Rijksmonumentenregister · Netherlands
Open verdedigingswerk, Werken bij Griftensteijn Utrecht
Utrecht, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Open verdedigingswerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Werken bij Griftensteijn Utrecht
- Place
- Utrecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Part of complex
- 532365
- Monument number
- 532462
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 37. Tankhindernis / (Anti)Tankgracht.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
Resten van een TANKHINDERNIS / (ANTI)TANKGRACHT, als onderdeel van een lineaire en accesverdediging met loopgravenstelsels, kazematten, (groeps)schuilplaatsen, versperringen en dergelijke, hier behorend tot het complex Betonnen Werken bij Griftensteijn. (Anti)tankgrachten werden gewoonlijk zo veel mogelijk samengesteld uit bestaande (gegraven) waterlopen, die vaak ten dele verlegd,verbreed en al dan niet met elkaar in verbinding gebracht een, zo mogelijk, zigzaggend verloop dienden te bezitten om het verdedigend vuur zo efficiënt mogelijk te kunnen benutten, het beloop daarvan te camoufleren en het verband van de vijandelijke opmars te verstoren. Het zigzaggen is in de praktijk relatief schaars, als gevolg van het gebruik van bestaande wateren. Het niet met elkaar in verbinding brengen kon gevolg zijn van verschillende peilen van de desbetreffende wateren of van waterschaarste. De breedten en de taluds werden speciaal voor de verdedigingsfunctie aangepast: verbreding van bestaande waterlopen en het opwerpen van een aarden dekking aan de te verdedigen zijde waren usance. In de meeste gevallen zijn de werken na, of al tijdens de oorlog weer geëffend, waardoor er nu sprake is van zeldzaamheidswaarde. Ook in de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn in 1939-1940 (anti)tankgrachten tot stand gebracht. Eén hiervan liep oorspronkelijk vanaf het noordelijke einde van de Werken bij Griftenstein tot voorbij het Fort bij 't Hemeltje in het zuiden. De gracht is later door de aanleg van De Uithof grotendeels verdwenen; alleen ten (zuid)oosten van de Werken bij Griftensteijn en in het Kromme Rijngebied liggen nog restanten. Het geheel maakte deel uit van een kilometers lange, deels als waterbarrière ingerichte en met wegversperringen aangevulde, reeds bestaande keten van hindernissen op de Houtense Vlakte en het gebied ten oosten van Utrecht. De tankhindernis is in het laatste jaar voor de Duitse inval gerealiseerd door het verbinden van segmenten van verschillende, in hoofdzaak aanwezige wateren ten oosten en ten zuidoosten van Utrecht. De hindernis diende om eventueel oprukken van gevechtswagens via wegaccessen of over de (droge) agrarische gronden tegen te gaan.
Het opwerpen of graven van hindernissen om het oprukken van vijandelijke troepen te belemmeren of te vertragen kent een lange historie. Belangrijke kunstmatige hindernissen waren van oudsher onder meer grachten, waterlinies, omgehakte bomen en onklaar gemaakte bruggen. Met de opkomst van mechanisch (zoals de stoomtrein) en gemotoriseerd (pantservoertuigen en tank) transport is nog zwaarder materieel ingezet, waaronder de stalen en (gewapend) betonnen versperring. Het Nederlandse leger maakte aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog in de Nieuwe Hollandse Waterlinie onder meer gebruik van (anti)tankgrachten en tankversperringen in de vorm van betonblokken met schuin hierin geplaatste stalen profielbalken. Het aantal aangelegde tankversperringen in de Hollandse Waterlinie is niet bekend; rond het jaar 2000 waren er nog omstreeks 10 herkenbaar aanwezig, waarvan 1 compleet, maar in de eerste jaren van de 21ste eeuw zijn meerdere exemplaren 'herontdekt'. Binnen het complex 'Betonnen Werken Griftenstein' zijn echter geen zichtbare resten van een betonnen versperring meer aanwezig, wat tot gevolg heeft dat de doorlopende barrière niet goed herkenbaar meer is.
Omschrijving
Resten van een TANKHINDERNIS / (ANTI)TANKGRACHT, hier behorend tot het complex Betonnen Werken bij Griftensteijn. Het beloop van de (anti)tankgracht bij Griftensteijn is nog herkenbaar in het gebied tussen de huidige A 28 ten oosten van Knooppunt Rijnsweerd tot voorbij de N 237 (de Utrechtseweg / Biltsestraatweg). Door aanleg van dwarsverbindingen vormden bestaande sloten hier over een afstand van ongeveer 1 kilometer een doorlopende, min of meer zigzaggende hindernis. Behalve deze sloten zelf, zijn er weinig of geen sporen van vroegere graaf- en aardwerken meer aan de oppervlakte herkenbaar, maar mogelijk zijn hiervan beneden het maaiveld nog wel sporen of resten aanwezig.
Waardering
De resten van een TANKHINDERNIS / (ANTI)TANKGRACHT ten oosten van de Betonnen Werken bij Griftenstein zijn van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdelen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de en 20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw).
Het onderdeel is een voorbeeld van een speciaal ter verdediging tegen aanvalswagens en / of tanks aangelegde en / of ingerichte (anti)tankgracht die deel uitmaakte van een veel langere lineaire hindernis.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en in het bijzonder als een van een lineair systeem deel uitmakende fysieke hindernis ten oosten en ten zuidoosten van Utrecht.
* Het type onderdeel is tamelijk zeldzaam geworden en is representatief omdat de tankhindernis in zijn fysieke context en samenhang herkenbaar is gebleven.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard gebleven, wat betekent dat een deel van de toepassingsmogelijkheden van de waterlopen in situ waarneembaar en herkenbaar is gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 37. Tank Obstacle / (Anti)Tank Ditch.
NEW HOLLAND WATER LINE
Introduction
Remains of a TANK OBSTACLE / (ANTI)TANK DITCH, as part of a linear and access defence with trench systems, casemates, (group) shelters, obstructions and the like, here belonging to the complex Concrete Works at Griftensteijn. (Anti)tank ditches were usually composed as much as possible from existing (excavated) watercourses, which were often partly diverted, widened and either connected to each other or not, and were intended to have, where possible, a zigzagging course in order to make the most efficient use of the defensive fire, to camouflage the course and to disrupt the link of the enemy advance. In practice, zigzagging is relatively rare, as a result of the use of existing waters. The failure to connect them to each other could be a result of different water levels of the watercourses in question or of water scarcity. The widths and the slopes were specially adapted for the defence function: widening of existing watercourses and the construction of an earth covering on the side to be defended were customary. In most cases the works were levelled again after, or even during the war, which is why they are now of rare value. Also in the New Holland Water Line, (anti)tank ditches were constructed in 1939-1940. One of these originally ran from the northern end of the Works at Griftenstein to beyond the Fort at 't Hemeltje in the south. The ditch later largely disappeared through the construction of De Uithof; only to the (south)east of the Works at Griftensteijn and in the Kromme Rijn area do remnants remain. The whole formed part of a kilometres-long chain of existing obstacles, partly equipped as a water barrier and supplemented with road obstructions, on the Houtense Vlakte and the area east of Utrecht. The tank obstacle was realised in the last year before the German invasion by connecting segments of different, mainly existing watercourses east and south-east of Utrecht. The obstacle served to prevent or delay the possible advance of combat vehicles via road access or over the (dry) agricultural land.
The construction or excavation of obstacles to obstruct or delay the advance of enemy troops has a long history. Important artificial obstacles have long included ditches, water lines, felled trees and disabled bridges. With the emergence of mechanical (such as the steam train) and motorised (armoured vehicles and tank) transport, even heavier material was employed, including steel and (reinforced) concrete obstacles. The Dutch army made use of (anti)tank ditches and tank obstacles in the form of concrete blocks with steeply placed steel profile beams among other things at the eve of the Second World War in the New Holland Water Line. The number of tank obstacles laid in the Holland Water Line is not known; around the year 2000 there were still some 10 recognisable ones present, of which 1 complete, but in the first years of the 21st century several more examples have been 'rediscovered'. Within the complex 'Concrete Works Griftenstein', however, no visible remains of a concrete obstacle are present, which has the result that the continuous barrier is no longer well recognisable.
Description
Remains of a TANK OBSTACLE / (ANTI)TANK DITCH, here belonging to the complex Concrete Works at Griftensteijn. The course of the (anti)tank ditch at Griftensteijn is still recognisable in the area between the current A 28 east of Junction Rijnsweerd to beyond the N 237 (the Utrechtseweg / Biltsestraatweg). Through the construction of cross-connections, existing ditches here formed over a distance of approximately 1 kilometre a continuous, more or less zigzagging obstacle. Apart from these ditches themselves, few or no traces of former excavation and earthwork are recognisable on the surface, but possibly traces or remains of these may still be present below ground level.
Valuation
The remains of a TANK OBSTACLE / (ANTI)TANK DITCH east of the Concrete Works at Griftenstein are of general importance because of:
* Cultural-historical values as components of the New Holland Water Line as it was designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially constructed from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic building, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th and 20th century), b. the race with increasingly strengthened offensive means (20th century), c. the system of 'living' field strengthening in depth (20th century).
The component is an example of an (anti)tank ditch specially constructed and/or equipped for defence against assault vehicles and/or tanks that formed part of a much longer linear obstacle.
* Ensemble value and situational values as a component of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and in particular as a physical obstacle forming part of a linear system east and south-east of Utrecht.
* The type of component has become rather rare and is representative because the tank obstacle has remained recognisable in its physical context and coherence.
* The component has been reasonably well preserved, which means that part of the applications of the watercourses in situ has remained observable and recognisable.