Rijksmonumentenregister · Netherlands
Historische aanleg, Van Ommerenlaan bij 2
Wassenaar, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Historische aanleg
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Van Ommerenlaan bij 2, 2243 CD Wassenaar
- Place
- Wassenaar
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.12352, 4.37925
- Part of complex
- 530401
- Monument number
- 530403
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Hollandiae meridionalis descriptio nova" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 2: op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.2
DE HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende bij de historische buitenplaats Rust en Vreugd gaat terug tot aan het einde van de 17de eeuw, wanneer er sprake is van een boerderij op de plek van het voormalige landhuis (nu appartementencomplex). Een kaart uit deze periode geeft deze boerderij aan, met een recht pad naar de Heereweg (nu Rijksstraatweg). Aan de achter(west-)zijde vormt de Zijlwetering ook al in de 17de eeuw de aanvoerroute naar het terrein. De transformatie van boerderij naar buitenplaats vindt plaats in de derde kwart van de 18de eeuw, wanneer Mr. Gabriel Bourcourd de buitenplaats "Rust en Vruegde" sticht. Omstreeks deze tijd werd het genoemde pad tot rechte oprijlaan verbreed met wallen aan weerszijden, die, zoals tot op heden, van de Rijksstraatweg naar de huisplaats leidt. Even voor de huisplaats wordt deze hoofdas haaks gekruist door een eveneens van laanbeplanting voorziene dwarsas, de huidige Van Ommerenlaan (voorheen de Buurweg, vermoedelijk in oorsprong een Middeleeuws pad over de strandwal).
De aanleg van het aan de noordzijde van de oprijlaan gelegen en door de Rijksstraatweg begrensde langwerpig rechthoekige bosperceel, dat ook toen al tot Rust en Vreugd behoort, gaat wellicht tot in de 18de eeuw terug. Het kadastraal Minuutplan uit 1822 geeft globaal de aanleg van dit bos weer, die bestaat uit een schuine oost-west verlopende zichtas met landschappelijk profiel, die het perceel in twee driehoeken verdeeld. De brede zichtas is grotendeels intact en heeft in het midden een berceau van taxusbomen. Beide driehoekige terreinen worden ook thans nog doorsneden door slingerpaden. De kaart van Rust en Vreugd uit ca. 1848 geeft een gedetailleerd beeld van dit padenpatroon: op stilistische gronden kan het als voorbeeld van een parkbos in vroege landschapsstijl worden beschouwd, die in de laatste kwart van de 18de eeuw in Nederland opgang maakte. In het parkbos parallel aan de Rijksstraatweg loopt een slingerpad met laanbeplanting dat gedeeltelijk een oude klinkerbestrating heeft. Voorts was er in ieder geval in 1822 (Kadastraal Minuutplan) sprake van een parkaanleg in landschapsstijl direct ten noorden van de huisplaats. De alhier gelegen noordelijke vijverarm met parkbos met slingerpaden rondom dateert van voor deze tijd, alsmede de in nog steeds bestaande in een curve verlopende aftakking van de Zijlwetering in de richting van het huis. Laatstgenoemde waterarm vormt een in Nederland bewaard gebleven zeldzaam voorbeeld van een waterallee in landschapsstijl. Ook was er reeds sprake van een rechthoekige nutstuin direct achter (ten westen van) het huis, maar de huidige diepte van dit perceel wordt voor het eerst aangegeven op de kaart van Rust en Vreugd uit ca. 1848, wanneer de buitenplaats sinds 2 jaar in bezit is van Eduard van der Oudermeulen. Laatstgenoemde breidt de genoemde langwerpig rechthoekige bosaanleg met slingerpaden ten noorden van de oprijlaan tussen de Rijksstraatweg en van Ommerenlaan vòòr 1850-1851 (Topografische en Militaire kaart) tot de Rust en Vreugdlaan uit. Een korter pendant van dit bosperceel direct ten zuiden van de oprijlaan, eveneens ingesloten tussen de Rijksstraatweg en de van Ommerenlaan, werd pas na 1839 (kaart Noorda) en vòòr 1850-1851 (Topografische en Militaire kaart) bebost en van een slingerpadenpatroon voorzien. Deze dan nog tot de buitenplaats Oud-Wassenaer behorende bosaanleg komt pas in 1871 in bezit van Eduard's zoon en erfgenaam, Cornelis Jan van der Oudermeulen, die in dat jaar de buitenplaats Oud-Wassenaer verwerft, op deze buitenplaats gaat wonen en Rust en Vreugd verhuurt. De thans nog herkenbare sterke visuele relatie tussen het park van Oud-Wassenaer en Rust en Vreugd is aan deze eigendomssituatie toe te schrijven en kreeg na de uitvoering van het ontwerp van de tuinarchitect Eduard Petzold voor het park van Oud-Wassenaer in 1877 zijn huidige vorm. In 1886, wanneer de buitenplaats wordt gehuurd door L.J. Tempelman, wordt door de bij de Dienst Gemeentewerken Rotterdam werkzame tuinbouwkundige A. Lebbink een plan voor de parkaanleg met vijverpartij in landschapsstijl ten noorden van het landhuis samengesteld, waarvan echter niet duidelijk is of dit plan in deze periode geheel wordt uitgevoerd. De bonnekaart uit 1888-1913 alsmede andere topografische kaarten vòòr 1923 weerspreken namelijk de totale uitvoering van dit plan. Genoemde bonnekaart maakt wel duidelijk dat in ieder geval een deel van het plan van Lebbink is uitgevoerd: de bestaande waterallee in landschapsstijl wordt een stuk ingekort, ter plaatse komt een ruime cirkelvormige oprit naar het landhuis en vanuit het landhuis wordt in noordoostelijke richting een ruim doorzicht geschapen op een parkweide, die voorheen deels bebost was. Bij de bouw van dit nieuwe landhuis in 1923 naar ontwerp van S. de Clercq voor de toenmalige eigenaar, het echtpaar Van Ommeren- de Voogt vindt tegelijkertijd een verandering in het park plaats. Een stuk parkbos wordt voor de bouw van het landhuis gekapt. Zo het genoemde plan van Lebbink niet al eerder totaal werd uitgevoerd, vond de afronding van de uitvoering van dit plan plaats omstreeks de tijd van de bouw van het nieuwe landhuis. In overeenstemming met het plan van Lebbink wordt de waterallee in landschapsstijl, na eerder te zijn ingekort, wederom in curven in de richting van de Van Ommerenlaan verlengd. Ook de vijverarm ten noorden van deze waterallee wordt in deze richting verlengd en een nieuwe vijver in landschapsstijl langs de Van Ommerenlaan wordt als verbinding tussen beide waterlopen uitgegraven, waardoor het nieuwe landhuis aan de voorzijde een doorzicht op een ruime waterpartij in landschapsstijl heeft gekregen. Door deze verlenging en heraanleg van de waterpartij is het nieuwe landhuis als het ware op een eiland komen te liggen. Aan weerszijden van het landhuis werden nieuwe boom en heestergroepen geplant. Een bijschrift van een foto van het nieuwe landhuis met vijverpartij in het tijdschrift buiten uit omstreeks 1925 (Afdeling Speciale Collecties Landbouwuniversiteit Wageningen, niet nader gespecificeerd) ondersteunt de veronderstelling dat de vijverpartij naar het plan van Lebbink pas omstreeks de bouw van het nieuwe landhuis in 1923 is uitgevoerd. Het onderschrift luidt: "villa Rust en Vreugd met de nieuw uitgegraven vijverpartij". In 1928 laat het echtpaar Van Ommeren- de Voogt aan de Zijlwetering uit charitatieve overwegingen een appartementencomplex (WAVO-park) bouwen. Het rechte waterkanaal direct ten westen van de Zijlwetering, dat al op het Kadastraal Minuutplan uit 1822 staat aangegeven, doet sindsdien dienst als wateras tussen het nieuwe landhuis en het hart van het appartementencomplex. Omstreeks 1935 werd aan de Van Ommerenlaan, in de wigvormige ruimte tussen de in oost-west-richting verlopende zichtas en oprijlaan een kleine particuliere begraafplaats voor het echtpaar Van Ommeren-De Voogt ingericht. Ernaast werd toen de nog bestaande heidetuin aangelegd.
Waardering
De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG van de buitenplaats Rust en Vreugd is van algemeen belang
- als gaaf bewaard voorbeeld van een parkaanleg in vroege en rijpe landschapsstijl;
- vanwege de in het park voorkomende bijzondere elementen, zoals de aanleg van een particuliere begraafplaats, het langgerekte bosperceel met vroeg-landschappelijk slingerpadenpatroon en de waterallee in landschapsstijl;
- vanwege de veranderingen omstreeks 1923 van het park in rijpe landschapsstijl rondom het nieuwe landhuis;
- vanwege de gaafheid en ouderdom;
- vanwege de stedenbouwkundige waarde als onderdeel van een historische landgoederenzône, die zich vooral in de 19de eeuw heeft ontwikkeld aan weerszijden van de Rijksstraatweg.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 2: indicated on the accompanying map with no. 2
THE HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the historical country estate Rust en Vreugd dates back to the end of the 17th century, when there was a farmhouse on the site of the former manor house (now apartment complex). A map from this period shows this farmhouse, with a straight path to the Heereweg (now Rijksstraatweg). On the rear (west) side, the Zijlwetering already forms the access route to the property in the 17th century. The transformation from farmhouse to country estate takes place in the third quarter of the 18th century, when Mr. Gabriel Bourcourd establishes the country estate "Rust en Vruegde". Around this time, the aforementioned path was widened into a straight drive lined with embankments on both sides, which, as to this day, leads from the Rijksstraatweg to the house site. Just before the house site, this main axis is crossed at right angles by another axis lined with trees, the present-day Van Ommerenlaan (formerly the Buurweg, presumably originally a medieval path over the beach wall).
The layout of the elongated rectangular wooded area located on the north side of the drive and bounded by the Rijksstraatweg, which also belonged to Rust en Vreugd at that time, may date back to the 18th century. The cadastral Minute Plan of 1822 shows the layout of this wood in outline, which consists of a diagonal east-west sight-line with a landscape profile, which divides the parcel into two triangles. The broad sight-line is largely intact and has a taxus arbour in the middle. Both triangular areas are still crossed by winding paths. The map of Rust en Vreugd from around 1848 provides a detailed picture of this path pattern: on stylistic grounds it can be regarded as an example of a park wood in early landscape style, which became popular in the Netherlands in the last quarter of the 18th century. A winding path with tree-lined avenue runs parallel to the Rijksstraatweg in the park wood, which partially has an old brick pavement. Furthermore, there was certainly in 1822 (Cadastral Minute Plan) evidence of a park layout in landscape style directly north of the house site. The northern pond arm located here with park wood with winding paths around it dates from before this time, as does the curved offshoot of the Zijlwetering in the direction of the house, which still exists. The latter water arm forms a rare surviving example in the Netherlands of a water allee in landscape style. There was also already a rectangular utilitarian garden directly behind (west of) the house, but the current depth of this parcel is first indicated on the map of Rust en Vreugd from around 1848, when the country estate has been owned by Eduard van der Oudermeulen for 2 years. The latter extends the aforementioned elongated rectangular wooded area with winding paths north of the drive between the Rijksstraatweg and Van Ommerenlaan before 1850-1851 (Topographical and Military map) to the Rust en Vreugdlaan. A shorter counterpart of this wooded parcel directly south of the drive, also enclosed between the Rijksstraatweg and the Van Ommerenlaan, was only planted with trees and given a winding path pattern after 1839 (Noorda map) and before 1850-1851 (Topographical and Military map). This wooded layout, which still belonged to the country estate Oud-Wassenaer at that time, only came into the possession of Eduard's son and heir, Cornelis Jan van der Oudermeulen, in 1871, when he acquired the country estate Oud-Wassenaer in that year, moved to that country estate, and rented out Rust en Vreugd. The presently still recognizable strong visual relationship between the park of Oud-Wassenaer and Rust en Vreugd is attributable to this ownership situation and acquired its present form after the implementation of the design by landscape architect Eduard Petzold for the park of Oud-Wassenaer in 1877. In 1886, when the country estate is rented by L.J. Tempelman, a plan for the park layout with pond in landscape style north of the manor house is drawn up by A. Lebbink, a horticulturist employed by the Rotterdam Municipal Works Service, although it is unclear whether this plan is fully executed in this period. The property map from 1888-1913 as well as other topographical maps before 1923 contradict the total execution of this plan. The aforementioned property map does make it clear that at least part of Lebbink's plan was executed: the existing water allee in landscape style is shortened somewhat, in its place comes a spacious circular drive to the manor house, and from the manor house a broad view is created in a north-easterly direction onto a park meadow, which had previously been partly wooded. With the construction of this new manor house in 1923 designed by S. de Clercq for the then owner, the couple Van Ommeren-de Voogt, a change in the park takes place at the same time. A section of park wood is felled for the construction of the manor house. If Lebbink's aforementioned plan had not already been fully executed earlier, the completion of the execution of this plan took place around the time of the construction of the new manor house. In accordance with Lebbink's plan, the water allee in landscape style, after having been shortened earlier, is again extended in curves in the direction of the Van Ommerenlaan. The pond arm north of this water allee is also extended in this direction, and a new pond in landscape style along the Van Ommerenlaan is dug as a connection between both watercourses, whereby the new manor house on its front has acquired a view of a spacious water feature in landscape style. Through this extension and redevelopment of the water feature, the new manor house has as it were come to lie on an island. On both sides of the manor house new groups of trees and shrubs were planted. A caption of a photograph of the new manor house with pond in the magazine Buiten from around 1925 (Special Collections Department Agricultural University Wageningen, not further specified) supports the assumption that the pond was only executed according to Lebbink's plan around the time of the construction of the new manor house in 1923. The caption reads: "villa Rust en Vreugd with the newly excavated pond". In 1928, the couple Van Ommeren-de Voogt have an apartment complex (WAVO-park) built on the Zijlwetering for charitable reasons. The straight water canal directly west of the Zijlwetering, which was already indicated on the Cadastral Minute Plan of 1822, has served as a water axis between the new manor house and the heart of the apartment complex ever since. Around 1935, a small private cemetery for the couple Van Ommeren-De Voogt was established on the Van Ommerenlaan, in the wedge-shaped space between the east-west sight-line and drive. Next to it the still-existing heather garden was then laid out.
Valuation
The HISTORICAL GARDEN AND PARK LAYOUT of the country estate Rust en Vreugd is of general importance
- as a well-preserved example of a park layout in early and mature landscape style;
- due to the special elements found in the park, such as the layout of a private cemetery, the elongated wooded area with early landscape-style winding path pattern, and the water allee in landscape style;
- due to the changes around 1923 of the park in mature landscape style around the new manor house;
- due to its intactness and age;
- due to its urban planning value as part of a historic estates zone, which developed especially in the 19th century on both sides of the Rijksstraatweg.
Nearby in the register
- Brug(L), Van Ommerenlaan bij 2Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinmuur, Van Ommerenlaan bij 2Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinbank, Van Ommerenlaan bij 2Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Landhuis, Van Ommerenlaan 2Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.