Rijksmonumentenregister · Netherlands
Mariakapel
Afferden L, Limburg, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kapel
- Function
- Bidkapel
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Langstraat 1, 5851 BA Afferden L (Bergen (L) 31)
- Place
- Afferden L
- Municipality
- Bergen (L)
- Province
- Limburg
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.63448, 6.01246
- Monument number
- 526163
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1636 map "Clivia ducatus / [Joannes Janssonius]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Neo-romaanse Mariakapel, 1909. Gesitueerd binnen de bebouwde kom van Afferden, nabij de toegangspoort van de rooms-katholieke begraafplaats. Tegen de koorzijde van de kapel staat een kleine Mariakapel uit 1612. Deze kapel is rijksmonument en geregistreerd onder monumentnummer 9023. Aan weerszijden van de toegang naar de kapel staat een linde.
Omschrijving
De kapel heeft een in hoofdvorm zeshoekige plattegrond, aan weerszijden voorzien van een uitgebouwd entree- en koorgedeelte. De kapel heeft een centraalbouw met een verhoogde lantaarn, waarop een klokkenstoel is geplaatst.
De kapel heeft in hoofdvorm een tentdak, waarvan het hoogste gedeelte vanwege de lantaarn en de klokkenstoel tot tweemaal toe is verhoogd. Op de klokkenstoel een windhaan. Het geheel wordt gedekt door leien in Maasdekking. Klein overstekje op houten consoles. De entreepartij heeft een verzonken zadeldak, eveneens gedekt door leien in Maasdekking.
De kapel is opgetrokken in donkerrode baksteen in kruisverband, met gesneden voegen. Gevels met een geprofileerde, gecementeerde plint. Hoeklisenen. Gecementeerde speklagen onder de vensteropeningen. Onder het dakoverstek van het hoofdvolume en de lantaarn bevinden zich bloktanddecoraties en boogfriezen.
De kapel heeft zes gevelvlakken, waarvan de vier gevels aan de noord- en zuidzijde van het schip nagenoeg identiek zijn. Deze vier gevels hebben elk drie gekoppelde, in hoogte variërende rondboogvensters in een lichtrode bakstenen omlijsting. Boven deze vensters een groen geglazuurde bakstenen ronde ontlastingsboog. Onder de vensters een hardstenen dorpel. De vensters hebben glas-in-lood, gevat in ijzers.
De uitgebouwde entreepartij aan de westzijde heeft een tuitgevel met schouderstukken, ondersteund door hardstenen consoles en voorzien van een gecementeerde bovenafdekking met nokkruis. De hardstenen consoles fungeren tevens als aanzetstenen voor de deurboog. Een geprofileerde plint, een hardstenen dorpel.
Dubbele, rondboogvormige houten deur van rabatdelen, met decoratief beslag, in een dubbele rondboogvormige lichtrode bakstenen omlijsting. De entreepartij heeft in de korte zuidgevel een kleine rechthoekige vensteropening met figuratief glas-in-lood, een hardstenen dorpel en een hardstenen latei.
De kooruitbouw, die de verbinding vormt met de oude Mariakapel, is op het hoofdvolume ingestoken onder een half schilddak, met leien in Maasdekking. Boven de aansluiting met de oude Mariakapel drie rondboogvensters met een hardstenen dorpel, het geheel onder een groen geglazuurde drukboog. Onder de vensters een rode bakstenen waterlijst.
In de zuidgevel van de kooruitbouw bevindt zich een licht segmentboogvormige houten rabatdelen deur met hardstenen dorpel. Hierboven is een oeil-de-boeuf aangebracht met daarin een eenvoudig rood kruis, uitgevoerd in baksteen. Aan de noordzijde van de kooruitbouw een oeil-de-boeuf met daarin een rood bakstenen kruis. Het metselwerk van dit kruis is in vergelijking met het kruis aan de zuidzijde decoratiever uitgewerkt. De lantaarn heeft zes gevelzijden, elk voorzien van twee gekoppelde rondboogvormige vensters onder een rondboog met vulstuk en elk beëindigd door een rood bakstenen boogfries onder het overstek. De vensters hebben hardstenen dorpels en geprofileerde hardstenen aanzetten in de rondbogen. In de vulstukken boven de vensters is afwisselend geel, groen en rood siermetselwerk aangebracht, waarin opeenvolgend de letters S, M, N, O en P. In één vulstuk is het jaartal 1909 aangebracht. Het interieur van de uitgebouwde entreepartij is geheel gepleisterd en heeft een klein houten tongewelf. In de blinde noordelijke zijgevel een gedenksteen met het opschrift "Sanctae virgini matri Dolorosae sacra celebrabor".
Het interieur van het hoofdvolume bestaat uit een rondgang met zes rode bakstenen kolommen, die de verhoogde lantaarn dragen en waartussen zich rondboogvormige doorgangen bevinden. Deze kolommen hebben gesneden voegwerk, een geprofileerde bakstenen voet en lopen uit in colonetten op een hardstenen decoratieve aanzetsteen. Op de colonetten zijn nogmaals decoratieve hardstenen ornamenten aangebracht.
De vensteropeningen hebben rode bakstenen omlijstingen en hardstenen dorpels.
De gevelvlakken zijn wit gepleisterd. In de zes segmenten van de rondgang rode bakstenen kruisribgewelven, steunend op rode bakstenen colonetten met gesneden voegen, een hardstenen basement en een decoratieve hardstenen aanzetsteen. De kruisribgewelven hebben rode bakstenen ribben, met gesneden voegen en vier wit gepleisterde gewelfvelden. Tegen de noordelijke en zuidelijke gevels zijn houten zitbanken geplaatst. Op de gepleisterde gevels van de rondgang zijn kruiswegstaties geschilderd.
In de lantaarn zijn de rondboogvensters met glas-in-lood eveneens voorzien van een rode bakstenen omlijsting. Boven in de lantaarn een kruisribgewelf met zes gewelfvelden. Verder bevinden zich hier drie gevelschilderingen en een houten luik.
In het uitgebouwde koor staat een eenvoudig houten altaar. De gevel achter het altaar heeft ook drie gekoppelde vensters, met figuratief glas-in-lood uit 1942. Hieronder bevindt zich een toegang met een trap naar de verlaagde kleine Mariakapel uit 1612. Het smeedijzeren hekwerk aan weerszijden van de trap is niet authentiek. De deuropening heeft een bakstenen omlijsting. Aan weerszijden van deze deuropening bevindt zich een wandschildering van een engel. Aan de rechterkant van de toegang de tekst: "Moeder der smarten bid voor ons".
Boven de deuropening in de zuidelijke wand van het koor een schildering in rondboogvormige bakstenen omlijsting, voorstellend de ter dood veroordeling van Christus.
Tegen de noordelijke wand van het koor bevinden zich drie kasten, twee electriciteitskasten en een sacristiekast. Ook hier een wandschildering in een rondboogvormige omlijsting, met een voorstelling van Jezus, rustend in het graf. Ook in het interieur bevindt zich een kruisribgewelf. De vloer van de kapel heeft een leiendekking. In het interieur staat recent meubilair.
Waardering
De Mariakapel vertegenwoordigt een aanzienlijke cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van de rooms-katholieke Mariadevotie en is uit typologisch oogpunt bijzonder. De architectuurhistorische waarden van de kapel worden onder meer bepaald door de neo-romaanse bouwstijl, de ornamentiek, het rijke materiaalgebruik en de esthetische waarden van het geheel. De kapel vertoont een bijzondere samenhang tussen de vormgeving van het exterieur en de karakteristiek van het interieur. De kapel is vanwege de situering, de bijbehorende boombeplanting, de bouwkundige verbinding met de 17de eeuwse Mariakapel en de ligging bij de begraafplaats, beeldbepalend gesitueerd in de bebouwde kom van Afferden. Ook is de kapel van belang in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de dorpse omgeving.
De kapel is in architectonisch opzicht uitermate gaaf bewaard gebleven. Bovendien beschikt de kapel over aanzienlijke architectonische en typologische zeldzaamheidswaarden. De kapel is vanwege het geheel van voornoemde waarden van algemeen belang.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Neo-Romanesque Mariakapel, 1909. Located within the built-up area of Afferden, near the access gate of the Roman Catholic cemetery. Against the choir side of the chapel stands a small Mariakapel from 1612. This chapel is a national monument and registered under monument number 9023. On either side of the access to the chapel stands a linden tree.
Description
The chapel has a fundamentally hexagonal plan, provided on either side with an extended entrance and choir section. The chapel has a centralized structure with a raised lantern, on which a bell turret is placed.
The chapel has a fundamental tent roof, the highest part of which has been raised twice due to the lantern and bell turret. On the bell turret a weather vane. The whole is covered by tiles in Maas covering. Small overhang on wooden consoles. The entrance section has a recessed gabled roof, also covered by tiles in Maas covering.
The chapel is constructed in dark red brick in English bond, with cut joints. Facades with a profiled, cemented plinth. Corner pilasters. Cemented speckled courses under the window openings. Below the roof overhang of the main volume and the lantern are dentil decorations and arch friezes.
The chapel has six facade surfaces, of which the four facades on the north and south sides of the nave are nearly identical. Each of these four facades has three coupled, varying in height, round arch windows in a light red brick surround. Above these windows a green glazed brick round relieving arch. Below the windows a hardstone sill. The windows have leaded glass, set in iron frames.
The extended entrance section on the west side has a spout gable with shoulder pieces, supported by hardstone consoles and provided with a cemented top covering with cross ridge. The hardstone consoles also function as springing stones for the door arch. A profiled plinth, a hardstone sill.
Double, round arch-shaped wooden door of rabated boards, with decorative fittings, in a double round arch-shaped light red brick surround. The entrance section has in the short south facade a small rectangular window opening with figurative leaded glass, a hardstone sill and a hardstone lintel.
The choir extension, which forms the connection with the old Mariakapel, is recessed on the main volume under a half-hipped roof, with tiles in Maas covering. Above the junction with the old Mariakapel three round arch windows with a hardstone sill, the whole under a green glazed thrust arch. Below the windows a red brick drip moulding.
In the south facade of the choir extension is located a slightly segmental arch-shaped wooden rabated board door with hardstone sill. Above this is an oculus with in it a simple red cross, executed in brick. On the north side of the choir extension an oculus with in it a red brick cross. The brickwork of this cross is executed more decoratively in comparison with the cross on the south side. The lantern has six facade sides, each provided with two coupled round arch-shaped windows under a round arch with keystone and each ended by a red brick arch frieze below the overhang. The windows have hardstone sills and profiled hardstone springing stones in the round arches. In the keystones above the windows alternating yellow, green and red decorative brickwork is applied, in which the letters S, M, N, O and P in succession. In one keystone the year 1909 is applied. The interior of the extended entrance section is entirely plastered and has a small wooden barrel vault. In the blind northern side facade a memorial stone with the inscription "Sanctae virgini matri Dolorosae sacra celebrabor".
The interior of the main volume consists of an ambulatory with six red brick columns, which carry the raised lantern and between which round arch-shaped passages are located. These columns have cut jointing, a profiled brick base and terminate in colonettes on a hardstone decorative springing stone. On the colonettes decorative hardstone ornaments are applied again.
The window openings have red brick surrounds and hardstone sills.
The facade surfaces are white plastered. In the six segments of the ambulatory red brick cross rib vaults, supported on red brick colonettes with cut joints, a hardstone basement and a decorative hardstone springing stone. The cross rib vaults have red brick ribs, with cut joints and four white plastered vault sections. Against the northern and southern facades wooden benches are placed. On the plastered facades of the ambulatory Stations of the Cross are painted.
In the lantern the round arch windows with leaded glass are likewise provided with a red brick surround. At the top in the lantern a cross rib vault with six vault sections. Furthermore there are located here three wall paintings and a wooden shutter.
In the extended choir stands a simple wooden altar. The facade behind the altar also has three coupled windows, with figurative leaded glass from 1942. Below this is an access with stairs to the lowered small Mariakapel from 1612. The wrought iron railwork on either side of the stairs is not authentic. The door opening has a brick surround. On either side of this door opening is a wall painting of an angel. On the right side of the access the text: "Mother of Sorrows pray for us".
Above the door opening in the southern wall of the choir a painting in a round arch-shaped brick surround, depicting the condemnation to death of Christ.
Against the northern wall of the choir are located three cupboards, two electricity cupboards and a sacristy cupboard. Also here a wall painting in a round arch-shaped surround, with a depiction of Jesus, resting in the tomb. Also in the interior there is a cross rib vault. The floor of the chapel has slate covering. In the interior recent furnishings are present.
Valuation
The Mariakapel represents considerable cultural-historical value as a particular expression of Roman Catholic Marian devotion and is typologically exceptional. The architectural-historical values of the chapel are determined inter alia by the Neo-Romanesque architectural style, the ornamental work, the rich material use and the aesthetic values of the whole. The chapel displays a particular coherence between the design of the exterior and the character of the interior. The chapel, due to its location, the associated tree planting, the structural connection with the 17th century Mariakapel and the location near the cemetery, is image-defining and situated in the built-up area of Afferden. The chapel is also of importance in relation to the structural and visual integrity of the village environment.
The chapel has been preserved in exceptionally good condition from an architectural perspective. Furthermore, the chapel possesses considerable architectural and typological rarity values. The chapel, due to the totality of the aforementioned values, is of general importance.
Nearby in the register
- Kapel, BY Langstraat 1Kapelunder 1 mi
- Kerk en kerkonderdeel, Mgr. Frederixplein 4Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Nooit GedachtIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
- Archeologie, Vortumse Berg Groeningen (Land van Cuijk 30)Archeologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.