Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Grote Markt 10
Bergen op Zoom, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Grote Markt 10, 4611 NR Bergen op Zoom
- Place
- Bergen op Zoom
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.49446, 4.28790
- Monument number
- 9116
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1570 map "(18) Zelandicarum Insvlarum." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Ned.Herv. of St. Geertruidskerk, oorspronkelijk grootscheepse, geheel overwelfde en met natuursteen beklede kruisbasiliek, behorend tot de Brabantse gotiek. Bij de herbouw van 1752, na het zware bombardement van 1747, bleef het oude grondplan vrijwel ongewijzigd: een driebeukig schip met zijkapellen, transept, koor met omgang en zijkapellen langs de rechte zijden, te weerszijden van de sluiting de zijbeuken van een tweede transept, aan de westkant een ingebouwde toren. In plaats van de hoge lichtbeuk van schip, transept en koor bouwde Dirk Dijkerhof een lagere houten tongewelfconstructie, in het schip doorkruist door dwarse tongewelven tussen transept-achtige zijtopgevels van baksteen. De zijkapellen behielden alle hun overwelving. Het oudste gedeelte is de met Gobertangersteen beklede torenromp, die uit plm 1350 dagtekent en na 1752 bekroond is met een houten, met lood beklede, achtkante koepel en in 1952 gerestaureerd is. Het koor werd in 1443 begonnen (in 1428 is de kerk tot collegiale verheven) naar ontwerp van meester Everaert Spoorwater; het triforium is in 1752 geopend om als vensterreeks dienst te doen. In de loop van de 15e eeuw volgde de bouw van het schip, na de dood van Spoorwater onder leiding van Anthonis Keldermans. In 1504 wordt naar diens ontwerp, begonnen met een geweldige uitbreiding: tegen de koorsluiting werd een tweede transept met zijbeuken en een koor opgetrokken, een werk dat onvoltooid bleef en in 1700 werd afgebroken behoudens de overwelfde westelijke transeptzijbeuk; ter plaatse ontstond aldus een vergroting van de Vrijthof, die de naam Parade kreeg en met bomen beplant werd. Inventaris: Gesneden eiken kansel met koperen lezenaar (XVIIIc) en klankbord uit 1805, door Louis del Haye uit Antwerpen, die al in 1770-71 het orgel met galerij leverde, versierd met rococo-motieven. Een groot aantal rijke grafmonumenten, door het bombardement van 1747 zeer geschonden: tombe met knielende figuren van Adriaan van Reymerswaele (overl.1534) en Johanna de Glymes (overl.1532) met sierlijk renaissance ornament; dergelijke tombe voor Jeronimus van Tuyll van Serooskerken (overl.1571) en Eleonora Micault (overl.1539); gekleurd marmeren monument met door zuilen gedragen overhuiving waaronder de knielende figuren van gouverneur Willem van der Reydt Broeckem en Judith van Aeswijn, opgericht in 1625; grafmonument in dezelfde trant voor gouverneur Louis de La Kethulle (overl.1631); monument van zwart en wit marmer met de liggende beeltenis van gouverneur Charles Morgan (overl.1642) en daarboven in een nis de beelden van zijn dochter Anna en kleindochter Elisabeth, waarschijnlijk werk van Francesco Dieussart. Houten monument voor Johan Jacob van Volbergen (overl.1778) met Lodewijk XVI snijwerk. Twee memorieplaten voor de Engelse officieren in 1814 voor de stad gesneuveld, een van marmer, de ander van toetssteen. Epitaaf van toetssteen (1552) met drie wapens: fragment van een zandstenen epitaaf (XVI B). Een dertigtal rijkversierde grafzerken, uit de 15e-18e eeuw in het koor. Drie koperen kaarsenkronen van twee rijen armen, blijkens opschrift gegoten door Joh.Specht, Rotterdam 1753, en een van drie rijen (XVIII) met wapenschildjes. Tijdens een brand in 1972 werd de kerk zwaar beschadigd en ging een gedeelte van de inventaris verloren. In 1987-1988 werden allerlei onderdelen uit de kerk van de H. Maagd Maria Ten Hemelopneming overgebracht naar de Geertruidskerk. Tijdens de restauratie die volgde op de brand is het schip gedeeltelijk in vereenvoudigde vorm herbouwd. Orgel van Richard Ibach uit 1864, in 1915 en 1965-1972 ingrijpend verbouwd. Uit 1864 bleven bewaard: de orgelkas en frontpijpen, de inwendige constructie, delen van de windvoorziening, een orgelbank en delen van het pijpwerk. De bij de verbouwingen toegevoegde onderdelen vallen buiten de bescherming. Eénklaviers orgel, ca 1740 gemaakt en aangekocht vanuit Mol (België). IJzeren hek aan de Markt met hardstenen palen. Mechanisch torenuurwerk en speeltrommel, B. Eijsbouts, 1938, elektrische opwinding. Orgel, gemaakt door C.J. Rogier in 1857, met een klavier, aangehangen pedaal en negen registers. In 1939 in het nieuwe kerkgebouw van de Lutherse gemeente geplaatst en in 1980 gerestaureerd door de firma A. de Graaf te Leusden. In 2010 in beheer overgedragen aan de Stichting Nationaal Kerkmuziekcentrum en geplaatst in de Grote of Gertrudiskerk eveneens te Bergen op Zoom. Het instrument blijft in eigendom van de Lutherse gemeente.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Dutch Reformed or St. Gertrude's Church, originally large-scale, entirely vaulted and clad with natural stone cruciform basilica, belonging to Brabantine Gothic. At the rebuilding of 1752, following the severe bombardment of 1747, the old ground plan remained virtually unchanged: a three-aisle nave with side chapels, transept, choir with ambulatory and side chapels along the straight sides, on either side of the closure the aisles of a second transept, at the west a built-in tower. In place of the high light nave of nave, transept and choir, Dirk Dijkerhof built a lower wooden barrel vault construction, in the nave crossed by transverse barrel vaults between transept-like side gables of brick. The side chapels retained all their vaulting. The oldest part is the tower base clad with Gobertanger stone, which dates from circa 1350 and after 1752 was crowned with a wooden, lead-clad, octagonal dome and was restored in 1952. The choir was begun in 1443 (in 1428 the church was elevated to collegiate status) after the design of master Everaert Spoorwater; the triforium was opened in 1752 to serve as a window series. In the course of the 15th century the construction of the nave followed, after the death of Spoorwater under the direction of Anthonis Keldermans. In 1504, after his design, a mighty expansion began: against the choir closure a second transept with aisles and a choir were erected, a work that remained unfinished and was demolished in 1700 except for the vaulted western transept aisle; in that place thus arose an enlargement of the Vrijthof, which was given the name Parade and was planted with trees. Inventory: Carved oak pulpit with brass lectern (18th century) and sounding board from 1805, by Louis del Haye from Antwerp, who had already supplied the organ with gallery in 1770-71, decorated with rococo motifs. A large number of rich monuments to the dead, severely damaged by the bombardment of 1747: tomb with kneeling figures of Adriaan van Reymerswaele (died 1534) and Johanna de Glymes (died 1532) with elegant Renaissance ornament; similar tomb for Jeronimus van Tuyll van Serooskerken (died 1571) and Eleonora Micault (died 1539); coloured marble monument with overarching canopy borne by columns beneath which the kneeling figures of governor Willem van der Reydt Broeckem and Judith van Aeswijn, erected in 1625; monument to the dead in the same manner for governor Louis de La Kethulle (died 1631); monument of black and white marble with the recumbent effigy of governor Charles Morgan (died 1642) and above it in a niche the figures of his daughter Anna and granddaughter Elisabeth, probably work of Francesco Dieussart. Wooden monument for Johan Jacob van Volbergen (died 1778) with Louis XVI carving. Two memorial plaques for the English officers fallen for the city in 1814, one of marble, the other of touch stone. Epitaph of touch stone (1552) with three coats of arms: fragment of a sandstone epitaph (16th century, second half). Some thirty richly decorated monuments to the dead, from the 15th-18th centuries in the choir. Three brass chandelier crowns of two rows of arms, according to inscription cast by Joh. Specht, Rotterdam 1753, and one of three rows (18th century) with shield-shaped decorations. During a fire in 1972 the church was severely damaged and part of the inventory was lost. In 1987-1988 various components from the church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary were transferred to the Gertrude Church. During the restoration following the fire the nave was partially rebuilt in simplified form. Organ by Richard Ibach from 1864, substantially rebuilt in 1915 and 1965-1972. From 1864 were preserved: the organ case and front pipes, the internal structure, parts of the wind supply, an organ bench and parts of the pipe work. The components added during the rebuilding fall outside the protection. Single-manual organ, circa 1740 made and purchased from Mol (Belgium). Iron gate at the Markt with sandstone posts. Mechanical tower clock and music box, B. Eijsbouts, 1938, electric winding. Organ, made by C.J. Rogier in 1857, with one manual, attached pedal and nine registers. In 1939 placed in the new church building of the Lutheran congregation and in 1980 restored by the firm A. de Graaf at Leusden. In 2010 transferred under management to the Foundation National Church Music Centre and placed in the Great or Gertrude's Church also at Bergen op Zoom. The instrument remains the property of the Lutheran congregation.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Grote Markt 11Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Grote Markt 12Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kerkstraat 1Woonhuisunder 1 mi
- Horeca, Grote Markt 13Horecaunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.