Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bomvrij militair object, Fort Hinderdam Hinderdam (Stichtse Vecht 26)
Hinderdam, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Bomvrij militair object
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Fort Hinderdam Hinderdam (Stichtse Vecht 26)
- Place
- Hinderdam
- Municipality
- Stichtse Vecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Part of complex
- 531353
- Monument number
- 531531
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 5. Bomvrij wachthuis.
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
BOMVRIJ WACHTHUIS als gebouwd onderdeel van Fort Hinderdam. Fort Hinderdam ontstond als een aarden schans ter verdediging van de hier eertijds gelegen zeesluizen. In 1672-1673 werd Fort Hinderdam omgebouwd tot een gebastioneerd fort. Ook werden er twee omgrachte lunetten aangelegd bij het fort. Nadat in 1674 de zeesluizen waren verlegd naar Muiden, bleef de verdediging van de Vecht en beide Vechtoevers de belangrijkste functie. Het fort werd diverse keren gewijzigd en aangepast. Zo kwam in 1848 een wachthuis tot stand, dat in 1879-1880 werd gewijzigd. Het wachthuis gold naar de toenmalige maatstaven als bomvrij. Door de invoering van de brisantgranaat vanaf 1885 was van een bomvrije situatie geen sprake meer en konden gebouwen van dit type als verouderd worden beschouwd. Vanwege de ecologische bestemming is het fort niet bezocht, maar is gebruik gemaakt van tekeningen en gegevens uit het bestek van 1879 tot aanpassing van het wachthuis, gebouw A. Het betrof aanvankelijk een door een natte gracht omgeven wachthuis, voorzien van een brug. Deze moesten na afronding van de vernieuwingen worden aangeplempt, respectievelijk afgebroken. Verder onderging het gebouw een aantal interne wijzigingen, werden muurwerken hersteld en valt te lezen dat de bestaande kleidekking door een zware zanddekking moest worden vervangen. Ook is een groot aantal schietsleuven in het bestaande wachthuis dichtgemetseld. Uit de omschrijving en tekeningen blijkt het wachthuis uit 1848 vergelijkbaar te zijn geweest met bijvoorbeeld het wachthuis op het Fort De Gagel bij Utrecht. Uit diverse recente bronnen blijkt dat het wachthuis inmiddels sterk is vervallen.
Omschrijving
BOMVRIJ WACHTHUIS (gebouw A), opgetrokken in dikke bakstenen muren en rondom voor het grootste deel aangeaard. Het bouwwerk is in twee fasen opgetrokken in 1848 en 1879-1880. Als gevolg van de huidige ecologische bestemming is het vooral bekend uit het bestek met tekeningen van 1879. Het gebouw ligt vrijwel centraal op het fort en heeft gedeeltelijk ongedekte muren aan de noordwest- en noordoostzijde. De plattegrond is rechthoekig, met uitbouwen aan weerszijden van de noordoostgevel. In het rechthoekige gedeelte bevindt zich een drietal, naast elkaar gelegen, even grote, overwelfde ruimtes (voor de manschappen), in de uitbouwen zijn kleinere ruimten van verschillende afmetingen (voor officieren, magazijn, privaten, keuken en dergelijke). Er zijn diverse venster- en deuropeningen, onder andere drie uit 1878-1880 daterende vensters met halfronde gemetselde koekoeken. Uit het bestek valt op te maken dat de ruimten van (ton)gewelven zijn voorzien, hetgeen standaard werd toegepast. Ook zijn er kelders; doorgaans dienden deze onder meer als waterreservoir; gezien de aanwezigheid van druipkokers zal dat ook hier het geval zijn geweest.
Waardering
Het BOMVRIJ WACHTHUIS is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is aangelegd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op:
a. het systeem van inundatie en accesverdediging (negentiende eeuw),
b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (negentiende eeuw)
Het onderdeel is een voorbeeld van een bomvrij wachthuis uit 1848, verbouwd, gemoderniseerd en vergroot in 1879-1880.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tevens vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex.
* Het onderdeel is een voorbeeld van een bomvrij wachthuis behorend tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze ook elders zijn gebouwd met toepassing van dezelfde of vergelijkbare bouwmaterialen, indeling en detaillering. Hierbij wordt opgemerkt dat er hier sprake van de verbouwing uit 1879-1880 van een ouder, door een natte gracht omringd wachthuis uit 1848.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat het in zijn hoedanigheid uit 1880 is overgeleverd, maar het verkeert in een slechte bouwkundige staat vanwege de ecologische bestemming.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 5. Bombproof Guardhouse.
NEW HOLLAND WATER LINE
Introduction
BOMBPROOF GUARDHOUSE as a constructed component of Fort Hinderdam. Fort Hinderdam originated as an earthen redoubt for the defence of the sea locks once located here. In 1672-1673 Fort Hinderdam was rebuilt as a bastioned fort. Two moated lunettes were also constructed near the fort. After the sea locks were relocated to Muiden in 1674, the defence of the Vecht and both banks of the Vecht remained the main function. The fort was modified and adapted several times. In 1848 a guardhouse was constructed, which was modified in 1879-1880. By the standards of the time, the guardhouse was considered bombproof. With the introduction of explosive shells from 1885 onwards, a bombproof condition no longer existed and buildings of this type could be considered obsolete. Due to the ecological designation, the fort was not visited, but use was made of drawings and data from the 1879 specifications for the adaptation of the guardhouse, building A. It was initially a guardhouse surrounded by a wet moat, provided with a bridge. These had to be filled in and demolished respectively after completion of the renovations. Furthermore the building underwent a number of internal modifications, masonry was repaired and it can be read that the existing clay covering was to be replaced by a heavy sand covering. Also a large number of loopholes in the existing guardhouse were bricked up. From the description and drawings it appears that the guardhouse of 1848 was comparable to, for example, the guardhouse at Fort De Gagel near Utrecht. Various recent sources indicate that the guardhouse has meanwhile fallen into considerable disrepair.
Description
BOMBPROOF GUARDHOUSE (building A), constructed with thick brick walls and largely covered with earth all around. The structure was erected in two phases in 1848 and 1879-1880. As a result of the current ecological designation, it is known primarily from the 1879 specifications with drawings. The building is located almost centrally on the fort and has partly unglazed walls on the northwest and northeast sides. The floor plan is rectangular, with extensions on both sides of the northeast facade. In the rectangular section there are three adjacent, equally large, vaulted spaces (for troops), in the extensions there are smaller rooms of various sizes (for officers, storage, latrines, kitchen and the like). There are various window and door openings, including three windows dating from 1878-1880 with semicircular brick corbels. From the specifications it can be seen that the rooms are provided with barrel vaults, which was standard practice. There are also cellars; these usually served among other things as water reservoirs; given the presence of drip pipes this is likely to have been the case here too.
Valuation
The BOMBPROOF GUARDHOUSE is of general importance because of:
* Cultural-historical values as part of the New Holland Water Line as designed by C.R.T. Kraijenhoff and initially laid out from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others for approximately 125 years.
* Architectural-historical values in particular as an expression of military-strategic building, which is based on:
a. the system of inundation and access defence (nineteenth century),
b. the race with increasingly powerful offensive means (nineteenth century)
The component is an example of a bombproof guardhouse from 1848, rebuilt, modernized and enlarged in 1879-1880.
* Ensemble value and situational values as part of the New Holland Water Line. Also because of the functional and physical coherence with the other components of the complex.
* The component is an example of a bombproof guardhouse belonging to the New Holland Water Line as these were also built elsewhere using the same or comparable building materials, layout and detailing. It is noted here that this involves the 1879-1880 rebuilding of an older guardhouse from 1848 surrounded by a wet moat.
* The component is reasonably well preserved because it has been transmitted in its form from 1880, but it is in poor structural condition due to the ecological designation.