Rijksmonumentenregister · Netherlands
Fort, vesting en -onderdelen, Betonnen werken omgeving Fort bij Tienhoven Tienhoven (Stichtse Vecht 26)
Tienhoven, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Fort, vesting en -onderdelen
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Betonnen werken omgeving Fort bij Tienhoven Tienhoven (Stichtse Vecht 26)
- Place
- Tienhoven
- Municipality
- Stichtse Vecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.17289, 5.07895
- Part of complex
- 531478
- Monument number
- 531483
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Cluster 21. Damsluis A (bij Tienhoven).
NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE
Inleiding
DAMSLUIS A (bij Tienhoven), als militair waterbouwkundig onderdeel van de voorzieningen ten dienste van inundatie en peilbeheersing van de Bethunepolder en het Fort bij Tienhoven. Het verdedigingssysteem van de Nieuwe Hollandse Waterlinie was in de eerste plaats gebaseerd op het gecontroleerd onder water zetten van (grote) terreinoppervlakken. Gecontroleerde inundatie vergde een ingenieus systeem van waterwerken, zoals sluizen, stuwen en kanalen, waarmee het noodzakelijke peil snel en binnen nauwe grenzen gesteld en gehandhaafd kon worden. Er werden vele verschillende typen sluizen toegepast, afhankelijk van de plaats waar ze in het systeem functioneerden. Soms werden reeds bestaande scheepvaart-, uitwaterings- of keersluizen gebruikt, maar ook zijn er vele nieuwe gebouwd of bestaande (sterk) aangepast. Soms moesten locale peilverschillen tussen afzonderlijke poldereenheden worden overbrugd door het opnemen of gebruiken van keersluisjes in bestaande kades of dijken. Hiertoe zijn vaak schotbalkkeringen in vaarten of zelfs in coupures in kades toegepast, maar ook zogenoemde verlaten met houten of ijzeren hefdeuren of duikers met schuiven zijn voor dit doel benut. Bij de inrichting als inundatiekanaal respectievelijk inundatiekade van de Tienhovensche Vaart en de Nieuweweg omstreeks 1880 zijn onder meer enkele damsluizen gebouwd, waarvan een in een zijvaartje langs het bebouwingslint van Tienhoven, ongeveer 3,5 km oostnoordoostelijk van het Fort bij Tienhoven. Deze sluis kwam tot stand in samenhang met de droogmaking van de uitgeveende Bethunepolder in 1880; deze zou echter bij oorlogsdreiging weer geinundeerd moeten kunnen worden en afgesloten. Tevens moesten het peil van de vaart en van de gracht van het Fort bij Tienhoven gehandhaafd blijven. Een identieke sluis bevindt zich in de Tienhovensche Vaart omstreeks 200 m westelijk van het Fort bij Tienhoven.
Omschrijving
DAMSLUIS A (bij Tienhoven) in het noordelijk eind van de vaart langs de oostzijde van het bebouwingslint van Tienhoven. Het vaartje mondt ter plaatse uit in de Tienhovensche Vaart. De damsluis, gebouwd rond 1880, bestaat uit twee in de vaart uitgemetselde, ca. 2,5 meter brede landhoofden, met afgeronde hoeken. Beide hoofden zijn voorzien van een tweetal verticale schotbalksleuven die in natuursteenblokken zijn uitgevoerd. De sleuven zijn bedoeld voor het plaatsen van schotbalken. Bovenop de ongeveer 3,5 meter uiteen gelegen landhoofden bevinden zich natuurstenen dekplaten; davits voor het neerlaten van schotbalken ontbreken, maar er zijn pennen waarmee deze bevestigd konden worden.
Waardering
De DAMSLUIS A (bij Tienhoven) is van algemeen belang vanwege:
* Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar is versterkt en verbeterd.
* Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van inundatie en accesverdediging (19de eeuw),
Het betreft hier een van rond 1880 daterende, aan de militair-strategische bouwkunde gerelateerde uiting van historische waterbouwkunde, namelijk een damsluis (schotbalkensluis) ten dienste van het stellen en op peil houden van militaire inundatie.
* Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de functionele en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en met het inundatiekanaal de Tienhovensche Vaart en het Fort bij Tienhoven in het bijzonder.
* Het onderdeel is representatief omdat het de toepassing van speciaal voor dit doel gebouwde (dam)sluizen in het functioneren van de Nieuwe Hollandse Waterlinie onderstreept en illustreert.
* Het onderdeel is redelijk gaaf bewaard omdat hoofdvorm en bouwkundige detaillering goed herkenbaar zijn gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Cluster 21. Damsluis A (at Tienhoven).
NEW HOLLANDIC WATERLINE
Introduction
DAMSLUIS A (at Tienhoven), as a military hydraulic engineering component of the provisions serving inundation and water level management of the Bethunepolder and the Fort at Tienhoven. The defensive system of the New Hollandic Waterline was primarily based on the controlled flooding of (large) terrain surfaces. Controlled inundation required an ingenious system of waterworks, such as sluices, weirs and canals, by means of which the necessary water level could be rapidly set and maintained within narrow limits. Many different types of sluices were applied, depending on the location where they functioned in the system. Sometimes already existing navigation, drainage or check sluices were used, but many new ones were also built or existing ones were (substantially) adapted. Sometimes local water level differences between individual polder units had to be bridged by incorporating or using check sluices in existing quays or dykes. For this purpose, shutter-beam closures in ditches or even in cuts in quays were often applied, but also so-called bypasses with wooden or iron lifting gates or culverts with slides were utilised for this purpose. When the Tienhovensche Vaart and the Nieuweweg were arranged as inundation canal and inundation quay respectively around 1880, several dam sluices were built, including one in a side ditch along the building strip of Tienhoven, approximately 3.5 km east-north-east of the Fort at Tienhoven. This sluice was constructed in connection with the drainage of the peat-dug Bethunepolder in 1880; however, it would have to be capable of being re-inundated and closed in the event of threat of war. Furthermore, the water level of the ditch and of the moat of the Fort at Tienhoven had to be maintained. An identical sluice is located in the Tienhovensche Vaart approximately 200 m west of the Fort at Tienhoven.
Description
DAMSLUIS A (at Tienhoven) at the northern end of the ditch along the east side of the building strip of Tienhoven. The ditch opens into the Tienhovensche Vaart at that location. The dam sluice, built around 1880, consists of two masoned landheads, approximately 2.5 metres wide, set in the ditch with rounded corners. Both heads are provided with two vertical shutter-beam slots executed in natural stone blocks. The slots are intended for the placement of shutter-beams. On top of the landheads, set approximately 3.5 metres apart, are situated natural stone coping stones; davits for lowering shutter-beams are missing, but there are pins by means of which these could be secured.
Valuation
The DAMSLUIS A (at Tienhoven) is of general importance because of:
* Cultural-historical values as a component of the New Hollandic Waterline as designed by C.R.T. Kraijenhoff and realised in initial construction from 1815 by him, Jan Blanken and major-engineer Willem Offerhaus and subsequently strengthened and improved by others over approximately 125 years.
* Architectural-historical values, particularly as an expression of military-strategic building construction, which is based on the system of inundation and access defence (19th century),
This concerns here an expression of historical hydraulic engineering related to military-strategic building construction dating from around 1880, namely a dam sluice (shutter-beam sluice) serving the setting and maintenance of military inundation at proper water level.
* Ensemble value and situational values as a component of the New Hollandic Waterline in general and because of the functional and physical coherence with the other components of the complex and with the inundation canal the Tienhovensche Vaart and the Fort at Tienhoven in particular.
* The component is representative because it emphasises and illustrates the application of dam sluices specially built for this purpose in the functioning of the New Hollandic Waterline.
* The component is reasonably well preserved because the main form and building technical detailing have remained readily recognisable.
Nearby in the register
- Boerderij, Nieuweweg 2Boerderijunder 1 mi
- Waterkering en -doorlaat, Dwarsdijk bij 12Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Molen, Dwarsdijk 12Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- De KikkertSport en recreatieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.