Rijksmonumentenregister · Netherlands
Erve het Smalenbroek
Enschede, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Smalenbroeksweg 15, 7542 PG Enschede (and others)
- Place
- Enschede
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.18077, 6.89404
- Monument number
- 363393
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Ditio Trans Isulana." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Bijzonder mooi op het bosrijke landgoed het Smalenbroek gelegen, in zijn huidige vorm overwegend 18e-eeuws (jaartalsteen 1762) en later (XIX-XX), doch in aanleg vermoedelijk ouder boerderijcomplex, bestaande uit grote boerderij met in XXa uitgebreide aangebouwde bovenkamer, grote in aanleg eveneens nog 18e-eeuwse schuur en stookhok (XIX B). Van 1894 tot 1981 is het Smalenbroek, dat als erf reeds in 1346 wordt genoemd, bezit geweest van de Enschedese fabrikantenfamilie Ter Kuile. Eerste eigenaar M.E. ter Kuile gaf omstreeks de eeuwwisseling opdracht tot bebossing (Nederlandse Heidemij) en de aanleg van een park met vijver in landschappelijke stijl (P.H. Wattez, ca. 1900); in XXa liet hij het aangebouwde bovenhuis uitbreiden. In tegenstelling tot de voor Twente karakteristieke 19e-eeuwse buitenplaatsontwikkeling, bestaande uit de trits boerderij met herenkamer of theekoepel, en (fabrikanten)villa in parkachtige aanleg, heeft het Smalenbroek, tot de bouw van het huidige landhuis in 1958, nooit een apart woonhuis gekend. (Sinds 1981 is het landgoed in handen van de Stichting Het Overijsselsche Landschap).
Boerderij.
De in aanleg vermoedelijk oudere, maar in haar huidige vorm overwegend 18e-eeuwse (1764) en later (XIX-XX) boerderij met middenlangsdeel is opgetrokken uit baksteen op plint van Bentheimer zandsteen en wordt gedekt door een met Hollandse pannen belegd zadeldak tussen met hout beschoten puntgevels; windveren met stiepelteken; houten respectievelijk bakstenen waterlijst op de overgang van houtbeschot naar muurwerk.
De voorgevel is uitgerust met twee opgeklampte deuren met 16-ruits bovenlicht, terzijde waarvan respectievelijk een en twee schuiframen met vast kalf (16-ruits beneden- en bovenlicht) met luiken; 1,5 steens strekken; het woongedeelte is aan de linkerzijde in dezelfde vormgeving doorgetrokken (bovenhuis ?), welk deel is onderkelderd en wordt gedekt door een eveneens met Hollandse pannen belegd zadeldak met bakstenen puntgevel met windveren en staafankers; opgeklampte strokendeur met 12-ruits bovenlicht, terzijde waarvan een respectievelijk twee schuiframen met vast kalf (16-ruits beneden- en 12-ruits bovenlicht) en opgeklampte luiken; l,5 steens strekken; in de geveltop 12-ruits raam waarboven 1,5 steens strekken.
Van het bedrijfsgedeelte is alleen de achtergevel nog grotendeels oorspronkelijk; deze is uitgerust met hoge niendeuren met kleine deur gevat in termijnboog, terzijde waarvan respectievelijk rondboogvenster met gietijzeren tracering en iets lagere niendeuren onder termijnboog, en dito venster en staldeur onder termijnboog; de bogen verlevendigd door blokken Bentheimer zandsteen; bakstenen zaagtandlijst; staafankers.
De in 1781 te rechterzijde aangebouwde bovenkamer is eveneens opgetrokken uit baksteen op plint van Bentheimer zandsteen en gedekt door een met Hollandse pannen gedekt zadeldak tegen een met hout beschoten topgevel; eenvoudig geprofileerde houten waterlijst; twee schoorstenen en latere (XXa ?) houten overhuiving voor klokje. De voorgevel uitgerust met opgeklampte deur met 16-ruits bovenlicht, gevat in aardige omlijsting met verkropt hoofdgestel, terzijde waarvan respectievelijk een schuifraam met vast kalf (16-ruits onder- en bovenlicht) met opgeklampte luiken en 1,5-steens strekken, en een dito raam waarnaast en op geprofileerde houten consoles rustend met dakpannen gedekt driehoekig erkertje; de zijgevel heeft een uitgemetseld rookkanaal, vermoedelijk aangebracht bij gelegenheid van de ingebruikname als herenkamer (XIXd); te weerszijden schuiframen met luiken en hanekammen als in de voorgevel. De uit XXa daterende aanbouw haaks op de bovenkamer is eveneens opgetrokken uit baksteen op plint van Bentheimer zandsteen en wordt gedekt door een driezijdig met Hollandse pannen belegd schilddak met wolfeind; de zijgevel is uitgerust met een opgeklampte deur met 16-ruits bovenlicht, terzijde waarvan twee vensters als van de aangrenzende bovenkamer; staafankers; in de achtergevel beganegronds drie dito schuiframen met luiken en hanekammen en op de verdieping een samengesteld raam geflankeerd door twee smalle ramen (alle met roedenverdeling en oorspronkelijk met luiken); staafankers.
Schuur en stookhok.
Op het erf groten driebeukige schuur (met in aanleg wellicht nog 18e-eeuws of ouder ankerbalkgebintstelsel), opgetrokken uit hout en gedekt door een met Hollandse pannen belegd schilddak; windveren; raam- en deuropeningen van verschillende afmeting en detaillering. Opvallend zijn de even opgetilde zijbeuken of kubbingen.
Eveneens op het erf een stookhok (XIX A of ouder ?) met aan een zijde een jongere (XXa ?) kubbing ten behoeve van veestalling, dat is opgetrokken uit baksteen (gedeeltelijk op plint van Bentheimer zandsteen) en wordt gedekt door een met Hollandse pannen belegd zadeldak tussen met hout beschoten topgevels waarlangs windveren; de raam- en deuropeningen zijn van verschillende datum; de vormgeving is ten dele niet oorspronkelijk.
In aanleg wellicht ouder, maar wat betreft zijn huidige vormgeving overwegend 18e-eeuws en later (XIX-XX) te dateren boerderijcomplex, geheten Erve het Smalenbroek, bestaande uit hoofdgebouw met aangebouwde en later tot herenkamer verbouwde bovenkamer, grote driebeukige schuur en stookhok en zeer mooi gelegen op een halfopen agrarisch en halfbebost terrein dat deel uitmaakt van het landgoed 'Het Smalenbroek'; het complex is enerzijds van belang vanwege de omschreven architectuurhistorische kwaliteiten van zowel de afzonderlijke onderdelen als het geheel, anderzijds vanwege de cultuurhistorische betekenis die aan het complex moet worden toegekend om zijn deel in de voor Twente zo karakteristieke ontwikkeling van de zogenoemde fabrikantenbuitenplaats, welke in dit geval bestaat uit de combinatie van landgoed met parkachtige aanleg, agrarisch bedrijf en tot herenkamer getransformeerde aangebouwde bovenkamer.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Particularly beautifully situated on the wooded country estate Het Smalenbroek, in its present form predominantly 18th-century (date stone 1762) and later (XIX-XX), but in layout presumably an older farmyard complex, consisting of a large farmhouse with an upper storey added in XXa, a large barn likewise still dating from the 18th century in layout and a heating house (XIX B). From 1894 to 1981 the Smalenbroek, mentioned as a plot already in 1346, was the property of the Enschede industrialist family Ter Kuile. The first owner M.E. ter Kuile commissioned afforestation around the turn of the century (Nederlandse Heidemij) and the laying out of a park with pond in landscape style (P.H. Wattez, ca. 1900); in XXa he had the attached upper house extended. In contrast to the 19th-century country house development characteristic of Twente, consisting of the sequence farmhouse with reception room or tea pavilion, and (industrialist's) villa in park-like grounds, the Smalenbroek, until the construction of the present country house in 1958, never had a separate residence. (Since 1981 the estate has been in the hands of the Stichting Het Overijsselsche Landschap).
Farmhouse.
The farmhouse, presumably older in layout, but in its present form predominantly 18th-century (1764) and later (XIX-XX) with a central hall, is constructed of brick on a plinth of Bentheim sandstone and is covered by a gabled roof tiled with Dutch tiles between wooden-clad pointed gables; weather vanes with spindle marks; wooden and brick drip moulding respectively at the transition from timber cladding to masonry.
The front facade is equipped with two clamped doors with 16-pane fanlights, beside which respectively one and two sash windows with fixed glazing bar (16-pane below and above) with shutters; 1.5 brick widths; the residential section is continued on the left side in the same design (upper storey?), which part is cellared and is covered by a similarly Dutch tile-covered gabled roof with brick pointed gable with weather vanes and wall anchors; a clamped striped door with 12-pane fanlight, beside which respectively one and two sash windows with fixed glazing bar (16-pane below and 12-pane above) and clamped shutters; 1.5 brick widths; in the gable top a 12-pane window above which 1.5 brick widths.
Of the agricultural section only the rear facade is still largely original; this is equipped with high barn doors with a small door set in a segmental arch, beside which respectively a round-arched window with cast-iron tracery and slightly lower barn doors under segmental arch, and likewise window and stable door under segmental arch; the arches enlivened by blocks of Bentheim sandstone; brick sawtooth moulding; wall anchors.
The upper storey built on to the right in 1781 is likewise constructed of brick on a plinth of Bentheim sandstone and covered by a gabled roof covered with Dutch tiles against a timber-clad top gable; simply profiled wooden drip moulding; two chimneys and later (XXa?) wooden capping for a bellcote. The front facade equipped with a clamped door with 16-pane fanlight, set in a nice frame with interrupted lintel, beside which respectively one sash window with fixed glazing bar (16-pane below and above) with clamped shutters and 1.5-brick widths, and likewise a window beside which and resting on profiled wooden corbels a triangular orielet covered with roof tiles; the side gable has a tiled flue, presumably installed at the time of conversion to a reception room (XIXd); on either side sash windows with shutters and moulded edges as in the front facade. The extension dating from XXa at right angles to the upper storey is likewise constructed of brick on a plinth of Bentheim sandstone and is covered by a three-sided roof covered with Dutch tiles with half-hipped end; the side gable is equipped with a clamped door with 16-pane fanlight, beside which two windows as of the adjacent upper storey; wall anchors; in the rear facade on the ground floor three sash windows with shutters and moulded edges and on the upper storey a compound window flanked by two narrow windows (all with glazing bars and originally with shutters); wall anchors.
Barn and heating house.
On the plot a large three-aisle barn (with a perhaps still 18th-century or older tie-beam truss framework in its layout), constructed of timber and covered by a hipped roof tiled with Dutch tiles; weather vanes; window and door openings of various sizes and detailing. Notably, the side aisles or carts are equally raised.
Likewise on the plot a heating house (XIX A or older?) with on one side a later (XXa?) cart for livestock stalling, which is constructed of brick (partly on a plinth of Bentheim sandstone) and is covered by a gabled roof covered with Dutch tiles between timber-clad top gables along which weather vanes; the window and door openings are of various dates; the design is in part not original.
In layout perhaps older, but as regards its present design predominantly to be dated 18th-century and later (XIX-XX) farmyard complex, called Erve het Smalenbroek, consisting of a main building with an attached and later converted to reception room upper storey, a large three-aisle barn and heating house and very beautifully situated on a semi-open agricultural and semi-wooded terrain which forms part of the country estate 'Het Smalenbroek'; the complex is on the one hand of significance because of the described architectural-historical qualities of both the individual components and the whole, on the other hand because of the cultural-historical significance which must be ascribed to the complex for its part in the development so characteristic of Twente of the so-called industrialist's country house, which in this case consists of the combination of country estate with park-like grounds, agricultural enterprise and reception room transformed from an attached upper storey.
Nearby in the register
- StroinkBoerderijunder 1 mi
- BerenbroekBoerderijunder 1 mi
- Boerderij, Berenbroeksweg 38Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Berenbroeksweg 38Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.