and possibly first application of reinforced concrete according to the Monier system in the Netherlands.
Nearby in the register
- Hofje van HoogelandeSociale zorg, liefdadigheidunder 1 mi
- Christus TriumfatorkerkKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Landsbestuursgebouw, Bezuidenhoutseweg 30Bestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
- Ministerie van LandbouwBestuursgebouw en onderdlunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.