Rijksmonumentenregister · Netherlands
Deelen/Koningsweg-Noord
Arnhem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Open verdedigingswerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1943 - 1944
- Address
- Bij Radarpad 2 Arnhem
- Place
- Arnhem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.03368, 5.87468
- Part of complex
- 529804
- Monument number
- 529805
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1920 map "Kaart van de zuidelijke Veluwezoom : oostelijk gedeelte (Oosterbeek tot Dieren) / lithogr. J. Smulders" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
TERREIN met AANLEG. De bodem van Koningsweg-Noord en omgeving bestaat uit zand en maakt deel uit van een relatief vlak deel in de door gletscherijs opgestuwde zuidelijke Veluwe. Het kamp Koningsweg-Noord ligt noordelijk van de langs de zuidzijde van de Kemperberg, globaal oost-west lopende, rechte Koningsweg, ruwweg tussen de boerderijen Wildhoeve (oost) en het verlengde van de Kemperbergerweg (west). De Koningsweg zou in rudimentaire vorm dateren uit het laatste kwart van de 17e eeuw - de tijd dat stadhouder Willem III koning van Engeland was. De Koningsweg is nog steeds als belangrijke verbinding en als een ruimtelijk structurerend element aanwezig, ook doordat hij als ontginnings- en nederzettingsbasis functioneerde. Oostelijk van de Kemperberg werden vanaf het midden van de 19e eeuw aan weerszijden van de Koningsweg, met name op uitgestrekte gronden van de locale adel en / of grootgrondbezitters, (ontginnings)landgoederen gesticht met daarop (pacht)boerderijen. In de praktijk bleek het boerenbedrijf op de schrale Veluwegronden niet gemakkelijk en hierdoor werd de bosbouw al gauw dominant en tevens werd er de op ruime schaal gejaagd op wild. Vooral ten noorden van de Koningsweg werd bovendien enige akkerbouw en veeteelt uitgeoefend, meestal op door beplante lanen omgeven terreinen. Het kampement Koningsweg-Noord werd aangelegd op de zandgronden ten noordwesten van ontginningsboerderij Wildhoeve. Het gebied werd rond 1940 doorsneden door een netwerk van deels haaks op elkaar staande en deels diagonaal verlopende (bos)laantjes, met hier en daar ingeweven weiden en / of akkers. De gebouwen van Koningsweg-Noord kwamen tot stand aan de westzijde van een zich al in het begin van de 20e eeuw als een opvallend grote, trapeziumvormige open ruimte in het verder overwegend beboste gebied aftekenend en voor agrarisch gebruik bestemd veld. Een langs de westzijde hiervan, vrijwel haaks op de Koningsweg gerichte met bomen beplante laan werd toegangsweg en hoofdas. De weg werd vermoedelijk bestraat met klinkers, naar analogie met andere kampementen. Langs de westzijde van de weg, terugliggend aan plantsoenen of gazons - en aan de achterzijde onder dekking van een aangrenzend bos - werden drie tweelaagse legeringsgebouwen gerealiseerd, met hiertussen een klein, houten mortuarium. De gebouwen kwamen globaal in elkaars verlengde te liggen. Aan de westzijde van de weg kwamen, in de oostelijke oksel met de Koningsweg, eveneens drie legeringsgebouwen tot stand; deze lagen evenwijdig aan elkaar, haaks op de Koningsweg. Deze drie gebouwen waren door een radiaal padensysteem verbonden met het ten noorden ervan gelegen messgebouw en ze waren ingebed in een grotendeels bestaande structuur van opgaand groen. Vermoedelijk werden er overal paadjes van 30 x 30 cm betontegels rond de bebouwing aangelegd. Rond het terrein is een draadhekwerk gespannen dat door betonnen palen werd gedragen.
De drie parallel geplaatste legeringsgebouwen in de oksel van de toegangsweg en de Koningsweg met hun radiaal verlopende paden en de bijbehorende groenstructuur zijn inmiddels verdwenen. Het messgebouw (gebouw no. 7) bestaat nog wel, maar het is na de oorlog vergroot en tevens vrij ingrijpend gemoderniseerd. Zo werden onder meer geheel nieuwe en anders uitgevoerde kozijnen geplaatst. De drie andere, in een lineair verband geplaatste legeringsgebouwen en het mortuarium zijn behouden, grotendeels met inbegrip van de plantsoenen, gazons of voorruimten. De hoofdas, met een duidelijke laanstructuur, bleef grotendeels omzoomd met hoog opgaand groen, bleef intact, maar werd voorzien van een asfalt slijtlaag. De weg kreeg na de oorlog een meer uitgebreide functie als toegang tot een veel groter militair complex en als toegang tot Zeven Provinciën. De hekwerkpalen zijn grotendeels gehandhaafd, al zijn er aanpassingen in de beveiliging van het terrein uitgevoerd.
Vrijland-Noord is het enige kamp dat werd uitgevoerd met tweelaagse legeringsgebouwen en in die zijn vertegenwoordigen de drie overgebleven panden een apart stadium in de ontwikkeling van Vliegveld Deelen. Bovendien heeft de toegepaste standaardisering en serieproductie d.m.v. 'Regelbau', hier een aantal van oorsprong vrijwel identieke legeringsgebouwen opgeleverd. Voor wat betreft hun camouflage werd op niet veel meer gerekend dan die van dekking door aanwezige opgaande begroeiing en die door de aanleg van 'esthetisch' groen in de vorm van gazons en perken.
Verschillende voor functionele doeleinden en / of als onderdeel van camouflage op het kamp tot stand gebrachte artefacten zijn nog in het terrein herkenbaar of zo goed als ongeschonden aanwezig. Het betreft uiteraard in de eerste plaats de drie legeringsgebouwen, het mortuarium, de mess en enige bouwwerken van ondergeschikt belang, maar ook de laanbeplanting, de relicten van perk- en gazonaanleggen en de tegelpaadjes vormen nog markante facetten van de uit 1943-1944 daterende inrichting van Koningsweg-Noord.
Waardering
TERREIN met AANLEG van Koningsweg-Noord, van algemeen belang als vrij gaaf onderdeel van een uit de Tweede Wereldoorlog stammend en door de Duitse bezetter opgezet groot militair vliegveld, vanwege: architectuurhistorische, stedenbouwkundige, historisch-geografische krijgs- en cultuurhistorische en complex- en ensemblewaarden, die onder meer kunnen blijken uit de overwegend op de vigerende, sobere en vooral doelmatige, traditionalistische bouwtrant gebaseerde vormentaal van de hoofdzakelijk tweelaagse gebouwen, uit de voor de bouwtijd kenmerkende onderdelen en details, uit de in het concept verwerkte, deels reeds in het landschap aanwezige en deels daarop geïnspireerde elementen, uit het gehandhaafde en geaccentueerde beloop en de dito uitvoering van wegen en paden, uit de vanwege camouflageoverwegingen in lineair patroon opgezette bebouwingsstructuur en uit de samenhang van en met het totale militaire vliegveldconcept en de ruimtelijke hoofdlijnen en onderdelen van het kampement.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
TERRAIN with LAYOUT. The soil of Koningsweg-Noord and surroundings consists of sand and forms part of a relatively flat area in the southern Veluwe pushed up by glacial ice. The camp Koningsweg-Noord is situated north of the Koningsweg, a straight road running roughly east-west along the south side of the Kemperberg, roughly between the farmsteads Wildhoeve (east) and the extension of the Kemperbergerweg (west). The Koningsweg would date in rudimentary form from the last quarter of the 17th century - the time when stadtholder Willem III was king of England. The Koningsweg is still present as an important connection and as a spatially structuring element, also because it functioned as a basis for land reclamation and settlement. East of the Kemperberg, from the mid-19th century onwards, on both sides of the Koningsweg, particularly on extensive lands of the local nobility and/or large landholders, (reclamation) estates were established with (leasehold) farmsteads upon them. In practice, farming on the poor Veluwe lands proved difficult and as a result forestry soon became dominant and furthermore hunting for game was pursued on a large scale. Particularly north of the Koningsweg, moreover, some arable farming and livestock raising were carried out, mostly on plots surrounded by planted lanes. The camp Koningsweg-Noord was laid out on the sandy grounds to the north-west of the reclamation farmstead Wildhoeve. The area was crossed around 1940 by a network of (forest) lanes, partly at right angles to each other and partly running diagonally, with here and there meadows and/or fields interwoven. The buildings of Koningsweg-Noord came into being on the west side of an area that, already in the early 20th century, stood out as a notably large, trapezoidal open space in the otherwise predominantly forested area and was intended for agricultural use. A lane planted with trees along the west side of this, oriented virtually at right angles to the Koningsweg, became the access road and main axis. The road was presumably paved with clinker bricks, by analogy with other camps. Along the west side of the road, set back in planting areas or lawns - and at the rear under cover of an adjacent woodland - three two-storey barrack buildings were realised, with a small wooden mortuary between them. The buildings came to lie roughly in line with each other. On the west side of the road, in the eastern angle with the Koningsweg, three barrack buildings likewise came into being; these lay parallel to each other, at right angles to the Koningsweg. These three buildings were connected by a radial path system to the mess building situated north of them and they were embedded in a largely existing structure of tall vegetation. Presumably paths of 30 x 30 cm concrete tiles were laid around the buildings everywhere. Around the site, a wire fence was erected, supported by concrete posts.
The three parallel placed barrack buildings in the angle of the access road and the Koningsweg with their radially running paths and the associated green structure have since disappeared. The mess building (building no. 7) still exists, but was enlarged after the war and also extensively modernised. For instance, entirely new and differently executed windows were installed. The three other barrack buildings placed in a linear arrangement and the mortuary have been preserved, largely including the planting areas, lawns or forecourts. The main axis, with a clear lane structure, remained largely edged with tall vegetation, remained intact, but was given an asphalt wearing course. After the war, the road acquired a more extensive function as access to a much larger military complex and as access to Zeven Provinciën. The fence posts have been largely retained, although adjustments to the site's security have been made.
Vrijland-Noord is the only camp that was executed with two-storey barrack buildings and in these the three surviving buildings represent a separate stage in the development of Vliegveld Deelen. Moreover, the standardisation and series production applied by means of 'Regelbau' here yielded a number of originally virtually identical barrack buildings. With regard to their camouflage, little more was relied upon than that of concealment by existing vegetation and that by the laying out of 'aesthetic' green in the form of lawns and planting beds.
Various artefacts created on the camp for functional purposes and/or as part of camouflage are still recognisable or present virtually intact in the terrain. This concerns of course in the first place the three barrack buildings, the mortuary, the mess and some structures of secondary importance, but also the lane planting, the relics of planting bed and lawn layouts and the tile paths still form notable aspects of the layout of Koningsweg-Noord dating from 1943-1944.
Valuation
TERRAIN with LAYOUT of Koningsweg-Noord, of general importance as a largely intact component of a large military airfield dating from the Second World War and established by the German occupier, because of: architectural-historical, urban planning, historical-geographical military and cultural-historical and complex and ensemble values, which may be evidenced inter alia by the design language based predominantly on the prevailing, austere and especially functional, traditionalist building style of the mainly two-storey buildings, by the components and details characteristic of the period of construction, by the elements incorporated in the concept, partly already present in the landscape and partly inspired by it, by the maintained and accentuated course and likewise execution of roads and paths, by the building structure arranged in linear pattern for reasons of camouflage and by the coherence of and with the total military airfield concept and the spatial main lines and components of the camp.
Nearby in the register
- Legeringsgebouw, Radarpad 22Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Bijgebouwen, Radarpad 38Bijgebouwenunder 1 mi
- Legeringsgebouw, Radarpad 4Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
- Legeringsgebouw, Radarpad 36Militair verblijfsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.