Rijksmonumentenregister · Netherlands
vml. Heilige Geestgasthuis
Hattem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sociale zorg, liefdadigheid
- Function
- Gasthuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1350 - 1394
- Address
- Kruisstraat 3, 8051 GD Hattem (and others)
- Place
- Hattem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.47477, 6.06951
- Monument number
- 526268
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Ditio Trans Isulana." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Dubbel woonhuis, in oorspong Heilige Geestgasthuis, met bijzondere bouw- en cultuurhistorische historische geschiedenis, waaraan de opeenvolgende functies nog goed afleesbaar zijn. In XIIIB (1350-1394) gebouwd als Heilige Geestgasthuis, oorspronkelijk éénbeukig van opzet. In de tweede bouwfase XIVA (circa 1447) verhoogd en aan de zuidzijde voorzien van een smalle zijbeuk. Na 1658 verbouwd tot woonhuis en tot 1879 als zodanig gebruikt, met rond 1862 een grote interne verbouwing. In 1879 in neo-classicistische trant naar ontwerp van architect L.G. Richter verbouwd tot school met inpandige directeurswoning. Vanaf 1913 in gebruik genomen als respectievelijk bakkerij en handel in groenten en fruit. In 1995-2002 nogmaals verbouwd tot dubbel woonhuis. Het pand is gelegen in de stadskern van Hattem en maakt deel uit van een gesloten straatwand van de Kruisstraat met in de rooilijn gelegen woon-winkelpanden. De noordgevel van het pand is gelegen aan de Gasthuissteeg. Daarin bevond zich in oorsprong de ingang van het Heilige Geest Gasthuis.
Omschrijving
Exterieur
Het voormalige HEILIGE GEESTGASTHUIS is twee bouwlagen hoog, heeft een rechthoekige plattegrond en is opgetrokken in baksteen. De gevels zijn voorzien van een pleisterlaag. Het pand is heeft twee parallelle, haaks op de Kruisstraat gelegen schilddaken, gedekt met rode oud hollandse pannen. Onder het linkerdak is een smal bouwdeel van één travee breed, onder het rechterdak is een breder bouwdeel ter breedte van drie traveeën. De bouwdelen hebben één gezamenlijke, in 1879 in neo-classicistische trant gebouwde voorgevel (oostgevel), die asymmetrisch van opzet is en een door middel van pilasters en een waterlijst wordt geleed. De gevel eindigt in een kroonlijst op rijk bewerkte consoles, in oorsprong allemaal van terra cotta. De begane grond heeft een in Jugendstiltrant uitgevoerde winkelpui, in oorsprong uit circa 1913, voorzien van een omlijsting van verglaasde baksteen. Rechts van de pui is een schuifvenster met roedenbovenlicht, links een tweelichts venster met roedenbovenlicht. De verdieping heeft vier 12-ruits schuifvenster met gepleisterde wenkbrauwen, voorzien van een cirkelvormig topornament. In de noordgevel (zijde Gasthuissteeg) is een kelderlicht, een deur en op de verdieping twee schuifvensters. Er zijn muurankers uit XVII en een gietijzeren goot uit XIX. De westgevel (achtergevel) is asymmetrisch ingedeeld. Links is een (rond 1862) afgeknotte topgevel met gootlijst en muurankers uit XVII. In de begane grond een deur en twee 12-ruits schuifvensters met zandstenen dorpels daterend uit 1862 In de verdieping asymmetrisch geplaatste eenzelfde venster. Een enkelvoudig venster in top. Het rechter bouwdeel eindigt in een bakgoot en is voorzien van een rondboogopening in de begane grond en een schuifvenster in de verdieping.
Interieur
In het interieur zijn aanwezig een kelder uit XVII met gemetselde gewelven en de hoge gasthuiszaal uit XIIIB met scheibogen en ronde pijlers. In de noordgevel zijn er bouwsporen van rondboogvensters in spitsboognissen uit de gasthuisperiode aanwezig. In de westgevel aan de binnenzijde restanten van een kloostervenster. Op zolder de eikenhouten draagcontructie bestaande uit vier, ten dele van getrokken telmerken voorziene spanten. De spanten hebben krommers en een bijzondere makelaarconstructie waarop het haanhout rust. De makelaars dienen als windveren. De spanten dateren uit zowel de eerste als de tweede fase van het gasthuis, de makelaarsconstructie uit de tweede bouwfase. De vloerbalken met sleutelstukken met dubbel peerkraalmotief komen uit de eerste bouwfase. Uit de periode van verbouwing tot woonhuis rond 1658 resteert een grenenhouten tussenbalklaag met eiken sleutelstukken. Uit de schoolperiode 1879-1913 dateert een aantal rondboog binnendeuren en eikenhouten bordestrap met gietijzeren balusters en trappaal.
Waardering
In de rooilijn van de Kruisstraat op de hoek met de Gasthuissteeg gelegen dubbel woonhuis, in oorsprong 14e eeuws HEILIGE GEEST GASTHUIS. Van algemeen architectuur- en cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een gebouw met een bijzondere bouwhistorische geschiedenis en duidelijk afleesbare functieveranderingen:
- uit de twee bouwfasen van het Heilige Geest Gasthuis, circa 1350-1394 en circa 1447: de scheibogen en ronde pijlers, alsmede een aantal rond- en spitsboognissen, vloerbalken met sleutelstukken met dubbel peerkraalmotief en op zolder de spanten met krommers en de bijzondere makelaarsconstructie.
- uit de woonhuisperiode tussen 1858 en 1879: het keldergewelf en de grenen vloer met sleutelstukken.
- uit de periode als school met inpandige directeurswoning van 1879 tot 1913: de opnieuw opgetrokken voorgevel in neo-classicistische trant naar ontwerp van L.G. Richter, alsmede in het interieur rondboog binnendeuren en een trap met eikenhouten en gietijzeren trappaal en balusters.
- uit de periode als woon-winkelpand de Jugendstil-winkelpui die in oorsprong werd aangebracht in 1913.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Double dwelling house, originally the Holy Ghost Hospital, with special architectural and cultural-historical significance, whereby the successive functions are still clearly legible. Built in the second half of the 14th century (1350-1394) as the Holy Ghost Hospital, originally of single-aisle layout. In the first half of the 15th century (circa 1447), raised and provided on the south side with a narrow side aisle. After 1658 converted to a dwelling house and used as such until 1879, with a major internal renovation around 1862. In 1879 converted in neo-classical style according to a design by architect L.G. Richter into a school with an internal head teacher's residence. From 1913 onwards used respectively as a bakery and a greengrocer's and fruit shop. In 1995-2002 converted again into a double dwelling house. The building is located in the town centre of Hattem and forms part of a closed street facade of the Kruisstraat with residential-commercial buildings located on the building line. The north facade of the building is located on the Gasthuissteeg. It originally contained the entrance to the Holy Ghost Hospital.
Description
Exterior
The former HOLY GHOST HOSPITAL is two storeys high, has a rectangular floor plan and is built in brick. The facades are rendered with plaster. The building has two parallel hipped roofs set at right angles to the Kruisstraat, covered with red old Dutch tiles. Under the left roof is a narrow building section one bay wide; under the right roof is a wider building section the width of three bays. The building sections have one shared front facade (east facade) built in neo-classical style in 1879, which is asymmetrical in layout and is articulated by means of pilasters and a drip moulding. The facade terminates in a cornice on richly worked consoles, originally all of terracotta. The ground floor has a shop front executed in Art Nouveau style, originally from circa 1913, fitted with a surround of glazed brick. To the right of the shop front is a sash window with a glazed fanlight; to the left a two-light window with glazed fanlight. The upper storey has four 12-pane sash windows with plastered eyebrows, fitted with a circular ornament at the top. In the north facade (Gasthuissteeg side) there is a cellar light, a door and on the upper storey two sash windows. There are wall anchors from the 17th century and a cast-iron gutter from the 19th century. The west facade (rear facade) is arranged asymmetrically. On the left is a truncated gable (around 1862) with gutter line and wall anchors from the 17th century. On the ground floor a door and two 12-pane sash windows with sandstone lintels dating from 1862. On the upper storey an identically placed window. A single window at the top. The right building section ends in a roof gutter and is fitted with a round-arched opening on the ground floor and a sash window on the upper storey.
Interior
In the interior there is a cellar from the 17th century with masonry vaults and the tall hospital hall from the second half of the 14th century with transverse ribs and round pillars. In the north facade there are traces of round-arched windows in pointed-arch recesses from the hospital period. In the west facade on the inside remnants of a cloister window. On the attic the oak roof truss structure consisting of four trusses, partly fitted with carpenters' marks. The trusses have curved members and a special collar-tie construction on which the king post rests. The collar ties serve as wind braces. The trusses date from both the first and second phases of the hospital; the collar-tie construction dates from the second building phase. The floor beams with keystones featuring a double pear-drop motif come from the first building phase. From the period of conversion to a dwelling house around 1658 remains a pine floor structure with oak keystones. From the school period 1879-1913 dates a number of round-arch interior doors and an oak staircase with cast-iron balusters and a newel post.
Valuation
Double dwelling house located on the building line of the Kruisstraat at the corner with the Gasthuissteeg, originally a 14th-century HOLY GHOST HOSPITAL. Of general architectural and cultural-historical significance as an example of a building with a special construction history and clearly legible changes of function:
- from the two building phases of the Holy Ghost Hospital, circa 1350-1394 and circa 1447: the transverse ribs and round pillars, as well as a number of round and pointed-arch recesses, floor beams with keystones featuring a double pear-drop motif and on the attic the trusses with curved members and the special collar-tie construction.
- from the dwelling house period between 1858 and 1879: the cellar vault and the pine floor with keystones.
- from the period as a school with an internal head teacher's residence from 1879 to 1913: the newly erected front facade in neo-classical style according to a design by L.G. Richter, as well as in the interior round-arch interior doors and a staircase with oak and cast-iron newel post and balusters.
- from the period as a residential-commercial building the Art Nouveau shop front which was originally installed in 1913.
Nearby in the register
- Woonhuis, Kruisstraat 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kruisstraat 5Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kruisstraat 7Woonhuisunder 1 mi
- Waaggebouw, BY Markt 1 HattemHandel en kantoorunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.