Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Staverdenseweg 299
Ermelo, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1875
- Address
- Staverdenseweg 299, 3852 NV Ermelo (and others)
- Place
- Ermelo
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.28428, 5.73306
- Monument number
- 523887
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Klein NEDERLANDS HERVORMD KERKGEBOUW van het type zaalkerk uit 1875, gelegen tegenover het voormalige tolhuis aan de westelijke entree van het landgoed Staverden. De kleine kerk bevindt zich prominent op de hoek van de Garderenseweg, de Staverdenseweg en de Jhr. Dr. C.J. Sandbergweg. Ze werd in 1875, als vervanger voor een houten kerkgebouw uit 1866, gesticht door Jan Rudolf Kemper voor de inwoners van Staverden, Leuvenum en Speuld. In 1931 werd de kerk verbouwd en werd de consistoriekamer toegevoegd, naar ontwerp van het architectenbureau BRINKMAN en Van der VLUGT, die vermoedelijk ook de nieuwe inrichting van het kerkgebouw verzorgden (bankenplan, preekstoel, tegelvloer, lambrisering en lampen).
Het 718 ha grote landgoed Staverden strekt zich uit over de drie gemeenten Ermelo, Nunspeet en Apeldoorn. Centraal bevindt zich het landhuis 'Kasteel Staverden'. In 1835 kocht Jan Rudolf Kemper het goed. Deze brak het 17de-eeuwse huis af, en bouwde op het bestaande grondplan een nieuw huis. In 1905 kwam het in handen van ir F.B. 's Jacob, burgemeester van Rotterdam. Deze liet het landhuis door architectenbureau L.A. van Essen & J. van Zeggeren uit Harderwijk verbouwen en vergroten. In dat jaar kreeg het landhuis haar huidige uitstraling. De zoon, H. Th. 's Jacob breidde het landgoed uit. De kerk is vergelijkbaar met kleine waterstaatskerken uit deze tijd en vertoont eenvoudige Neo-Gotische motieven. Verschillende elementen in het gebouw verwijzen naar de band met het landgoed, zoals de spitsboogramen die zijn voorzien van de in 1931 gebrandschilderde familiewapens van de hertog van Gelre, De Groeff, Van Haersolte, Kemper, van Ittersum, en 's Jacob. Als motief verbonden met het landgoed komt de pauw in verschillende gebouwen op het landgoed terug. In de kerk bevindt zich aan de binnenzijde van het ingangsportaal een spitsboogvormige doorgang met een profielomlijsting waarin een gestuct pauwmotief is verwerkt. Tegen het kerkgebouw bevindt zich een eenvoudig ijzeren hekwerk.
Omschrijving
De KERK is van het type zaalkerk en gebouwd op een rechthoekig grondvlak, met een iets smallere consistoriekamer aan de achterzijde. De gevels van de kapel zijn in kruisverband gemetseld en voorzien van een zadeldak met leidekking. Ze eindigen aan de bovenzijde met een geprofileerde bakgoot op houten klossen en een bakstenen muizetandlijst. Deze gootlijst verspringt ter hoogte van enkele baksteenlisenen die het gevelwerk verticaal geleden. De voorzijde van de kapel heeft een bakstenen torenuitbouw die met een houten torentje met klokkenstoel en spits wordt bekroond. De consistoriekamer heeft een zadeldak met gesmoorde tuiles du Nord pannen.
De VOORGEVEL, met hoekpilasters, wordt gedomineerd door de centraal geplaatste vierkante toren. De toren heeft hoekpilasters en wordt beëindigd met een bakstenen rondboogfries waarboven een tandlijst. Op het platte dak van de toren een vierkante houten opbouw met galmgaten, bekroond door een achthoekige opengewerkte spits met spitsbogen. De omloop heeft een niet oorspronkelijke balustrade. De toren bevat, gevat in een spitsboog, de hoofdentree met houten stolpdeur met sierbeslag en meerruits bovenlicht. Boven de entree een natuurstenen plaat met opschrift 'Dient den HEERE met blijdschap / Want de HEER is goed, Zijne goe- / dertierenheid is in eeuwigheid, / en Zijne getrouwheid van ge- / slachte tot geslachte. / Psalm C: vs 2 en 3'. Links en rechts van de toren en in de zijgevels ervan een blinde spitsboognis. De LINKER ZIJGEVEL heeft drie vensterassen, geleed door vier getrapte baksteenlisenen. De spitsboogvormige vensters zijn gevuld met glas-in-loodramen en hebben een spitsboogomlijsting in bak- en natuursteen. De plint is iets uitgemetseld en samengesteld uit hardere baksteen. In de ACHTERGEVEL van het schip bevinden zich vlechtingen en een bakstenen verdikking met een onbekende functie. Tegen de gevel bevindt zich een schoorsteen. De RECHTER ZIJGEVEL heeft een vergelijkbare indeling als de reeds beschreven linker zijgevel. De aangebouwde consistoriekamer heeft een rechthoekig grondvlak en een zadeldak met een houten bakgoot op klossen. De gevels zijn voorzien van eenvoudige toegangsdeuren en stalen ramen. Op het oostelijke dakschild bevindt zich een dakkapel.
Het INTERIEUR van het kerkje is gestuct en witgeschilderd en is voorzien van een gedrukt tongewelf en een houten lambrisering. De kerk wordt via een torenportaal betreden, de ingang naar de kerk is voorzien van de in de inleiding genoemde omlijsting met pauwmotief. De inrichting van het gebouw met banken, preekstoel, tegelvloer en orgel met klavier is uit 1931 en vermoedelijk eveneens naar ontwerp van Brinkman en Van der Vlugt. Het uurwerk in de klok is in 1996 vernieuwd. Orgel en orgelkas zijn niet van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg.
Waardering
NEDERLANDS HERVORMD KERKGEBOUW uit 1875 met consistorie uit 1931
- Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van een klein hervormd kerkgebouw uit het derde kwart van de negentiende eeuw. De kerk valt op door esthetische kwaliteiten, zoals gave verhoudingen en een verzorgde detaillering in vormgeving en materiaalgebruik met sobere Neo-Gotische elementen. De kerk bezit een waardevolle inrichting uit 1931, vermoedelijk verzorgd door Brinkman en Van der Vlugt.
- Van stedenbouwkundige waarde als karakteristiek onderdeel van het landgoed Staverden, waar de kapel met het eenvoudige hekwerk zeer beeldbepalend is gesitueerd op de hoek van de Staverdenseweg, de Garderenseweg en de Jhr. Dr. C.J. Sandbergweg. Gelegen tegenover het voormalige tolhuis en aan de kop van de Staverdenseweg die naar het kasteel voert, vormt dit pand een zeer karakteristiek element in dit belangrijke gebied. De kapel is van belang voor de instandhouding van een historisch gegroeide situatie.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming en situering die het gebouw verbinden met de geschiedenis van het landgoed Staverden en met de kerkelijke geschiedenis van het gebied. De kerk is een goed voorbeeld van een door een landheer gestichte particuliere kerk, ten behoeve van de dorpsgemeenschap. De ramen bevatten de gebrandschilderde familiewapens van een zestal geslachten die nauw verbonden waren met het gebied. Een tweede verwijzing naar het landgoed Staverden is de afbeelding van een pauw op de binnenzijden van de portaalomlijsting.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Small DUTCH REFORMED CHURCH BUILDING of the hall church type from 1875, located opposite the former toll house at the western entrance of the Staverden estate. The small church is prominently situated at the corner of the Garderenseweg, the Staverdenseweg and the Jhr. Dr. C.J. Sandbergweg. It was founded in 1875, as a replacement for a wooden church building from 1866, by Jan Rudolf Kemper for the inhabitants of Staverden, Leuvenum and Speuld. In 1931 the church was renovated and the consistory room was added, according to the design of the architectural firm BRINKMAN and Van der VLUGT, who presumably also carried out the new interior of the church building (pew plan, pulpit, tile floor, wainscoting and lamps).
The 718 hectare Staverden estate extends over three municipalities: Ermelo, Nunspeet and Apeldoorn. At its centre stands the manor house 'Kasteel Staverden'. In 1835 Jan Rudolf Kemper purchased the estate. He demolished the 17th-century house and built a new house on the existing ground plan. In 1905 it came into the hands of ir F.B. 's Jacob, mayor of Rotterdam. He had the manor house renovated and enlarged by the architectural firm L.A. van Essen & J. van Zeggeren from Harderwijk. In that year the manor house acquired its current appearance. His son, H. Th. 's Jacob, expanded the estate. The church is comparable to small civil engineering churches of this period and displays simple Neo-Gothic motifs. Various elements in the building refer to the connection with the estate, such as the pointed arch windows which are decorated with the stained glass family coats of arms, created in 1931, of the Duke of Gelre, De Groeff, Van Haersolte, Kemper, van Ittersum, and 's Jacob. As a motif connected with the estate, the peacock recurs in various buildings on the estate. In the church, on the inside of the entrance portal, there is a pointed arch-shaped passage with a moulded surround in which a stucco peacock motif is incorporated. Against the church building stands a simple iron railing.
Description
The CHURCH is of the hall church type and built on a rectangular ground plan, with a slightly narrower consistory room at the rear. The gables of the chapel are laid in stretcher bond and furnished with a gabled roof with lead covering. They end at the top with a moulded brick gutter on wooden corbels and a brick dog-tooth cornice. This gutter cornice is interrupted at the height of several brick pilasters which articulate the gable work vertically. The front of the chapel has a brick tower projection which is crowned with a small wooden tower with bell chamber and spire. The consistory room has a gabled roof with concealed Tuiles du Nord tiles.
The FRONT FAÇADE, with corner pilasters, is dominated by the centrally placed square tower. The tower has corner pilasters and is terminated with a brick rounded arch frieze above which is a dentil cornice. On the flat roof of the tower a square wooden superstructure with sound holes, crowned by an octagonal open-work spire with pointed arches. The walkway has a non-original balustrade. The tower contains, set within a pointed arch, the main entrance with wooden half-hipped door with ornamental ironwork and multi-pane fanlight. Above the entrance a natural stone plaque with the inscription 'Serve the LORD with gladness / For the LORD is good, His mer- / cy is everlasting, / and His faithfulness from / generation to generation. / Psalm C: vs 2 and 3'. To the left and right of the tower and in its side gables a blind pointed arch niche. The LEFT SIDE GABLE has three window bays, articulated by four stepped brick pilasters. The pointed arch-shaped windows are filled with leaded glass windows and have a pointed arch surround in brick and natural stone. The plinth is slightly projected and composed of harder brick. In the REAR GABLE of the nave are weavings and a brick thickening of unknown function. Against the gable stands a chimney. The RIGHT SIDE GABLE has a similar layout to the left side gable already described. The attached consistory room has a rectangular ground plan and a gabled roof with a wooden gutter on corbels. The gables are furnished with simple access doors and steel-framed windows. On the eastern roof slope is a roof dormer.
The INTERIOR of the small church is stuccoed and whitewashed and is furnished with a coffered barrel vault and wooden wainscoting. The church is entered via a tower portal, the entrance to the church is furnished with the surround with peacock motif mentioned in the introduction. The interior of the building with pews, pulpit, tile floor and organ with keyboard is from 1931 and presumably also designed by Brinkman and Van der Vlugt. The clock mechanism was renewed in 1996. The organ and organ case are not of value from the perspective of monument conservation.
Valuation
DUTCH REFORMED CHURCH BUILDING from 1875 with consistory room from 1931
- Of architectural-historical value as a fine and well-preserved example of a small reformed church building from the third quarter of the nineteenth century. The church stands out through aesthetic qualities, such as harmonious proportions and careful detailing in design and use of materials with sober Neo-Gothic elements. The church possesses a valuable interior from 1931, presumably carried out by Brinkman and Van der Vlugt.
- Of urban planning value as a characteristic component of the Staverden estate, where the chapel with the simple railing is very striking in its location at the corner of the Staverdenseweg, the Garderenseweg and the Jhr. Dr. C.J. Sandbergweg. Located opposite the former toll house and at the head of the Staverdenseweg which leads to the castle, this building forms a very characteristic element in this important area. The chapel is important for the preservation of a historically developed situation.
- Of cultural-historical value because of the function and location which connect the building to the history of the Staverden estate and to the ecclesiastical history of the area. The church is a fine example of a private church founded by a landowner for the benefit of the village community. The windows contain the stained glass family coats of arms of six families closely associated with the area. A second reference to the Staverden estate is the depiction of a peacock on the inside of the portal surround.
Nearby in the register
- Kasteel StaverdenKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Koetshuis(L), Staverdenseweg bij 283Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Tuinmanswoning(L), Staverdenseweg bij 283Bijgebouwen kastelen enz.under 1 mi
- Orangerie, Staverdenseweg bij 283Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.