Rijksmonumentenregister · Netherlands

Historische aanleg, Graaf de Geloeslaan bij 8

Eijsden, Limburg, Netherlands

The record

Designation: National monument (rijksmonument)
Class: Tuin, park en plantsoen
Function: Historische aanleg
Category: onroerend gebouwd
Address: Graaf de Geloeslaan bij 8, 6245 AS Eijsden (Eijsden-Margraten 31)
Place: Eijsden
Municipality: Eijsden-Margraten
Province: Limburg
Country: Netherlands
Coordinates: 50.77298, 5.70064
Part of complex: 421506
Monument number: 421724

TodayHistorical map

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Limburgensis Ducatus Nova Descriptio" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG.

De historische tuin- en parkaanleg van Kasteel Eijsden gaat terug tot in de eerste helft van de 17e eeuw, toen Kasteel Eijsden en het bouwhuis werden gebouwd. Uit de tijd van de bouw van het kasteel dateert het rechthoekige grachtenstelsel rondom. Waarschijnlijk werd omstreeks deze tijd ook een gedeelte van de as aangelegd, die vanaf de Graaf de Geloeslaan via de poort van het bijgebouw naar de brug voor de poort van de zuidvleugel van het kasteel voert. Wellicht strekte deze as - de hoofdas van de aanleg - zich toen al tot de Maas uit, zo dit niet in de 18e eeuw is geschied. Dit westelijke gedeelte van de as is aan weerszijden met linden beplant. In de 18e eeuw werd de as ten oosten van de Graaf de Geloeslaan doorgetrokken waarbij de laan de functie van dwarsas kreeg. Ter beëindiging van de hoofdas aan deze zijde werd een rondeel aangelegd, van waaruit twee in noordwestelijke en zuidwestelijke richting verlopende lanen werden geprojecteerd. Als zodanig vormt het thans met rode beuken (uit ca. 1935) omgeven rondeel met het genoemde gedeelte van de hoofdas (thans aan weerszijden beplant met een enkele rij beuken uit ca. 1935) en de twee lanen (thans van een jonge laanbeplanting voorzien) een 'patte d'oie', een classicistisch motief in de tuinkunst, dat in Nederland in de tweede helft van de 17e en in de 18e eeuw dikwijls werd toegepast. Ter weerszijden van dit gedeelte van de hoofdas bevindt zich een weiland, dat thans met hoogstam-fruitbomen (deels van voor de Tweede Wereldoorlog daterend) is beplant. De Graaf de Geloeslaan is aan weerszijden thans met een lage meidoorn-haag afgezet en is thans aan weerszijden met elkaar afwisselende platanen en essen beplant. Aan de westzijde van de Graaf de Geloeslaan werd voor de Tweede Wereldoorlog tegen de muur van de moestuin en boomgaard en van het hof ten zuidoosten van het bouwhuis een taxus-haag geplant, die de muren aan deze zijde van de aanleg aan het zicht onttrekken.

Uit de 18e eeuw dateert voorts waarschijnlijk het rechthoekige grondplan van de moestuin en boomgaard, waarin nog enkele hoogstam-fruitbomen (deels van voor de Tweede Wereldoorlog daterend), die aan drie zijden door 18e- en deels 19e-eeuwse bakstenen muren zijn omgeven. Aan de westzijde is de moestuin en boomgaard door een hoge taxus-haag afgezet, die aan de noordzijde haaks in een tot een rondboog-poort gesnoeide taxus-haag omgaat. Deze haag werd aan het begin van deze eeuw geplant, toen het park historiserende veranderingen onderging. Het padenkruis, dat de moestuin en boomgaard geleed, ligt hier vanouds of werd in de 19e eeuw aangelegd.

In de jaren 1890-1904, kort nadat het kasteel en een gedeelte van het bouwhuis in historiserende Maaslandse Renaissance-stijl was gerestaureerd, werd een groot gedeelte van het park heraangelegd door de franse tuinarchitect Achille Duchêne. Wellicht maakt een gedeelte van de tuinbeelden, die de aanleg tot op heden opsieren, onderdeel uit van het plan van Duchêne, maar zeker is dit niet. Van de mergelstenen beelden op de in de jaren 1881-1886 gebouwde balustrade en borstwering ten zuiden van het kasteel en van de beeldengroep 'Les Roses' aan de zuidzijde van de aanleg, is bekend dat deze naderhand werden geplaatst. Duchêne legde aan het eind van de 19e eeuw de 180 meter lange 'Charmille' aan, de huidige beukenberceau, die haaks op de hoofdas op de as van de poort van de zuidvleugel van het kasteel in zuidelijke richting werd geprojecteerd. De twee weilanden ter weerszijden van de berceau zijn met hoogstam fruitbomen (deels van voor de Tweede Wereldoorlog daterend) beplant. Op het voorplein werden de drie rechthoekige parterres en de rechthoekige border langs de zuidmuur van de boomgaard en moestuin aangelegd, die nog steeds in vereenvoudigde vorm bestaan. Piece de resistance van dit gedeelte van de aanleg is de monumentale vijverpartij met fontein, die op de as van de poort van de zuidvleugel van het kasteel werd aangelegd. Ten noorden van het kasteel werd een parterre met buxushagen en bloemperken aangelegd. Van deze parterres zijn slechts vier bolvormig buxushagen, die de hoeken van deze parterre markeerden, bewaard gebleven.

De aanleg van Duchêne kenmerkt zich door een combinatie van formele elementen en een aanleg in landschapsstijl, die in deze tijd in Nederland en in Frankrijk met de term 'style mixte' wordt aangeduid. Aan de noordzijde van de moestuin en boomgaard en ten noorden en westen van het kasteel werd een park in landschapsstijl aangelegd, dat harmonieus aansluit op het formele parkgedeelte. Ten noorden van de moestuin en boomgaard voert een pad in ruime curven door een parkbos (thans gemengd loofhout) langs de NO-, noord- en NW-zijde van de aanleg en langs de Maas aan de westzijde van het kasteel en sluit aan de ZW-zijde hiervan aan bij de hoofdas van de aanleg. Het geaccidenteerde slingerbos in de NO-zijde is wellicht deels van oudere datum. In de NW-hoek van dit bos bevindt zich in een heuvelpartij, de uit waarschijnlijk van voor 1800 daterende ijskelder. Ook enkele solitairen (plantaan) in de weide ten noorden van het kasteel zijn waarschijnlijk van oudere datum dan de aanleg van Duchêne en doen vermoeden, dat er voor diens aanleg reeds een park in landschapsstijl op Eijsden bevond (op het kasteel bevindt zich een ontwerptekening voor een aanleg in landschapsstijl van Kasteel Eijsden uit 1821 van C.H. Petersen, waarvan niet bekend is in hoeverre het is uitgevoerd). Enkele andere solitairen in de weide ten noordwesten en westen van het kasteel (treurbeuk, ceder, linde, acacia) werden vermoedelijk in de tijd van Duchêne geplant.

Omstreeks 1860 werd ten westen van de voormalige zaagmolen, die zich aan de zuidzijde van de aanleg bevindt, een aquaduct over De Voer gebouwd, waarover het water van een toen eveneens aangelegde vertakking van De Voer bij de voormalige zaagmolen werd geleid. Met dit water, dat via een sloot langs de oostrand van de 'Charmilloe' voert, kon de waterstand van de slotgracht beter geregeld worden. Toen werden waarschijnlijk ook de oevers van De Voer direct ten noorden van de voormalige zaagmolen met grote keien bezet en werd ook het smalle met loofhout en naaldhout omgeven slingerpad naar de voormalige zaagmolen aangelegd. Deze partij, die zich ten zuidoosten van de berceau bevindt, vormt een geheel eigen scene terzijde van de door Duchêne ontworpen parkaanleg.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Description

HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT.

The historical garden and park layout of Kasteel Eijsden dates back to the first half of the 17th century, when Kasteel Eijsden and the farm building were constructed. Dating from the time of the castle's construction is the rectangular moat system surrounding it. Probably around this time, a section of the axis was also laid out, which runs from the Graaf de Geloeslaan via the gateway of the outbuilding to the bridge in front of the gateway of the south wing of the castle. This axis may well have extended to the Maas at that time, or this may have occurred in the 18th century. The western section of this axis is planted with linden trees on both sides. In the 18th century, the axis east of the Graaf de Geloeslaan was extended, with the lane taking on the function of a cross-axis. To terminate the main axis on this side, a roundel was created, from which two lanes running in a northwesterly and southwesterly direction were projected. As such, the roundel, now surrounded by red beeches (from c. 1935), together with the aforementioned section of the main axis (now planted on both sides with a single row of beeches from c. 1935) and the two lanes (now provided with young avenue plantings) form a 'patte d'oie', a classicist motif in garden art that was frequently applied in the Netherlands in the second half of the 17th century and in the 18th century. On both sides of this section of the main axis is a meadow, now planted with standard fruit trees (partly dating from before the Second World War). The Graaf de Geloeslaan is now bordered on both sides by a low hawthorn hedge and is now planted on both sides with alternating planes and ash trees. On the west side of the Graaf de Geloeslaan, before the Second World War, a yew hedge was planted against the wall of the kitchen garden and orchard and of the courtyard to the southeast of the farm building, which conceals the walls on this side of the layout from view.

Also probably dating from the 18th century is the rectangular ground plan of the kitchen garden and orchard, in which several standard fruit trees (partly dating from before the Second World War) remain, surrounded on three sides by brick walls from the 18th and partly 19th centuries. On the west side the kitchen garden and orchard are bordered by a high yew hedge, which on the north side turns at right angles into a yew hedge pruned into a round-arched gateway. This hedge was planted at the beginning of this century, when the park underwent historicising changes. The path cross that divided the kitchen garden and orchard lay here from ancient times or was laid out in the 19th century.

In the years 1890-1904, shortly after the castle and part of the farm building were restored in historicising Maasland Renaissance style, a large section of the park was replanned by French garden architect Achille Duchêne. Part of the garden sculptures that embellish the layout to this day may form part of Duchêne's plan, but this is not certain. Of the marl stone sculptures on the balustrade and breast wall built in the years 1881-1886 to the south of the castle and of the sculpture group 'Les Roses' on the south side of the layout, it is known that these were placed later. At the end of the 19th century, Duchêne created the 180-metre-long 'Charmille', the present beech bower, which was projected at right angles to the main axis on the axis of the gateway of the south wing of the castle in a southerly direction. The two meadows on either side of the bower are planted with standard fruit trees (partly dating from before the Second World War). On the forecourt, the three rectangular parterres and the rectangular border along the south wall of the orchard and kitchen garden were laid out, which still exist in simplified form. The piece de resistance of this section of the layout is the monumental pool area with fountain, which was created on the axis of the gateway of the south wing of the castle. To the north of the castle, a parterre with box hedges and flower beds was laid out. Of these parterres, only four spherical box hedges, which marked the corners of this parterre, have been preserved.

Duchêne's layout is characterised by a combination of formal elements and a landscape-style layout, which at this time in the Netherlands and in France was referred to by the term 'style mixte'. On the north side of the kitchen garden and orchard and to the north and west of the castle, a landscape-style park was created, which harmoniously connects to the formal park section. North of the kitchen garden and orchard, a path in broad curves runs through a park woodland (now mixed deciduous trees) along the NE, north and NW side of the layout and along the Maas on the west side of the castle and connects to the main axis of the layout on the SW side. The uneven winding woodland on the NE side may partly be of older date. In the NW corner of this woodland is located in a hillside area the ice house, probably dating from before 1800. Also some solitary specimens (plane tree) in the meadow to the north of the castle are probably older than Duchêne's layout and suggest that there was already a landscape-style park at Eijsden before his work (the castle has a design drawing for a landscape-style layout of Kasteel Eijsden from 1821 by C.H. Petersen, the extent to which it was executed is not known). Some other solitary specimens in the meadow to the northwest and west of the castle (weeping beech, cedar, linden, acacia) were probably planted in the time of Duchêne.

Around 1860, an aqueduct over De Voer was built to the west of the former sawmill, which is located on the south side of the layout, over which water from a branch of De Voer laid out at that time at the former sawmill was led. With this water, which flows via a ditch along the east edge of the 'Charmille', the water level of the castle moat could be better regulated. At that time, the banks of De Voer directly north of the former sawmill were probably also lined with large stones, and the narrow winding path bordered with deciduous and coniferous trees to the former sawmill was also laid out. This area, located to the southeast of the bower, forms its own separate scene apart from the park layout designed by Duchêne.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0

All Tuin, park en plantsoen in Limburg All Province Limburg records All Netherlands Heritage registers Historical markers (US)National Register of Historic Places (US)

See your own family's places on a living map