TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Bomvrij militair object, Batterij onder Brakel Brakel (Zaltbommel 25)

Brakel, Gelderland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Bomvrij militair object
Category
onroerend gebouwd
Address
Batterij onder Brakel Brakel (Zaltbommel 25)
Place
Brakel
Municipality
Zaltbommel
Province
Gelderland
Country
Netherlands
Coordinates
51.81117, 5.06276
Part of complex
531918
Monument number
531920

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

4 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Cluster 76.

NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE

Inleiding

BOMVRIJ GEBOUW als representant van een type bomvrije bouwwerken dat aan drie zijden en bovenop is voorzien van een aarden dekking en dat alleen een gevel aan de keelzijde bezit. Nadat het aardlichaam van de Batterij onder Brakel met de nodige tegenslag was gerealiseerd is centraal op het werk een bomvrij gebouw gerealiseerd als onderkomen voor verschillende functies. Met de toename van de draagwijdte van het geschut, de kracht van de inslagen van projectielen en de explosieve kracht van (brisant)granaten werd het steeds moeilijker weerstand te bieden tegen beschietingen. Verzwaring van metselwerk, toepassing van schokabsorberende metselsystemen (onder meer door middel van bogen en gewelven), flauwe hellingshoeken en gebogen of juist puntige vormen, gebruik van beton - en later van gewapend beton - in steeds zwaardere uitvoering, was een van de manieren om de vestingwerken bestand te houden tegen toenemende aanvalskracht. Bovendien was het aanbrengen van aarddekkingen een goed middel gebleken om de energie van inslagen te absorberen of te dempen. Dit is de reden waarom vele gemetselde of betonnen werken van een aardlaag of een frontbescherming van zand of aarde zijn voorzien. Afhankelijk van de periode van ontstaan - en daarmee van de te verwachten inslagkracht van projectielen - werd van 'bomvrije gebouwen' gesproken, wanneer ze werden geacht bestand te zijn tegen een van tevoren bepaald aantal inslagen van zwaar kaliber. Het bomvrije gebouw op de Batterij onder Brakel is uitgevoerd in baksteen en omvat twee bovengrondse bouwlagen en een kelderverdieping.

Omschrijving

Het BOMVRIJ GEBOUW op de Batterij onder Brakel ligt centraal op het aardlichaam en wordt gekenmerkt door vrijwel spiegelbeeldig uitgevoerde bakstenen gevel aan de westzijde of keelzijde van het werk. In het metselwerk zijn boogvormen herkenbaar. De plattegrond van het bouwwerk is rechthoekig, met op de begane grond links en rechts een vooruitspringende vleugel die samen een voorplein vormen. Het bomvrije gebouw is aan alle zijden - behalve aan de westzijde - door aarde gedekt als bescherming tegen inslagen van projectielen. De gevel van de begane grond wordt aan weerszijden begrensd door haakse keermuren en is ongeveer half zo breed als de gevel van de verdieping, die aan beide zijden eindigt met in het gevelvlak gelegen, schuin dalende keermuren. De rechter haakse keermuur bevat toegangsopeningen. De hoofdgevel bevat op de begane grond links en rechts een iets getoogde toegangsopening; beide worden geflankeerd door dito vensteropeningen. Op de verdieping, recht hierboven, twee stel vensteropeningen met een vergelijkbare compositie, en daarbuiten toegangen met dubbele schuifdeuren, die toegang gaven tot remises. Deze twee laatste toegangen zijn bereikbaar via taluds achter de eerder genoemde haakse keermuren. Twee inscripties vermelden het jaartal '1880' en de naam 'Brakel'. Onder de begane grond bevindt zich een kelderverdieping, waarheen onder meer een goederenlift leidt. Het interieur van het bomvrije gebouw is niet bezocht, maar foto's laten zien dat de onderhoudstoestand matig is, wat verder onder meer blijkt uit het feit dat sommige (houten) vloeren onbegaanbaar zijn en dat deuren verrot zijn. Het bouwwerk vertoont grote overeenkomst met het bomvrije bouwwerk op de Batterij onder Poederoijen, dat als pendant is te beschouwen.

Waardering

Het BOMVRIJ GEBOUW op de Batterij onder Brakel is van algemeen belang vanwege:

* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.

* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (19de eeuw).

Het betreft hier een onderdeel van omstreeks 1880, namelijk een voorbeeld van een met aarde gedekt bomvrij gebouw met een tweetal vooruit stekende keermuren die een klein voorplein omsluiten.

* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex. Verder als pendant van het vergelijkbare gebouw op de Batterij onder Poederoijen.

* Het onderdeel is tamelijk representatief omdat het in verschijningsvorm de kenmerken vertoont die het toenmalige defensieve doel onderstrepen.

* Het onderdeel is redelijk bewaard omdat het in de loop der tijd weliswaar weinig wezenlijke aanpassingen heeft ondergaan en het de oorspronkelijke structuur heeft behouden, maar hierbij in een matige toestand van onderhoud verkeert.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Cluster 76.

NEW HOLLAND WATERLINE

Introduction

BOMBPROOF BUILDING as a representative of a type of bombproof structures that are provided with an earth covering on three sides and on top and that have only a facade on the throat side. After the earth body of the Battery under Brakel was realized with the necessary setbacks, a bombproof building was constructed centrally on the work to serve as accommodation for various functions. As the range of artillery increased, the force of projectile impacts and the explosive power of (brisant) grenades increased, it became increasingly difficult to withstand bombardment. Reinforcement of masonry, application of shock-absorbing masonry systems (among other means through the use of arches and vaults), shallow slope angles and curved or pointed forms, use of concrete - and later reinforced concrete - in increasingly heavy execution, was one of the ways to keep the fortifications resistant to increasing attack force. Furthermore, the application of earth coverings proved to be a good means of absorbing or dampening the energy of impacts. This is the reason why many masonry or concrete structures are provided with a layer of earth or a front protection of sand or earth. Depending on the period of construction - and thus the expected impact force of projectiles - one spoke of 'bombproof buildings', when they were deemed to be capable of withstanding a predetermined number of impacts from heavy calibre. The bombproof building at the Battery under Brakel is executed in brick and comprises two above-ground storeys and a basement storey.

Description

The BOMBPROOF BUILDING at the Battery under Brakel is located centrally on the earth body and is characterized by virtually mirror-image brick facades on the west side or throat side of the work. Arched forms are recognizable in the masonry. The floor plan of the structure is rectangular, with on the ground floor on the left and right a projecting wing that together form a forecourt. The bombproof building is covered with earth on all sides - except on the west side - as protection against projectile impacts. The ground floor facade is bordered on both sides by right-angled retaining walls and is approximately half as wide as the facade of the upper storey, which ends on both sides with retaining walls situated in the plane of the facade, sloping downwards at an angle. The right-hand right-angled retaining wall contains access openings. The main facade contains on the ground floor on the left and right a slightly arched access opening; both are flanked by similar window openings. On the upper storey, directly above, two sets of window openings with a comparable composition, and beyond these accesses with double sash doors, which provided access to coach houses. These two latter accesses are accessible via slopes behind the aforementioned right-angled retaining walls. Two inscriptions mention the year '1880' and the name 'Brakel'. Below the ground floor there is a basement storey, to which among other things a goods lift leads. The interior of the bombproof building was not visited, but photographs show that the condition of maintenance is moderate, which is further evident from the fact that some (wooden) floors are impassable and doors are rotten. The structure shows great similarity with the bombproof structure at the Battery under Poederoijen, which is to be considered as a counterpart.

Valuation

The BOMBPROOF BUILDING at the Battery under Brakel is of general importance because of:

* Cultural-historical values as part of the New Holland Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially from 1815 by him, Jan Blanken and Major-Engineer Willem Offerhaus and subsequently by others for approximately 125 years strengthened and improved.

* Architectural-historical values, in particular as an expression of military-strategic architecture, which is based on: a. the system of inundation and access defence (19th century), b. the race with increasingly strengthening offensive means (19th century).

This concerns a component from around 1880, namely an example of an earth-covered bombproof building with two projecting retaining walls that enclose a small forecourt.

* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Waterline in general and because of the functional and physical coherence with the other components of the complex. Furthermore as a counterpart of the comparable building at the Battery under Poederoijen.

* The component is fairly representative because in appearance it exhibits the characteristics that underline the defensive purpose of the time.

* The component is reasonably preserved because although in the course of time it has undergone few essential modifications and has retained the original structure, it is in a moderate condition of maintenance.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map