Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hof te Dieren
Dieren, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Park
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Arnhemsestraatweg bij 10, 6953 AX Dieren (Rheden 25)
- Place
- Dieren
- Municipality
- Rheden
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.04172, 6.08414
- Part of complex
- 529438
- Monument number
- 529832
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Zutphania Comitatus" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 1
HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. De oudste sporen van de historische aanleg van Hof te Dieren gaan terug tot ca. 1650, toen Prins Willem II, die het Hof te Dieren had gekocht, er een wildbaan liet aanleggen. Op de 'Caarte van Dieren' uit 1654 door Nicolaes van Geelkercken is deze wildbaan te zien. Het centrum van het hof wordt door de kaart in de zuidoosthoek van deze wildbaan gesitueerd. Voorts laat de kaart zien, dat de omgrenzing van het huidige parkgedeelte in grote trekken overeenkomt met het beloop van het gedeelte van het omgrenzingsplan van het Hof te Dieren aan de zuidoostzijde van de Arnhemse straatweg in de tijd van Prins Willem II. Ook de Ruitersbeek, die bij Kasteel Middachten ontspringt, is op deze kaart reeds te zien. De beek voedde omstreeks het midden van de 17de eeuw een brede waterpartij direct aan de zuidoostzijde van het hof. In de tweede helft van de 17de eeuw werd omstreeks de tijd dat het hof in opdracht van de Koning-stadhouder Willem III werd verbouwd ook de aanleg ingrijpend veranderd. Van deze nieuwe plantage en het vernieuwde hof werd rond 1700 door Petrus Schenk een aantal gezichten ("Praetorium Dieranum") samengesteld. Rondom het hof werd een ruime formele aanleg tot stand gebracht. De door de Ruitersbeek gevoede brede waterpartij aan de zuidoostzijde van het hof werd tot een aantal rechthoekige waterparterres en rechte waterkanalen vergraven. Voorts werd de aanleg deels door muren en hagen geleed en omgeven. Twee muren - een muur naar de openbare weg en een muur in het park - bleven bewaard. Vanaf 1732, toen Prins Willem IV (1711-1751) zijn eigendomsrecht op Hof te Dieren kon laten gelden, kwamen wederom veranderingen in de aanleg tot stand. Deze veranderingen vonden plaats vóór 1783, want ze staan geregistreerd op de Topografische Kaart van de Linie van de IJssel uit 1783. Prins Willem IV, zijn echtgenote Prinses Anna van Hannover (1709- 1759) of hun zoon Prins Willem V (1748-1806) lieten waarschijnlijk de halfcirkelvormige oprit aan de voor(zuidwest)zijde van het hof aanleggen, van waaruit vijf lanen zich straalsgewijs projecteerden. De aanleg van deze zogenaamde 'Patte d'oie', die de compositorische relatie tussen de formele aanleg van Hof te Dieren en de aanleg van de wildbaan aan de noordwestzijde van de Arnhemsestraatweg hechter maakte, is op genoemde kaart te zien. Op de plaats van de oprit ligt thans een weide in landschapsstijl, die in oorsprong uit de eerste helft van de 19de eeuw dateert, maar van de oudere lanen zijn nog enkele gedeelten bewaard gebleven. De laan, die aan de noordoostzijde van de weide begint (thans enkel beuk, 19de eeuw) maakte deel uit van deze aanleg van oprit met vijf lanen, evenals de laan aan de westzijde van de weide (thans deels enkel en deels dubbel beuk, 19de eeuw), die de Arnhemsestraatweg snijdt en die uitkomt op de aan de noordwestzijde van de straatweg gelegen Lange Juffer. In 1795 brandde het Hof te Dieren tot de grond toe af. Pas ca. 30 jaar later, toen het hof in het bezit was van Marie Cornélie baronesse van Wassenaer, kwamen er wederom veranderingen in de aanleg tot stand. In 1823 liet de eigenaresse, die ter plaatse van het oude hof een nieuw huis had laten bouwen, door de tuinarchitect Jan David Zocher jr. (1791-1870) een park in landschapsstijl aanleggen, dat in grote trekken bewaard is gebleven. Zocher liet de formele waterparterres en de formele buitengracht aan de zuidoostzijde van het park, die uit de tijd van prins Willem III dateerden, tot een ruime vijver (de grote en de kleine vijver) en waterloop in landschapsstijl vergraven, die beide door de vanuit Middachten ontspringende Ruitersbeek werden gevoed. Via de kleine vijver stroomde het water door een 65 meter lange gemetselde duiker uit 1650 onder de Doesburgsedijk door en kwam opnieuw uit in de Ruitersbeek. In het park werd een wandeling uitgezet, die via slingerpaden tot op heden in curven rondom de waterpartij voert. Aan de zuidwestzijde van de waterpartij leidt de wandeling over een dubbele rondboogbrug, die wellicht door Zocher is ontworpen en die als 'pointe de vue' van grote compositorische waarde is (onderdeel 6). De bebossing van het park aan de noordzijde zijde alsmede de bebossing in de westhoek van het park in landschapsstijl (thans beuk, eik en plataan, 19de- en 20ste-eeuws) dateren uit deze periode van de aanleg. Aan de voorzijde van het voormalige 19de-eeuwse huis werd de huidige reeds eerder genoemde open weide aangelegd, ter afwisseling met de gesloten bospartijen aan weerszijden. Rondom de genoemde vijverpartij werden diverse boomgroepen (eik, beuk, plataan, thans 19de-eeuws) en solitairen (eik, beuk, plataan, ceder, thans 19de-eeuws) geplant, die variatie in de gezichten vanuit de positie van het voormalige huis en gedurende de wandeling aanbrengen. In 1877, toen Hof te Dieren in het bezit was van Rodolphe Fréderic baron van Heeckeren, stelde de Duitse tuinarchitect Carl Eduard Petzold (1815-1891) een ontwerp voor het park van Dieren samen, dat gedeeltelijk is uitgevoerd. Zeer waarschijnlijk heeft Petzold het bestaande houtbestand deels gekapt, zodat gezichten op de aan de zuidoostzijde van het park in landschapsstijl gelegen weilanden tot de compositie van de aanleg gingen behoren. In deze weilanden plantte hij op strategische punten verschillende boomgroepen, die de gezichten vanuit het park in deze richting van perspectief voorzien en die eveneens tot de historische aanleg behoren. Aan de noordwestzijde van de Arnhemse straatweg, die in 1963 een stukje in noordwestelijke richting werd verschoven, werd de huidige op de as van de aanleg gelegen weide aangelegd, die eveneens met boomgroepen (beuk, linde, eik, 19de eeuw) werd beplant; deze boomgroepen geleden de gezichten vanaf de plaats van het voormalige huis in deze richting en hebben de functie van coulissen ten aanzien van de weilanden ten noordwesten hiervan, die eveneens tot de historische aanleg behoren. Ten oosten van de even ten westen van de vijver gesitueerde bakstenen muur met penanten legde Petzold een neoformele tuin aan, waaraan de uitgegroeide buxushagen nog herinneren. Ook legde hij aan de zuidzijde van de waterloop een slingerpad aan. Petzold verrijkte de aanleg verder met diverse nog deels aanwezige bomen (plataan, moerascypres, ceder, eik, beuk, acacia, naaldhout) en heesters (rododendrons, taxus, hulst, azalea) en legde de ruime aan de westzijde van de aanleg gelegen moestuin aan, die zich oorspronkelijk in de noordhoek van het park bevond. De twee lindes, die aan de zuidoostzijde van de moestuin voor het Bombergse huis zijn gesitueerd, dateren uit de 19de of wellicht uit de 18de eeuw.
Waardering
HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorend tot de historische buitenplaats Hof te Dieren van cultuurhistorisch, tuinhistorisch en stedenbouwkundig belang
- wegens de ouderdom
- wegens de goed herkenbare structuren uit de 17de en 18de eeuw
- wegens het landschapspark rond het (verdwenen) huis naar ontwerp van J.D. Zocher jr.
- wegens wijzigingen uit 1877 naar ontwerp van C.E. Petzold
- wegens de functionele en visuele relaties met de overige onderdelen van de buitenplaats
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description component 1
HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT. The oldest traces of the historic layout of Hof te Dieren date back to around 1650, when Prince Willem II, who had purchased Hof te Dieren, had a game reserve laid out there. On the 'Caarte van Dieren' from 1654 by Nicolaes van Geelkercken this game reserve can be seen. The centre of the hof is positioned by the map in the southeastern corner of this game reserve. Furthermore, the map shows that the boundary of the present park section corresponds in broad outline with the course of the section of the boundary plan of Hof te Dieren on the southeastern side of the Arnhemse straatweg in the time of Prince Willem II. Also the Ruitersbeek, which springs from Kasteel Middachten, is already visible on this map. Around the middle of the 17th century, the beck fed a broad water feature directly on the southeastern side of the hof. In the second half of the 17th century, around the time that the hof was rebuilt on the orders of King-stadtholder Willem III, the layout was also dramatically altered. Around 1700, Petrus Schenk compiled a number of views of this new plantation and the renewed hof ("Praetorium Dieranum"). Around the hof a spacious formal layout was created. The broad water feature on the southeastern side of the hof, fed by the Ruitersbeek, was excavated into a number of rectangular water parterres and straight water canals. Furthermore, the layout was partly divided and surrounded by walls and hedges. Two walls - a wall facing the public road and a wall in the park - were preserved. From 1732 onwards, when Prince Willem IV (1711-1751) was able to assert his ownership rights to Hof te Dieren, changes to the layout came about once more. These changes took place before 1783, as they are recorded on the Topographic Map of the Linie van de IJssel from 1783. Prince Willem IV, his wife Princess Anna van Hannover (1709-1759) or their son Prince Willem V (1748-1806) probably had the semicircular driveway laid out on the front (southwestern) side of the hof, from which five avenues projected radially. The layout of this so-called 'Patte d'oie', which made the compositional relationship between the formal layout of Hof te Dieren and the layout of the game reserve on the northwestern side of the Arnhemsestraatweg closer, can be seen on the aforementioned map. In place of the driveway lies now a meadow in landscape style, which in origin dates from the first half of the 19th century, but several sections of the older avenues have been preserved. The avenue that begins on the northeastern side of the meadow (now single-aisle only, 19th century) was part of this layout of driveway with five avenues, as was the avenue on the western side of the meadow (now partly single and partly double-aisle, 19th century), which intersects the Arnhemsestraatweg and which leads to the Lange Juffer situated on the northwestern side of the straatweg. In 1795 Hof te Dieren burned to the ground. Only around 30 years later, when the hof was in the possession of Marie Cornélie baroness van Wassenaer, further changes to the layout came about. In 1823 the owner, who had a new house built on the site of the old hof, had garden architect Jan David Zocher jr. (1791-1870) lay out a park in landscape style, which has been largely preserved. Zocher had the formal water parterres and the formal outer ditch on the southeastern side of the park, which dated from the time of Prince Willem III, excavated into a spacious pond (the large and small pond) and a water course in landscape style, both fed by the Ruitersbeek originating from Middachten. Via the small pond the water flowed through a 65 metre long brick conduit from 1650 under the Doesburgsedijk and emerged again in the Ruitersbeek. In the park a walk was laid out, which to the present day leads in curves around the water feature via winding paths. On the southwestern side of the water feature the walk leads over a double segmental arch bridge, which may have been designed by Zocher and which is of great compositional value as a 'pointe de vue' (component 6). The afforestation of the park on the northern side as well as the afforestation in the western corner of the park in landscape style (now aisle, oak and plane, 19th and 20th-century) date from this period of the layout. At the front of the former 19th-century house the present aforementioned open meadow was laid out, as a contrast with the enclosed woodland sections on either side. Around the aforementioned pond feature various tree groups (oak, beech, plane, now 19th-century) and specimens (oak, beech, plane, cedar, now 19th-century) were planted, which bring variation to the views from the position of the former house and during the walk. In 1877, when Hof te Dieren was in the possession of Rodolphe Fréderic baron van Heeckeren, German garden architect Carl Eduard Petzold (1815-1891) drew up a design for the park at Dieren, which was partly executed. Very probably Petzold partly felled the existing tree stock, so that views of the meadows in landscape style situated on the southeastern side of the park became part of the composition of the layout. In these meadows he planted various tree groups at strategic points, which provide perspective to the views from the park in this direction and which also belong to the historic layout. On the northwestern side of the Arnhemse straatweg, which in 1963 was shifted somewhat in a northwestern direction, the present meadow situated on the axis of the layout was laid out, which was also planted with tree groups (beech, lime, oak, 19th century); these tree groups shade the views from the site of the former house in this direction and have the function of screens with respect to the meadows to the northwest of these, which also belong to the historic layout. To the east of the brick wall with pilasters situated just to the west of the pond Petzold laid out a neo-formal garden, to which the overgrown box hedges still testify. He also laid out a winding path on the southern side of the water course. Petzold further enriched the layout with various still partly present trees (plane, swamp cypress, cedar, oak, beech, acacia, conifer) and shrubs (rhododendrons, yew, holly, azalea) and laid out the spacious vegetable garden situated on the western side of the layout, which originally was in the northern corner of the park. The two limes, which are situated on the southeastern side of the vegetable garden in front of the Bombergse huis, date from the 19th or perhaps from the 18th century.
Valuation
HISTORIC GARDEN AND PARK LAYOUT belonging to the historic country estate Hof te Dieren of cultural-historical, garden-historical and urban-planning importance
- because of its age
- because of the readily recognizable structures from the 17th and 18th centuries
- because of the landscape park around the (vanished) house designed by J.D. Zocher jr.
- because of alterations from 1877 designed by C.E. Petzold
- because of the functional and visual relationships with the other components of the country estate
Nearby in the register
- HofstettenKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Grafmonument, Harderwijkerweg bij 3 a Dieren (Rheden 25)Begraafplaats en -onderdelenunder 1 mi
- Kunstschildersatelier, Ds. G. Bosplantsoen bij 14Nijverheidunder 1 mi
- Woonhuis, Zutphensestraatweg 47Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.