Rijksmonumentenregister · Netherlands
IJzeren Brug
Wijk Bij Duurstede, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Langbroekseweg Wijk Bij Duurstede
- Place
- Wijk Bij Duurstede
- Municipality
- Wijk bij Duurstede
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.98635, 5.34260
- Part of complex
- 532492
- Monument number
- 532501
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Ijzeren brug (Wijk bij Duurstede).
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
IJZEREN BRUG (Wijk bij Duurstede) gelegen ten noorden van de stad en onderdeel van de Langbroekseweg. Ter plaatse heeft eerder een (houten) brug gelegen, maar deze is vervangen bij de bestemming van de Kromme Rijn tot inundatiekanaal, rond 1870. De militaire achtergrond van de brug is indirect afleesbaar via een steen met inscriptie; de functie is zowel civiel als militair geweest. Het ophalen of verwijderen / vernietigen van bruggen is sinds de oudheid een middel om indringers te weren. Niet alleen werd zo de passage van een waterloop, een droge of een natte gracht of een terreindiepte belemmerd dan wel vertraagd, maar ook moest een aanvaller zelf zorgen voor middelen om de barrière eventueel zelf te nemen. Houten bruggen waren relatief snel te vernietigen, desnoods door ze in brand te steken. Stenen bruggen vergden een grotere en meer tijdrovende ingreep, al kon een springlading soms snel het gewenste effect sorteren. Met de komst van ijzeren bruggen - in de loop van de 19e eeuw op grote schaal toegepast in vele varianten - bleef de tweede mogelijkheid bestaan, maar verdween de eerste. Het opblazen van bruggen was kapitaalvernietiging en gebeurde alleen in uiterste noodzaak. Een manier waarop ijzeren bruggen afgesloten konden worden was die van het uitnemen of ontoegankelijk maken van (kleine) delen ervan. Of dat bij deze brug het geval was is niet achterhaald; zeker is wel dat de liggers, het brugdek en de leuningen relatief recent zijn vervangen door modernere exemplaren; het dek is deels in (gewapend) beton. Er zijn vanaf ongeveer 1870 meerdere nieuwe bruggen over de Kromme Rijn gelegd of bestaande vervangen omdat ze een functie binnen de landsverdediging moesten gaan vervullen als onderdeel van een 'terugtochtweg'. Deze dienden voor troepen van het Nederlandse veldleger, die vanuit de Grebbelinie terug gingen op de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Na de terugtrekking van deze troepen diende vernieling van de brug plaats te vinden. Van de bruggen binnen Wijk bij Duurstede is alleen die in de as Langbroekseweg / Wijkerweg nog redelijk goed herkenbaar als een van de terugtochtwegen van het Nederlandse veldleger. De brug ligt iets schuin over de Kromme Rijn en hij wordt tegenwoordig aan de oostzijde geflankeerd door een brug voor langzaam verkeer. De overspanning zelf is niet oorspronkelijk; deze is aangevuld met een betonnen plaatconstructie en jonge, ijzeren balustrades.
Omschrijving
IJZEREN BRUG (Wijk bij Duurstede) over de Kromme Rijn en deel uitmakend van de Langbroekseweg. Van de brug resteren in authentieke staat de beide gemetselde landhoofden met natuurstenen elementen en aansluitend schuin uitwaarts geplaatste en tamelijk steil opgemetselde vleugels, waarin vlechtingen. In de noordwestelijke vleugel een niet gedateerde steen met: "DE EERSTE STEEN GELEGD / DOOR DEN 1ste LUITT INGENIEUR / J. DRABBE".
Waardering
De IJZEREN BRUG (Wijk bij Duurstede) over de Kromme Rijn en deel uitmakend van de Langbroekseweg / Wijkerweg is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op en ontstond als uitvloeisel van: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw),
Het betreft hier een onderdeel van omstreeks 1870, namelijk een aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van de historische weg- en waterbouwkunde in de vorm van een brug voor civiele en militaire doeleinden.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat het - hoewel gemoderniseerd - in functie is gebleven en deels onveranderd is.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Iron bridge (Wijk bij Duurstede).
NEW HOLLAND WATERLINE
Introduction
IRON BRIDGE (Wijk bij Duurstede) located to the north of the city and part of the Langbroekseweg. Previously a (wooden) bridge stood there, but this was replaced when the Kromme Rijn was designated as an inundation canal, around 1870. The military background of the bridge is indirectly discernible via a stone with inscription; the function has been both civil and military. The raising or removal / destruction of bridges has been a means of warding off intruders since antiquity. Not only did this obstruct or delay the passage of a watercourse, a dry or wet ditch or a terrain depression, but an attacker also had to provide means to overcome the barrier themselves. Wooden bridges were relatively quick to destroy, if necessary by setting them on fire. Stone bridges required a larger and more time-consuming intervention, although an explosive charge could sometimes quickly achieve the desired effect. With the arrival of iron bridges - widely applied in many variants during the course of the 19th century - the second possibility remained, but the first disappeared. The blowing up of bridges was capital destruction and happened only in dire necessity. One way in which iron bridges could be closed was by removing or making inaccessible (small) parts of them. Whether that was the case with this bridge has not been established; what is certain is that the girders, the bridge deck and the railings have been relatively recently replaced by more modern ones; the deck is partly in (reinforced) concrete. From around 1870 onwards, several new bridges over the Kromme Rijn were laid or existing ones replaced because they had to serve a function within national defence as part of a 'retreat route'. These served troops of the Dutch field army, who from the Grebbelinie fell back on the New Holland Waterline. After the withdrawal of these troops, destruction of the bridge had to take place. Of the bridges within Wijk bij Duurstede, only the one on the Langbroekseweg / Wijkerweg axis is still reasonably well recognisable as one of the retreat routes of the Dutch field army. The bridge lies slightly obliquely across the Kromme Rijn and is nowadays flanked on the east side by a bridge for slow traffic. The span itself is not original; this has been supplemented with a concrete slab construction and young iron balustrades.
Description
IRON BRIDGE (Wijk bij Duurstede) over the Kromme Rijn and forming part of the Langbroekseweg. Of the bridge, the two masonry abutments with natural stone elements remain in authentic condition and adjoining obliquely outwardly placed and quite steeply built-up wings, in which are wicker infillings. In the north-western wing a stone of undated inscription: "THE FIRST STONE LAID / BY THE 1ST LIEUTENANT ENGINEER / J. DRABBE".
Valuation
The IRON BRIDGE (Wijk bij Duurstede) over the Kromme Rijn and forming part of the Langbroekseweg / Wijkerweg is of general interest because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 realised by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently by others over approximately 125 years was strengthened and improved.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based on and arose as a consequence of: a. the system of inundation and access defence (19th century).
This concerns a component dating from around 1870, namely an expression related to military-strategic architecture of the historical road and water engineering in the form of a bridge for civil and military purposes.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
The component is reasonably well preserved because it - although modernised - has remained in use and is partly unchanged.
Nearby in the register
- Woonhuis, Veldpoortstraat 2Woonhuisunder 1 mi
- Horeca, Markt 30Horecaunder 1 mi
- Woonhuis, Markt 29Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Markt 28Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.