TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Boerderij, Benedenkerkstraat 103

Waspik, Noord-Brabant, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Boerderij
Category
onroerend gebouwd
Built
1868
Address
Benedenkerkstraat 103, 5165 CB Waspik (Waalwijk 30)
Place
Waspik
Municipality
Waalwijk
Province
Noord-Brabant
Country
Netherlands
Coordinates
51.68634, 4.92993
Monument number
526648

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

5 historical maps cover this location, the earliest the 1846 map "Kaart van de provincie Zuid-Holland / opgemaakt op last van de Provinciale Staten" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Voormalig WOON- EN BEDRIJFSPAND (voorheen LEERLOOIERIJ) met ingezwenkte lijstgevel, gebouwd in 1868 in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant, wellicht in de kern ouder, of gebouwd met gebruikmaking van delen van een ouder huis. Het pand is achter een ijzeren spijlenhek gelegen op een erf met geschoren taxushagen, linde en paardekastanje, aan de uiterste rand van het dorp met vergelijkbare boerderijen in lintbebouwing. De nok staat loodrecht op de straat. Het bedrijfsgedeelte is ingericht als woning. Achter het huis een niet beschermd oud bijgebouw met tuinmuur. Verhoging van het bedrijfsgedeelte met twee droogzolders ten behoeve van de looierij in 1898. De looierij was in bedrijf tot ca. 1920.

Omschrijving

Het eenlaagse pand bestaat uit een woonhuis op rechthoekige plattegrond onder zadeldak met wolfseinde aan de voorzijde. In het verlengde een even breed bedrijfsgedeelte met dwarsdeel onder ca. 1.50 m hoger opgaand zadeldak. Het woonhuisgedeelte is gedekt met gemêleerde verbeterde Hollandse pannen, het bedrijfsgedeelte heeft rode Hollandse pannen. Twee schoorstenen staan op de uiteinden van de nok van het woonhuis. De asymmetrisch ingedeelde voorgevel is als het gehele woonhuisgedeelte opgetrokken uit donkere roodbruine handvormsteen (21 x 10,5 x 4 cm) in kruisverband met knipvoeg. De ingezwenkte lijstgevel met geprofileerd houten kroonlijst is licht geschouderd en voorzien van rollagen. De voordeur, links uit de middenas, is gevat in een monumentale ingangspartij met houten pilasters en kroonlijst op klossen en eierlijst. Deurkozijn met hardstenen neuten. Bovenlicht met glas-in-lood. Links van de deur een en rechts twee grote vensters met 6-ruits schuiframen. Op de zolderverdieping twee identieke, symmetrisch geplaatste vensters. Alle vensters hebben strekken en hardstenen vensterbanken. De kozijnen van de benedenverdieping hebben duimen. De rechter zijgevel heeft geheel links het voor de Langstraatbebouwing kenmerkende smalle hoge venster, met vernieuwde drieruitsvulling. Verder twee vernieuwde vensters met 6-ruits ramen van de opkamer. Daaronder een getralied keldervenster. Staafankers. De linker zijgevel heeft een driedelig smal hoog venster uiterst rechts en een venster met 6-ruits schuifraam en voorheen dubbele opgeklampte luiken. De begane grond en de achtergevel van het bedrijfsgedeelte zijn opgetrokken en nadien hersteld in verschillende soorten handvormbaksteen, daarboven deels gepotdekseld en geteerd. De voorstal is al vroeg tot een tweede woning gemaakt, met eigen ingang en stookplaats. Dit uit zich in de linker zijgevel door de aanwezigheid van een dichte deur met bovenlicht en een venster met 6-ruits schuifraam met dubbele opgeklampte luiken. Aan de tegenoverliggende rechter zijde twee vensters met T-ramen en dubbele opgeklampte luiken. Op de zolderverdieping aan beide zijden een 9-delig gietijzeren lunetvenster. De zijgevels van de schuur hebben voornamelijk segmentboogvensters met 9-ruitsramen. De dubbele deeldeuren bevinden zich linksachter. Aan de rechtergevel tevens een nieuwe deur en twee vernieuwde 6-ruits ramen ten behoeve van de woonfunctie van de stal. De achtergevel is als puntgevel met windveren opgetrokken in een geelgrijze handvormbaksteen. Vensters op vier niveaus. De begane grond toont de sporen van twee dichtgezette deuren met segmentboog, uiterst rechts een segmentboogvenster met 9-ruitsvulling. Op de eerste en tweede verdieping steeds een dichtgezette (laad)deur met segmentboog en aan weerszijden een ijzeren lunetvenster met 9-delige vulling. Het exemplaar rechtsonder is dichtgezet. In top een dichtgezet oculus. De rollagen zijn van een roodbruine baksteen. De voormalige functie van leerlooierij komt het meest tot uitdrukking in het met twee droogzolders verhoogde achterhuis met zijn gepotdekselde wanden en vele laaddeuren: een uitbreiding uit 1898.

Inwendig is de oorspronkelijke indeling nog grotendeels bewaard gebleven. Het voorhuis wordt in tweeën gedeeld door een lange gang met hardstenen tegels. Aan weerszijden kamers. De kamer rechtsvoor, die door het uitbreken van een tussenwand één geheel uitmaakt met de opkamer, heeft een stucplafond met geornamenteerde middenrozet en geprofileerde randlijsten. Overal in het voorhuis bevinden zich authentieke paneeldeuren. In de grote slaapkamer achter bevindt zich een bedstedenwand met paneeldeuren en een servieskast. Een bijzonder element vormen de geschilderde wandbehangsels, waarvan zichtbaar zijn een als grisaille uitgevoerde supraporte, voorstellende een munt waarop afgebeeld een gevleugelde putto tussen guirlanden, en aan weerszijden van de deur een grote rechthoekige schildering met een Waspiks dorpsgezicht, links de in 1837-1841 in Waterstaatsstijl gebouwde katholieke kerk en rechts een gezicht op de oude, rond 1950 gedempte haven. Guirlandeschilderingen en een gezicht op het Maasveer zijn wellicht nog verborgen achter later aangebracht behang. De schilderingen zijn van dezelfde hand als die van de gewelfschilderingen in de katholieke kerk. Verder een roodgeaderde marmeren schoorsteenmantel met witmarmeren voluutconsoles. De opkamer boven de toogkelder heeft een balkenplafond. In de onderbouw van het achterhuis is een oude gebintconstructie aanwezig, daarboven twee droogzolders. Dwarsdeel.

Kozijnen, ramen, kroonlijst en deuromlijsting zijn wit, deuren en luiken standgroen geschilderd.

De erfscheiding naar de straat toe wordt gevormd door een smeedijzeren spijlenhek met punten en gietijzeren balusters bij de ingang. Achter het huis een kleine dwars geplaatste schuur onder zadeldak op nagenoeg rechthoekige plattegrond. Het dak is gedekt met rode en gesmoorde Hollandse golfpannen door elkaar. De windveren zijn aan de erfzijde voorzien van een schulprand. De muren zijn oorspronkelijk opgetrokken in geelgrijze IJsselsteen in kruisverband. De beide topgevels zijn in XIX vernieuwd in roodbruine baksteen in kruisverband. In de geveltop bevindt zich aan beide zijden een rond venster met ijzeren roeden. Diverse bouwsporen van later verplaatste raam- en deuropeningen. Staafankers. Tegen de erfzijde een korte, uit IJsselsteen opgetrokken tuinmuur, afgedekt met een ezelsrug op een muizentand.

Waardering

Het voormalige woon- en bedrijfspand uit 1868-1898 is van algemeen belang. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een streekeigen type dat later is uitgebreid tot een voor de Langstraat typische leerlooierij. Het heeft architectuurhistorische waarde wegens de in- en uitwendig gaaf bewaard gebleven hoofdstructuur en onderdelen van in- en exterieur, met name vanwege het geschilderd wandbehang en de representatieve ingangspartij met hekwerk, verder vanwege de harmonische verhoudingen en ambachtelijk toegepaste traditionele bouwmaterialen. De schilderingen hebben kunsthistorische en topografische waarde. Door de herkenbaarheid van de verschillende bouwfasen is het pand ook uit bouwhistorisch oogpunt van belang.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Former RESIDENTIAL AND COMMERCIAL BUILDING (formerly LEATHER TANNERY) with an inset cornice-topped facade, built in 1868 in a craft-traditional building tradition, possibly older in its core, or built using parts of an older house. The building is situated behind an iron railing fence on a plot with clipped yew hedges, linden and horse chestnut, at the very edge of the village with similar farmhouses in ribbon development. The ridge stands perpendicular to the street. The commercial section has been converted into a residence. Behind the house an unprotected old outbuilding with garden wall. Heightening of the commercial section with two drying lofts for the tannery in 1898. The tannery was in operation until circa 1920.

Description

The single-storey building consists of a dwelling on a rectangular floor plan beneath a gabled roof with half-hipped roof at the front. Adjoining it an equally wide commercial section with a transverse section beneath an approximately 1.50 m higher gabled roof. The dwelling section is covered with mottled improved Dutch tiles, the commercial section has red Dutch tiles. Two chimneys stand at the ends of the ridge of the dwelling section. The asymmetrically arranged front facade, like the entire dwelling section, is built of dark reddish-brown handmoulded brick (21 x 10.5 x 4 cm) in English bond with cut joint. The inset cornice-topped facade with profiled wooden cornice is lightly shouldered and provided with roll mouldings. The front door, left of the central axis, is set in a monumental entrance feature with wooden pilasters and cornice on corbels and egg moulding. Door frame with sandstone lugs. Fanlight with leaded glass. Left of the door one and right of the door two large windows with 6-pane sash windows. On the upper storey two identical, symmetrically placed windows. All windows have lintels and sandstone window sills. The frames of the ground floor have thumbs. The right side gable has on the far left the narrow tall window characteristic of the Langstraat development, with renewed three-pane filling. Further two renewed windows with 6-pane frames of the upper room. Below this a barred cellar window. Staple anchors. The left side gable has a three-part narrow tall window on the far right and a window with 6-pane sash window and formerly double fixed shutters. The ground floor and rear facade of the commercial section are built of and subsequently repaired in various types of handmoulded brick, above this partly sealed with pitch and tarred. The front stable was converted early into a second dwelling, with its own entrance and heating place. This is evident in the left side gable by the presence of a closed door with fanlight and a window with 6-pane sash window with double fixed shutters. On the opposite right side two windows with T-frames and double fixed shutters. On the upper storey on both sides a 9-pane cast iron lunette window. The side gables of the barn have primarily segmental arch windows with 9-pane frames. The double split doors are located at the rear left. On the right gable also a new door and two renewed 6-pane windows for the residential function of the stable. The rear gable is erected as a pointed gable with wind braces in a yellowish-grey handmoulded brick. Windows on four levels. The ground floor shows traces of two sealed doors with segmental arch, on the far right a segmental arch window with 9-pane filling. On the first and second storeys each a sealed (loading) door with segmental arch and on both sides an iron lunette window with 9-pane filling. The specimen lower right is sealed. At the top a sealed oculus. The roll mouldings are of reddish-brown brick. The former function of leather tannery is most evident in the rear section heightened with two drying lofts with its pitch-sealed walls and many loading doors: an extension from 1898.

Internally the original layout has been largely preserved. The front section is divided into two by a long hallway with sandstone tiles. On either side rooms. The front right room, which forms one whole with the upper room by the removal of a partition wall, has a stucco ceiling with ornamented central rosette and profiled edge mouldings. Authentic panel doors are found throughout the front section. In the large bedroom at the back there is a bedstead wall with panel doors and a dresser. A particular element is formed by the painted wallhangings, of which visible are a grisaille executed overmantel, depicting a coin on which is depicted a winged putto between garlands, and on either side of the door a large rectangular painting with a Waspik village scene, on the left the Catholic church built in 1837-1841 in Waterloopbouw style and on the right a view of the old harbour, drained around 1950. Garland paintings and a view of the Maas ferry are possibly still hidden behind later applied wallpaper. The paintings are from the same hand as those of the vault paintings in the Catholic church. Furthermore a red-veined marble fireplace mantel with white marble volute consoles. The upper room above the tallow cellar has a beam ceiling. In the substructure of the rear section there is an old timber frame construction, above it two drying lofts. Transverse section.

Frames, windows, cornice and door surround are painted white, doors and shutters standard green.

The property boundary towards the street is formed by a wrought iron railing fence with spikes and cast iron balusters at the entrance. Behind the house a small transversely placed barn beneath a gabled roof on an almost rectangular floor plan. The roof is covered with red and smoke-blackened Dutch pantiles mixed together. The wind braces are provided with a scalloped edge at the plot side. The walls were originally built of yellowish-grey IJssel stone in English bond. Both gable ends were renewed in the XIXth century in reddish-brown brick in English bond. In the gable top there is on both sides a round window with iron bars. Various building traces of later relocated window and door openings. Staple anchors. Against the plot side a short garden wall built of IJssel stone, topped with a half-round ridge on a mouse-tooth base.

Valuation

The former residential and commercial building from 1868-1898 is of general importance. The building has cultural-historical value as an example of a regional type that was later expanded into a leather tannery typical of the Langstraat. It has architectural-historical value due to the well-preserved main structure and components of interior and exterior, in particular due to the painted wallhangings and the representative entrance feature with railings, furthermore due to the harmonious proportions and craftsman-applied traditional building materials. The paintings have art-historical and topographical value. Due to the recognisability of the different building phases the building is also of importance from a building-historical perspective.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map