Rijksmonumentenregister · Netherlands
Boerderij(M1), Voorne 13
Heerewaarden, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Boerderij(M1)
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Voorne 13, 6624 KL Heerewaarden (Maasdriel 25)
- Place
- Heerewaarden
- Municipality
- Maasdriel
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.82486, 5.40731
- Part of complex
- 523783
- Monument number
- 523784
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
De op een rechthoekige plattegrond opgetrokken en in kruisverband gemetselde bakstenen T-BOERDERIJ is samengesteld uit drie gedeelten: een voorhuis, een tussenhuis en een achterhuis met middenlangsdeel. Het voorhuis telt twee bouwlagen met een schilddak gedekt met gesmoorde muldenpannen. Op de nokuiteinden bevinden zich eenvoudige schoorstenen. Het tussenhuis bestaat uit één bouwlaag met een zadeldak en een dakbedekking van gesmoorde muldenpannen. Het achterhuis, dat lager is dan het tussenhuis, is afgesloten door een schilddak gedekt met gesmoorde Hollandse pannen.
De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL telt drie traveeën. De risalerende middenpartij bevat een portiek met een segmentboogvormige beëindiging. Het bovenlicht van de dubbele paneeldeur met geprofileerde panelen is enkelruits en getoogd in de vorm van het portiek. De marmeren gevelsteen rechts in de portiek bevat de tekst `J. Groenendaal Az / 18 89'. De twee T-vensters met enkelruits bovenlicht van geel kathedraalglas op de begane grond hebben een segmentboogvormige afsluiting. Dit geldt eveneens voor de drie T-vensters met 2-ruits bovenlicht en persiennes op de verdieping.
De scheiding van de bouwlagen wordt gemarkeerd door een geprofileerde cordonlijst. De gecementeerde hoekpilasters hebben spiegels. De gevel wordt afgesloten door een hoofdgestel met gecementeerd fries en architraaf met daarboven een houten kroonlijst waarachter de bakgoot. Rechts in het dakschild is later een 2-ruits dakkapel met lessenaarsdak aangebracht. De LINKER ZIJGEVEL van het voorhuis wordt op de begane grond doorbroken door openslaande deuren met getoogd bovenlicht en segmentboogvormige beëindiging. De deuren bevatten een glaspaneel met daaronder twee diamantkopkussens. Op de verdieping kent het T-venster met 2-ruits bovenlicht en persiennes een segmentboogvormige afsluiting. De geprofileerde, gecementeerde cordonlijst sluit aan bij de architraaf van het hoofdgestel van het tussenhuis. De hoekpilasters en de gevelbeëindiging komen overeen met de voorgevel. Het dak is doorbroken door een dakkapel met 2-ruits draairamen en een kroonlijstje als afsluiting.
De linker zijgevel van het tussenhuis bevat van links naar rechts een opgeklampte deur met enkelruits bovenlicht en twee T-vensters met enkelruits bovenlicht en persiennes. De beëindiging is segmentboogvormig. De gevelbeëindiging bestaat uit een grotendeels gecementeerd hoofdgestel; de bovenzijde van de kroonlijst is van hout. In het dak zijn later twee grote en drie kleine dakvensters aangebracht.
De linker zijgevel van het achterhuis is aan de rechterkant doorbroken door een kleine aanbouw van het tussenhuis, waarin een wc-raampje is aangebracht. De rest van de gevel bevat drie gietijzeren 4-ruits stalramen met een cirkel in het midden. In het dakvlak zijn dertien kleine dakraampjes aangebracht. De ACHTERGEVEL van het voorhuis wordt grotendeels aan het zicht onttrokken door het tussenhuis. De hoekpilasters en de gevelbeëindiging komen vrijwel overeen met de voorgevel. Het fries van het hoofdgestel ontbreekt hier echter. De gecementeerde achtergevel van het tussenhuis steekt iets boven de deel uit en eindigt in een topgevel afgedekt met een ezelsrug. Bij de achtergevel van de deel steekt het dak over een grote inwendige hoek over en rust aan de rechterkant op een houten paal. Het linker deel van het dakschild loopt door tot een lage blinde bakstenen muur. Het bakstenen rechter deel van de inwendige hoek bevat aan de linker zijde dubbele houten staldeuren met een gedrukte ellipsboog; in elke staldeur bevindt zich een 4-ruits venster. Een klein 4-ruits venster en een houten opgeklampte deur doorbreken het rechter deel van de gevel. De andere zijde van de inwendige hoek bestaat uit houten delen waarin een houten opgeklampte deur en een 15-ruits, een 3-ruits en een 9-ruits venster zijn aangebracht. De RECHTER ZIJGEVEL van het voorhuis bevat op de begane grond een T-venster met een bovenlicht van geel kathedraalglas. Op de verdieping bevindt zich een T-venster met 2-ruits bovenlicht. De dakkapel en de verdere gevelafwerking komen overeen met de linker zijgevel. De rechter zijgevel van het tussenhuis bevat centraal een ingangspartij met aan weerszijden een schuifvenster met 2-ruits bovenlicht. Het linker onderraam is 4-ruits, bij het rechter venster is deze indeling veranderd in een 2-ruits raam met een verhoogde onderdorpel. De vensters bevatten een wisseldorpelklosje. De luiken met spiegels zijn nog intact. De enkele deur is uitgevoerd als een dubbele kussendeur met zes panelen: op het grote bovenpaneel is een langgerekte ovaal aangebracht met in de hoeken diamantkopjes, het middelste liggende paneel bevat een ovaal en het onderste rechthoekige paneel een cirkel. De lekdorpels aan de voet zijn geprofileerd. De twee helften zijn gescheiden door een zuiltje met een basement en een kapiteel. Het bovenlicht van de deur is gedeeld. Strekken vormen de bovenkant en hardstenen onderdorpels de onderkant van de gevelopeningen. De gevelbeëindiging bestaat uit een grotendeels gecementeerd hoofdgestel; de bovenzijde van de kroonlijst is van hout. Boven de deur is door de gevelbeëindiging een houten dakkapel getrokken. De dakkapel bevat dubbele houten deuren en een 2-ruits bovenlicht. In de rechter zijgevel van het achterhuis is aan de rechter kant een halfronde lichtopening aangebracht. Er zijn sporen aanwezig van twee dichtgezette openingen. Aan de linkerkant is een drielicht ingebroken. De indeling en het INTERIEUR van het pand zijn nog grotendeels in tact. In de keuken is nog veel van de oorspronkelijke inrichting bewaard gebleven, waaronder de keukenkasten en de schouw. In de linker achterkamer (in het tussenhuis) is het plafond gestuct met druiventrossen en florale motieven. De deuren, schuifdeuren en de marmeren schoorsteenmantel zijn nog aanwezig. De vensters in de twee voorkamers kunnen aan de binnenzijde afgesloten worden met schuifluiken. De zwart-witte en de groen-witte marmeren schoorsteenmantel in respectievelijk de linker- en de rechter voorkamer zijn gaaf bewaard gebleven. Dit geldt eveneens voor de kasten in deze kamers. Het plafond van de rechter voorkamer heeft een fraai middenornament met duiven en florale motieven. Opmerkelijk detail is dat een identiek middenornament voorkomt in de kamer links vóór in het pand Kerkstraat 8 te Dodewaard, dat eveneens dateert uit 1889. De trap en de bewerkte gietijzeren spijlen zijn ongewijzigd. In het bedrijfsgedeelte zijn de ankerbalkgebinten nog aanwezig. Deze ruimte is voorts beschoten en deels dichtgezet ten behoeve van het biologische boerenbedrijf.
Waardering
T-BOERDERIJ (complexonderdeel A) met voorhuis uit 1889
-Van architectuurhistorische waarde als gaaf en goed typologisch voorbeeld van een T-boerderij uit het einde van de negentiende eeuw. De boerderij valt op vanwege esthetische kwaliteiten, zoals gave verhoudingen en een bijzondere detaillering in Neo-Classicistische trant door middel van gecementeerde elementen. In het interieur zijn diverse oorspronkelijke onderdelen bewaard gebleven.
-Van stedenbouwkundige waarde als hoofdonderdeel van het boerderijcomplex dat een fraai element vormt in het buitengebied van Heerewaarden.
-Van cultuurhistorische waarde als hoofdonderdeel van het complex, dat verbonden is met een agrarische en maatschappelijke ontwikkeling als boerderij van een steenfabrikant, die de status en welvaart van de eigenaar weerspiegelt.
Cultuurhistorische omschrijving
Aan de noordwestzijde van het dorp Heerewaarden, daar waar vroeger een verbinding bestond tussen de Maas en de Waal, liggen aan de zijde van de Maas de restanten van de voormalige schans de Voorn of Nassausche schans. Destijds vormde dit gebied een eiland tussen de Maas en de Waal. Rond 1588 was hier al een schans aanwezig, maar de huidige werd in 1590 aangelegd op verzoek van Prins Maurits. Deze regelmatige vijfhoek, ontworpen door mr. Adriaen Anthonisz. (1541-1620) en/of Jacob Kemp (? -1595), werd vermoedelijk al in 1594 gedeeltelijk gesloopt.
In 1599 werd de schans door Prins Maurits aanmerkelijk vergroot om de plannen van de Kardinaal (Andreas van Oostenrijk) en zijn veldheer Francisco Hurtado de Mendoza, die bezig waren met de bouw van het fort St. Andries aan de zuidwestzijde van het dorp, tegen te werken. De vergroting betrof een bij de schans aansluitende regelmatige omwalling van vier grote bastions met teruggetrokken flanken en omgeven door een brede gracht en een bedekte weg. De kleine schans werd met de nieuwe grote omwalling verenigd tot een regelmatige zeshoek en had waarschijnlijk aan de rivierzijde een klein ravelijn in de bedekte weg. In 1611 kreeg de vesting een kerkje en vormde toen een eigen gemeente, die tot de classis Tiel behoorde.
In 1639 verzamelde Prins Frederik Hendrik er nog zijn leger, maar in 1672 was de schans dermate verwaarloosd, dat zij zonder tegenstand voor de Fransen moest capituleren. Vermoedelijk is zij toen of kort daarna geslecht.
Van de zeshoek resten thans nog twee bastions en van de op de schans aanwezige bebouwing nog wat funderingen en een enkele kelder. In het huis dat rechts van de huidige boerderij is gelegen, in deze beschrijving personeelswoning genoemd, is nog een kelder aanwezig die mogelijk terug gaat tot de tijd van het fort.
Tot het complex behoort ook een tuinhuisje. Dit tuinhuisje wordt momenteel in losse onderdelen bewaard.
Het is een huisje op rechthoekig grondplan en opgetrokken uit hout. Het huisje rust met wieltjes op een draaiplateau. Het geheel is voorzien van een zadeldak. De buitengevels bestaan uit kraaldelen. De voorgevel bevat openslaande deuren bezet met 8-ruits glaspanelen, bestaande uit twee stroken van drie vierkante ruitjes, bezet met geel kathedraalglas, waartussen twee rechthoekige, verticaal geplaatste ruiten. De geveltop en het zadeldak kragen enigszins uit. De dakrand is voorzien van een geprofileerde windveer. De drie overige gevels bevatten in het midden een dubbel draairaam bezet met 8-ruits glaspanelen, bestaande uit twee stroken van drie vierkante ruitjes, bezet met geel kathedraalglas, waartussen twee rechthoekige, verticaal geplaatste ruiten. De geveltop van de achtergevel kraagt enigszins uit.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
The T-FARMHOUSE built on a rectangular floor plan and laid in English bond brickwork is composed of three sections: a front house, a middle house and a rear house with central longitudinal wing. The front house has two storeys with a hipped roof covered with curved pan tiles. Simple chimneys are situated at the ridge ends. The middle house consists of one storey with a gabled roof and a covering of curved pan tiles. The rear house, which is lower than the middle house, is closed off by a hipped roof covered with curved Dutch tiles.
The symmetrically arranged FRONT FACADE has three bays. The projecting central section contains a porch with a segmental arch termination. The fanlight of the double panelled door with moulded panels is single-glazed and arched in the form of the porch. The marble facade stone on the right in the porch contains the text 'J. Groenendaal Az / 18 89'. The two T-windows with single-glazed fanlight of yellow cathedral glass on the ground floor have a segmental arch termination. This also applies to the three T-windows with 2-light fanlight and blinds on the upper floor.
The division of the storeys is marked by a moulded cordon moulding. The cemented corner pilasters have panels. The facade is closed off by an entablature with cemented frieze and architrave with above it a wooden cornice behind which the gutter. A 2-light roof dormer with lean-to roof was later added on the right in the roof slope. The LEFT SIDE FACADE of the front house is broken on the ground floor by French doors with arched fanlight and segmental arch termination. The doors contain a glass panel with below it two diamond-head cushions. On the upper floor the T-window with 2-light fanlight and blinds has a segmental arch termination. The moulded, cemented cordon moulding connects to the architrave of the entablature of the middle house. The corner pilasters and the facade termination correspond with the front facade. The roof is interrupted by a roof dormer with 2-light casement windows and a cornice as termination.
The left side facade of the middle house contains from left to right an attached door with single-glazed fanlight and two T-windows with single-glazed fanlight and blinds. The termination is segmental arch. The facade termination consists of a largely cemented entablature; the top of the cornice is wooden. Two large and three small roof windows were later added to the roof.
The left side facade of the rear house is broken on the right by a small extension of the middle house, in which a wc window has been added. The rest of the facade contains three cast-iron 4-light stable windows with a circle in the middle. Thirteen small roof windows have been added to the roof slope. The REAR FACADE of the front house is largely hidden from view by the middle house. The corner pilasters and the facade termination correspond largely with the front facade. The frieze of the entablature is absent here, however. The cemented rear facade of the middle house projects slightly above the barn and ends in a gable roof topped with a saddle ridge. At the rear facade of the barn the roof projects over a large internal angle and rests on a wooden post on the right. The left part of the roof slope continues to a low blind brick wall. The brick right part of the internal angle contains double wooden stable doors with a depressed ellipse arch on its left side; each stable door contains a 4-light window. A small 4-light window and a wooden attached door break through the right part of the facade. The other side of the internal angle consists of wooden parts in which a wooden attached door and a 15-light, a 3-light and a 9-light window have been added. The RIGHT SIDE FACADE of the front house contains on the ground floor a T-window with a fanlight of yellow cathedral glass. On the upper floor there is a T-window with 2-light fanlight. The roof dormer and further facade finishing correspond with the left side facade. The right side facade of the middle house contains centrally an entrance section with on either side a sash window with 2-light fanlight. The left lower frame is 4-light, at the right window this arrangement has been changed to a 2-light frame with a raised lower sill. The windows contain an exchange sill block. The shutters with panels are still intact. The single door is executed as a double cushion door with six panels: on the large upper panel an elongated oval is shown with diamond heads in the corners, the middle lying panel contains an oval and the lower rectangular panel a circle. The leak-drip mouldings at the base are moulded. The two halves are separated by a small column with a base and a capital. The fanlight of the door is divided. Strechings form the top and sandstone lower sills form the bottom of the facade openings. The facade termination consists of a largely cemented entablature; the top of the cornice is wooden. Above the door a wooden roof dormer is drawn through the facade termination. The roof dormer contains double wooden doors and a 2-light fanlight. In the right side facade of the rear house a semi-circular light opening has been made on the right side. Traces are present of two blocked openings. On the left a three-light opening has been broken through. The arrangement and INTERIOR of the property are largely intact. In the kitchen much of the original fitting has been preserved, including the kitchen cabinets and the chimney breast. In the left rear room (in the middle house) the ceiling is stuccoed with grape clusters and floral motives. The doors, sliding doors and the marble chimney mantle are still present. The windows in the two front rooms can be closed on the inside with sliding shutters. The black-and-white and the green-and-white marble chimney mantles in respectively the left and right front room have been well preserved. The same applies to the cabinets in these rooms. The ceiling of the right front room has a fine central ornament with doves and floral motives. A remarkable detail is that an identical central ornament occurs in the room to the left front in the building at Kerkstraat 8 in Dodewaard, which also dates from 1889. The staircase and the worked cast-iron balusters are unchanged. In the business section the tie-beam trusses are still present. This space has been further boarded and partly blocked off for the purpose of the organic farm business.
Valuation
T-FARMHOUSE (complex component A) with front house from 1889
-Of architectural-historical value as a well-preserved and good typological example of a T-farmhouse from the end of the nineteenth century. The farmhouse stands out due to aesthetic qualities, such as well-preserved proportions and special detailing in Neo-Classical style by means of cemented elements. Various original components have been preserved in the interior.
-Of urban-planning value as the main component of the farmhouse complex that forms a fine element in the rural area of Heerewaarden.
-Of cultural-historical value as the main component of the complex, which is linked to an agricultural and social development as a farmhouse of a brick manufacturer, which reflects the status and prosperity of the owner.
Cultural-historical description
On the northwestern side of the village of Heerewaarden, where a former connection once existed between the Maas and the Waal, lie the remains of the former schans de Voorn or Nassausche schans on the side of the Maas. At that time this area formed an island between the Maas and the Waal. Around 1588 a schans was already present here, but the current one was constructed in 1590 at the request of Prince Maurice. This regular pentagon, designed by Mr. Adriaen Anthonisz. (1541-1620) and/or Jacob Kemp (?-1595), was presumably already partially demolished in 1594.
In 1599 the schans was considerably enlarged by Prince Maurice to counteract the plans of the Cardinal (Andreas of Austria) and his commander Francisco Hurtado de Mendoza, who were engaged in the construction of Fort St. Andries on the southwestern side of the village. The enlargement consisted of a regular fortification with four large bastions with withdrawn flanks adjoining the schans and surrounded by a broad ditch and a covered way. The small schans was united with the new large fortification to form a regular hexagon and presumably had a small ravelin at the riverside in the covered way. In 1611 the fortress received a small chapel and then formed its own municipality, which belonged to the classis Tiel.
In 1639 Prince Frederick Henry still assembled his army there, but in 1672 the schans was so neglected that it had to capitulate to the French without resistance. It was presumably demolished then or shortly thereafter.
Of the hexagon, two bastions remain today, and of the buildings that stood on the schans, some foundations and a single cellar. In the house situated to the right of the present farmhouse, referred to in this description as a personnel dwelling, a cellar is still present which may date back to the time of the fort.
The complex also includes a garden house. This garden house is currently stored in loose components.
It is a small house with a rectangular floor plan constructed of wood. The house rests on wheels on a rotating platform. The whole is provided with a gabled roof. The external walls consist of beaded boards. The front facade contains hinged doors fitted with 8-light glass panels, consisting of two strips of three square panes fitted with yellow cathedral glass, with two rectangular, vertically placed panes between them. The gable top and the gabled roof project somewhat. The roof edge is provided with a profiled wind brace. The three other facades each contain in the middle a double casement window fitted with 8-light glass panels, consisting of two strips of three square panes fitted with yellow cathedral glass, with two rectangular, vertically placed panes between them. The gable top of the rear facade projects somewhat.
Nearby in the register
- Dienstwoning(K4), Voorne 13Dienstwoningunder 1 mi
- Tuinmuur, Voorne 13Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Tuinhuis, Voorne bij 13Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Boerderij, Hogestraat 13Boerderijunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.