TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Flatgebouw, Daltonstraat 1 A

Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Appartementengebouw
Function
Flatgebouw
Category
onroerend gebouwd
Built (approximately)
1950 - 1952
Address
Daltonstraat 1 A, 1097 KL Amsterdam (and others)
Place
Amsterdam
Province
Noord-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
52.34744, 4.93309
Part of complex
528268
Monument number
528292

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University of Amsterdam Library

3 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "The port of Amsterdam" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

WOONBLOK, rechthoekig bouwblok uit Complex Jeruzalem in de wijk Tuindorp Frankendael, behorend bij een volkswoningbouwcomplex bestaande uit aaneengeschakelde duplexwoningen te Amsterdam, gebouwd in 1951 naar ontwerp uit 1947-1949 van architectenbureau Merkelbach & Karsten (later Merkelbach & Elling). Twee haakvormige bouwblokken omringen steeds één binnenhof; in dit geval gaat het om een rechthoekig bouwblok.

De bouwblokken van Jeruzalem maken deel uit van het stedenbouwkundig ontwerp voor Tuindorp Frankendael dat een uitwerking is van het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam uit 1935. De Dienst der Publieke Werken, Afdeling Stadsontwikkeling heeft tussen 1929 en 1948, en vooral in de periode tussen eind 1947 en eind 1948, gestudeerd op een ideale verkavelingsvorm met open bouwblokken die een beter woonalternatief moesten bieden voor de 19de-eeuwse gesloten bouwblokken, maar ook voor de moderne open strokenbouw.

In opdracht van de Woningdienst ontwierpen de architecten B. Merkelbach, Ch.J.F. Karsten (later P.J. Elling) en M. Stam in overleg met de Afdeling Stadsontwikkeling een totaal nieuwe verkavelingvorm, bestaande uit twee haken. De bijna vierhonderd eengezinswoningen werden uitgevoerd als duplexwoningen, waardoor het woningtal verdubbelde. Dit was een noodoplossing om de naoorlogse woningnood op korte termijn enigszins te lenigen. Dit betekende dat de architecten de woningen zo moesten ontwerpen dat ze tijdelijk konden functioneren als een benedenwoning en een afzonderlijke woning op de verdieping, die dan na een aantal jaren met een kleine ingreep weer samengevoegd konden worden tot een normale eengezinswoning met drie slaapkamers op de verdieping. De duplexwoningen in Tuindorp Frankendael waren een primeur in Nederland. Volkshuisvestelijk gezien was deze tijdelijke oplossing in de ogen van de vele betrokkenen aantrekkelijker dan het verlagen van de gemiddelde woninginhoud.

Omschrijving

Rechthoekig WOONBLOK onder plat dak uitgevoerd in systeembouw met een grid van dragende betonstijlen en gevelbeplating in een vast maatsysteem. De verschijningsvorm wordt in hoge mate bepaald door de bouwwijze. De woningbouw van Jeruzalem is namelijk uitgevoerd in systeembouw. Het gegeven grid van de dragende betonstijlen en de oorspronkelijk bijna witte betonnen gevelbeplating vormt een architectonische karakteristiek. Ook de platte daken zijn hierdoor ingegeven omdat het bouwsysteem een lichte dakconstructie vereist. Met name het beeld van de voorgevels laat zien hoe dwingend maar tegelijkertijd ook op een aangename manier logisch het maatsysteem is. De wat eigenwijze schuin omhoog stekende luifels boven de voordeuren vormen eigenlijk de enige uitgesproken architectonische toevoeging aan een ontwerp dat door en door rationeel is. In Jeruzalem koos men voor bouwsysteem Dotremont-Ten Bosch. Over dit van oorsprong Belgisch systeem, "Skalja" genaamd, is weinig bekend. Het bouwsysteem was een van de vele die rond 1947-1948 naar voren werden geschoven om te kunnen profiteren van overheidssubsidies voor niet-traditionele bouwmethoden. Qua opzet en uiterlijk lijkt het systeem Do(u)tremont-Ten Bosch overigens sterk op het door de overheid gepropageerde Airey-systeem. Kenmerkend voor het systeem is dat de constructie bestaat uit regelmatig geplaatste betonnen stijlen en regels afgedekt met betonnen prefab-tegels. De stijlen zijn opgenomen in het binnenspouwblad, waardoor de woningen hun constructieve stijfheid hebben gekregen. De stijlen in de voor- en achtergevels zijn voorzien van uitsparingen, waarin de nokken van de gevelplaten moeten vallen. Daar deze gevelplaten vrij grote afmetingen hebben, was nauwkeurigheid bij het stellen van de stijlen vereist. Voorts omvat het bouwpakket betonbalken voor de verdiepingvloer en een balklaag onder het dak van bimsbeton-kanaalplaten.

De eengezinswoningen waren niet alleen tamelijk groot, maar ze werden ook gekenmerkt door een bijzondere plattegrond die de ruimtelijke beleving aangenaam maakt. Anders dan gebruikelijk in de Nederlandse woningbouw is niet gekozen voor een tweebeukige oplossing met een woonkamer tegen de ene bouwmuur en een gang met een trap waarachter de keuken ligt tegen de andere bouwmuur. De medewerking van Mart Stam heeft geleid tot een meer Duits woningtype, met twee zones gescheiden door een gang parallel aan de buitengevels. Dit biedt de mogelijkheid om de woonkamer over de volle breedte langs de achtergevel te leggen. Door de draaiing van de haken ten opzichte van de noordpijl, die diagonaal over het plangebied ligt, zijn de woonkamers afwisselend zuidoost en zuidwest georiënteerd. Het halletje, met de tamelijk steile trap naar de verdieping, de berging, de keuken en de badkamer liggen aan de andere gevel. De ruimtelijke dispositie van de woning komt ook duidelijk tot uitdrukking in het gevelbeeld. De achtergevels van de stroken worden ritmisch geleed door de robuuste gemetselde schoorstenen die de woningscheidende muren een sterk accent geven. Het gevelbeeld wordt verder bepaald door twee loggia's die boven elkaar tegen de schoorstenen zijn geplaatst en de grotendeels verglaasde houten puien voor de woonkamer en de grote slaapkamer aan de achterzijde. Deze pui is aan een zijde tegen de schoorsteen geplaatst, een haak van betonnen gevelelementen, wat breder aan de bovenzijde en smaller aan de zijde van de loggia's, vormt met de schoorstenen een sprekend kader rond de pui. De gevelvlakken tussen de schoorstenen werden afgesloten door een rank gedetailleerde daklijst. Zo hebben de ontwerpers met eenvoudige elementen en zonder enige decoratie een rustig maar door zijn sterke ritmiek toch boeiend gevelbeeld weten te componeren. De ovale openingen in de op de zon gelegen kopgevels verlevendigen het beeld van de stroken. De gevels met de voordeuren hebben een meer gesloten karakter, met twee deuren en een smal keukenraam op de begane grond en twee wat bredere ramen op de verdieping die opvallend hoog in de gevel zijn geplaatst. De twee deuren dienen tijdelijk als voordeur voor de twee duplexwoningen, na samenvoeging wordt de deur tegen de woningscheidende muur de voordeur en dient de andere deur als toegang tot de berging. De regenpijpen geven aan waar de woningscheidende muren staan.

Waardering

Het rechthoekige WOONBLOK is van algemeen belang als toonbeeld van de vroege Wederopbouw vanwege cultuurhistorische waarde, architectuur- en stedenbouwhistorische waarde, ensemblewaarde en stedenbouwkundige waarde. Het is een herkenbaar voorbeeld van naoorlogse geïndustrialiseerde systeembouw. Het experimentele karakter van de stedelijke ruimte van de hofverkaveling wordt versterkt door de architectuur. Het woningbouwcomplex is tevens van belang als voorbeeld van een goede samenwerking tussen de ontwerpers.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

RESIDENTIAL BLOCK, rectangular building block from Complex Jeruzalem in the district Tuindorp Frankendael, belonging to a public housing complex consisting of terraced duplex dwellings in Amsterdam, built in 1951 according to a design from 1947-1949 by the architectural firm Merkelbach & Karsten (later Merkelbach & Elling). Two hook-shaped building blocks each surround a single courtyard; in this case it concerns a rectangular building block.

The building blocks of Jeruzalem form part of the urban design for Tuindorp Frankendael, which is an elaboration of the General Extension Plan for Amsterdam from 1935. The Department of Public Works, Urban Development Division, studied between 1929 and 1948, and especially in the period between the end of 1947 and the end of 1948, an ideal plot division form with open building blocks that were to offer a better housing alternative to the 19th-century closed building blocks, but also to modern open ribbon development.

On behalf of the Housing Service, architects B. Merkelbach, Ch.J.F. Karsten (later P.J. Elling) and M. Stam designed, in consultation with the Urban Development Division, a completely new plot division form, consisting of two hooks. The nearly four hundred single-family dwellings were executed as duplex dwellings, which doubled the number of dwellings. This was an emergency solution to alleviate the post-war housing shortage in the short term. This meant that the architects had to design the dwellings so that they could temporarily function as a ground-floor dwelling and a separate dwelling on the storey, which could then be combined again after a number of years with a minor intervention into a normal single-family dwelling with three bedrooms on the storey. The duplex dwellings in Tuindorp Frankendael were a first in the Netherlands. From a public housing perspective, this temporary solution was considered more attractive by the many parties involved than reducing the average dwelling volume.

Description

Rectangular RESIDENTIAL BLOCK beneath a flat roof executed in system building with a grid of load-bearing concrete columns and facade cladding within a fixed modular system. The appearance is determined to a large extent by the building method. The housing construction of Jeruzalem was namely executed in system building. The given grid of load-bearing concrete columns and the originally almost white concrete facade cladding form an architectural characteristic. The flat roofs are also dictated by this because the building system requires a light roof structure. In particular, the image of the front facades shows how compelling yet at the same time agreeably logical the modular system is. The somewhat eccentric slanted projecting canopies above the front doors form virtually the only pronounced architectural addition to a design that is thoroughly rational. In Jeruzalem, the Dotremont-Ten Bosch building system was chosen. Little is known about this originally Belgian system, called "Skalja". The building system was one of many that were put forward around 1947-1948 to be able to benefit from government subsidies for non-traditional building methods. In terms of design and appearance, the Dotremont-Ten Bosch system resembles the government-promoted Airey system. Characteristic of the system is that the structure consists of regularly positioned concrete columns and beams covered with prefabricated concrete tiles. The columns are incorporated in the inner leaf, which gave the dwellings their structural rigidity. The columns in the front and rear facades are provided with recesses, into which the ribs of the facade plates must fall. Since these facade plates had fairly large dimensions, precision in positioning the columns was required. Furthermore, the building package includes concrete beams for the floor and a beam layer under the roof of pumice concrete channel plates.

The single-family dwellings were not only fairly large, but were also characterised by a special floor plan that makes the spatial experience pleasant. Unlike usual in Dutch housing construction, a two-aisle solution was not chosen, with a living room against one party wall and a corridor with stairs behind which the kitchen lies against the other party wall. The cooperation of Mart Stam resulted in a more German dwelling type, with two zones separated by a corridor parallel to the outer facades. This offers the possibility of placing the living room along the full width of the rear facade. Due to the rotation of the hooks in relation to the north line, which lies diagonally across the planning area, the living rooms are alternately south-east and south-west facing. The small hall, with the fairly steep stairs to the storey, the storage, the kitchen and the bathroom are located on the other facade. The spatial arrangement of the dwelling is also clearly expressed in the facade image. The rear facades of the strips are rhythmically articulated by the robust brick chimneys, which give the party walls a strong emphasis. The facade image is further determined by two loggias placed above each other against the chimneys and the largely glazed wooden frames for the living room and the large bedroom at the rear. This frame is placed on one side against the chimney; a bracket of concrete facade elements, wider at the top and narrower at the side of the loggias, forms with the chimneys a striking frame around the frame. The facade surfaces between the chimneys were closed off by a finely detailed cornice. Thus the designers succeeded in composing a quiet but nonetheless engaging facade image through its strong rhythm using simple elements and without any decoration. The oval openings in the sun-facing gable ends enliven the image of the strips. The facades with the front doors have a more closed character, with two doors and a narrow kitchen window on the ground floor and two somewhat wider windows on the storey that are conspicuously high in the facade. The two doors temporarily serve as front door for the two duplex dwellings; after combination, the door against the party wall becomes the front door and the other door serves as access to the storage. The downpipes indicate where the party walls are located.

Valuation

The rectangular RESIDENTIAL BLOCK is of general interest as an exemplar of early Reconstruction due to cultural-historical value, architectural and urban design historical value, ensemble value and urban design value. It is a recognisable example of post-war industrialised system building. The experimental character of the urban space of the courtyard plot division is strengthened by the architecture. The housing complex is furthermore of importance as an example of good cooperation between the designers.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map