Rijksmonumentenregister · Netherlands
Haanssluis
Hellum, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Schutsluis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1866 - 1867
- Address
- Heerenhuisweg bij 4, 9627 TG Hellum (Midden-Groningen 20)
- Place
- Hellum
- Municipality
- Midden-Groningen
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.26784, 6.81457
- Monument number
- 527119
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "V.1:1-5: V:1. Niederlande: Prov: 16. Groningen. 17. Drenthe" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Haanssluis, keerschutsluis, gelegen tussen het Schildmeer en de Haansvaart die de ten noorden van Hellum gesitueerde Schildjerpolder doorsnijdt. De Haanssluis werd in 1866-1867 gelijktijdig met de aanleg van de Haansvaart gebouwd in opdracht van landbouwer Hindrik de Haan (1827-1899) die zowel eigenaar van de Haansvaart was als van de Haanssluis; de Haansvaart verbond zijn boerderij met het Schildmeer. De Haanssluis werd in 1909 door Johannes de Haan (1875-1963) zoon van Hindrik, op dezelfde plaats herbouwd waarbij hoogstwaarschijnlijk onderdelen van de oude Haanssluis behouden zijn gebleven. Aanvankelijk werd van wierden en terpen afgegraven vruchtbare grond over de Haansvaart getransporteerd, later ook turf en akkerbouwproducten. Na de Tweede Wereldoorlog raakten sluis en vaart in onbruik en stagneerde het onderhoud. De Haanssluis fungeerde als keerschutsluis tussen de Haansvaart en het Schildmeer dat deel was van de boezem van Duurswold. De Haansvaart was onder "normale" omstandigheden ook boezemwater van Duurswold. Bij hoog water in de boezem werd de Haanssluis als keersluis gesloten ten einde hoog water vanaf het Schildmeer te keren c.q. "buiten de deur te houden", maar onder normale omstandigheden stond de sluis open. Ten behoeve van de (continuïteit van de) scheepvaart, op momenten dat de sluis als keersluis gesloten moest zijn, diende de Haanssluis als schutsluis te worden uitgevoerd.
Omschrijving
De schutlengte van de KEERSCHUTSLUIS, genaamd Haanssluis, bedraagt 24 meter, de breedte 4.20 meter. De Haanssluis telt twee eenvoudige gemetselde, bakstenen sluishoofden waarbij de bovenste laag als rollaag is uitgevoerd. Bij de hoeken en boven de natuurstenen slagstijlen zijn natuurstenen dekplaten geplaatst. Een gebogen staalprofiel beschermt de verticale randen van de hoofden bij de uiteinden van de sluis en bij de sluiskolk. Naar wordt aangenomen heeft het gehele object een houten paalfundering en hebben de sluishoofden houten vloeren met dito slagdrempels. De wanden van de schutkolk bestaan uit verticaal gemetselde troggewelfjes of wulfmuurtjes in baksteen (klinkers) tussen ijzeren of stalen balkjes. De twee sluishoofden zijn beide van een stel houten puntdeuren voorzien. De westelijke deuren hebben een nivelleerschuif die met een heugelstang met een daarboven geplaatste tandwielkast is verbonden. Op de deuren is een loopplank aangebracht, voorzien van een eenvoudige ijzeren leuning. In het buitensluishoofd is aan weerszijden van de kolk een gedenksteen ingemetseld. De oostelijke steen bevat de tekst: "GEBOUWD DOOR H. DE HAAN. 1866." De westelijke steen bevat de tekst: "HERBOUWD DOOR JOHS DE HAAN EN ST DE HAAN BOUKEMA. 1909."
Waardering
De Haanssluis, KEERSCHUTSLUIS, nabij Hellum gelegen tussen het Schildmeer en de Haansvaart, in 1866-1867 gebouwd door Hindrik de Haan en in 1909 door zijn zoon Johannes op dezelfde plaats herbouwd, vertegenwoordigt algemeen belang op basis van:
- de ouderdom;
- de bouwhistorische betekenis zoals deze o.m. tot uitdrukking komt in de toepassing van verticaal gemetselde troggewelfjes hetgeen als zeldzaam wordt aangemerkt;
- de redelijke mate van gaafheid van het object;
- de betekenis voor de geschiedenis van de waterstaat, t.w. een als keersluis uitgevoerde schutsluis die dankzij particulier initiatief en in combinatie met de aanleg van de Haansvaart tot stand is gekomen;
- de landschappelijke en historische belevingswaarde en zeggingskracht die in en rond de Haanssluis, met Haansvaart en Schildmeer, besloten liggen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Haanssluis, a sluice-lock, located between the Schildmeer and the Haansvaart which cuts through the Schildjerpolder situated to the north of Hellum. The Haanssluis was built in 1866-1867 simultaneously with the construction of the Haansvaart on the orders of farmer Hindrik de Haan (1827-1899) who was both owner of the Haansvaart and of the Haanssluis; the Haansvaart connected his farmhouse with the Schildmeer. The Haanssluis was rebuilt in 1909 by Johannes de Haan (1875-1963) son of Hindrik, on the same site, whereby most likely parts of the old Haanssluis were preserved. Initially, fertile soil was transported from artificial dwelling mounds and terpen across the Haansvaart, later also peat and agricultural products. After the Second World War the sluice and waterway fell into disuse and maintenance stagnated. The Haanssluis functioned as a sluice-lock between the Haansvaart and the Schildmeer which formed part of the boezem of Duurswold. Under "normal" circumstances the Haansvaart was also boezem water of Duurswold. During high water in the boezem the Haanssluis was closed as a lock in order to keep back high water from the Schildmeer c.q. "keep it out", but under normal circumstances the sluice was open. For the purposes of (continuity of) navigation, at times when the sluice had to be closed as a lock, the Haanssluis had to be constructed as a sluice-lock.
Description
The chamber length of the SLUICE-LOCK, named Haanssluis, measures 24 metres, the width 4.20 metres. The Haanssluis has two simple masonry, brick sluice heads whereby the top layer is constructed as a rolling course. At the corners and above the natural stone strike-posts natural stone coping stones have been placed. A curved steel profile protects the vertical edges of the heads at the ends of the sluice and at the sluice chamber. It is assumed that the entire object has a timber pile foundation and that the sluice heads have timber floors with similar sill stones. The walls of the lock chamber consist of vertically masoned trough vault construction or wulf walls in brick (clinkers) between iron or steel beams. The two sluice heads are each provided with a set of timber pointed gates. The western gates have a levelling shutter which is connected with a hinge rod with a gearbox placed above it. A walkway with a simple iron railing has been fitted on the gates. In the outer sluice head a memorial stone is set in on either side of the chamber. The eastern stone contains the text: "BUILT BY H. DE HAAN. 1866." The western stone contains the text: "REBUILT BY JOHS DE HAAN AND ST DE HAAN BOUKEMA. 1909."
Valuation
The Haanssluis, SLUICE-LOCK, located near Hellum between the Schildmeer and the Haansvaart, built in 1866-1867 by Hindrik de Haan and rebuilt in 1909 by his son Johannes on the same site, represents a matter of general interest on the basis of:
- its age;
- its building historical significance as expressed amongst other things in the application of vertically masoned trough vaulting which is considered rare;
- the reasonable degree of integrity of the object;
- its significance for the history of water management, namely a sluice-lock constructed as a lock which came into being thanks to private initiative and in combination with the construction of the Haansvaart;
- the landscape and historical appreciation value and significance contained in and around the Haanssluis, with Haansvaart and Schildmeer.
Nearby in the register
- Pastorie(K), Graauwedijk 63Dienstwoning2 mi
- Kerk, Graauwedijk 61Kerk en kerkonderdeel2 mi
- Molen, Kanaalweg 2 AIndustrie- en poldermolen2 mi
- Boerderij, Singel 1Boerderij2 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.