Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, 's Gravenhof 5
Zutphen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1881
- Address
- 's Gravenhof 5, 7201 DN Zutphen (and others)
- Place
- Zutphen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.13926, 6.19492
- Monument number
- 523410
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1881 map "Rheinprovinz, Westfalen, Hessen-Nassau, Waldeck, Grossherzogthum Hessen." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
STEDELIJK GYMNASIUM met CONCIËRGEWONING gebouwd in 1881 in neorenaissance naar ontwerp van de stadsarchitect F.H. VAN ETTEGER (1838-1919) in opdracht van de stad Zutphen. In 1924 is de CONCIËRGEWONING voorzien van een nieuwe voorgevel. Het pand bevindt zich op de hoek van het 's Gravenhof en het Kerkhof binnen de bebouwde kom van Zutphen. F.H. VAN ETTEGER was als stadsarchitect van Zutphen in de periode 1878-1911 van groot belang voor het bouwen van een nieuwe stad na de slechting van de vestingwerken. Het stedelijk gymnasium is een goed voorbeeld van het werk van Van Etteger in zijn neorenaissance stijl. De stijl is te herkennen aan de natuurstenen aanzet-, sluit- en boogstenen in de segmentbogen, de natuurstenen speklagen en het veelvuldig gebruik van cartouches en mascarons.
Omschrijving
Symmetrisch hoekpand bestaande uit twee bouwlagen en een zolder afgesloten door een schilddak gedekt met gesmoorde Hollandse pannen. De hoek van negentig graden die de gevel aan het 's Gravenhof maakt met de gevel aan het Kerkhof is afgeschuind. De afgeschuinde hoek van één vensteras breed functioneert als symmetrie-as voor de vijf vensterassen aan weerszijden. Uiterst rechts van de gevel aan het 's Gravenhof bevindt zich de voormalige conciërgewoning met rechthoekige plattegrond bestaande uit één bouwlaag en een zolderverdieping. De gevels met hardstenen plint zijn opgetrokken in bruine baksteen in kruisverband. Naast baksteen is veel gebruik gemaakt van natuursteen voor de aanzet-, boog- en sluitstenen, speklagen, waterlijsten, klauwstukken, obelisken, cartouches en frontons. Onder de geprofileerde bakgoot bevindt zich een uitkragend bakstenen rondboogfries in gele verblendsteen. De VOORGEVEL bestaat uit de symmetrie-as met links vijf vensterassen aan het Kerkhof, rechts vijf vensterassen en de trapgevel van de clavigerswoning aan het 's Gravenhof. De ingangspartij bevindt zich in de afgeschuinde hoek, de symmetrie-as, bestaande uit dubbele paneeldeuren met kussenindeling. Een houten kalf scheidt de paneeldeuren van het halfrond vijfdelig bovenlicht. De deuropening ligt iets terug in de gevel met geprofileerde, bakstenen dagkant. Het bovenlicht wordt afgesloten door een rondboog met natuurstenen aanzet-, boog- en sluitstenen met diamantkoppen. Ter hoogte van de aanzetsteen loopt een natuurstenen speklaag tot op de hoek. De hoek wordt op meerdere plaatsen benadrukt door natuursteen blokken. De begane grond van deze as wordt afgesloten door een fries van siermetselwerk van rode en gele verblendsteen onderbroken door natuurstenen consoles met trigliefen. Hierboven bevindt zich een horizontale band met drie natuurstenen cartouches van elkaar gescheiden door verticaal metselwerk. In de middencartouche bevindt zich de tekst POLITIE', in de linker cartouche ANNO' en in de rechter cartouche 1881'. Op de eerste verdieping bevinden zich twee gekoppelde vensters met verdeling (2x3)+1 onder één liggende ellipsboog met siermetselwerk in de boogtrommel. De vensteropening wordt evenals de hoeken benadrukt door natuursteenblokken. De as eindigt in een trapgevel met decoratieve ijzeren muurankers, een 'oeuil de boeuf' en decoratieve natuurstenen afsluiting van de trappen. Het 'oeuil de boeuf' wordt omsloten door een rollaag met aan de boven- en onderzijde een rijk gedecoreerd sluitstuk. Iedere trap wordt afgesloten door een natuurstenen afdekplaat die doorloopt als horizontale lijst over de gevel. De eerste trap wordt aan weerszijden geflankeerd door een voluutvormig klauwstuk, de tweede door een natuurstenen obelisk en de derde wederom door een klauwstuk met op de top een gebogen fronton op een natuurstenen fries. Het fronton wordt bekroond door een ijzeren windvaan. Achter de trapgevel bevindt zich een aangekapt zadeldak gedekt met leien in maasdekking.
De middenas van de vijf vensterassen links van de symmetrie-as risaleert en eindigt in een trapgevel boven de doorgetrokken geprofileerde bakgoot. In de geveltop van de trapgevel bevindt zich een vierruits schuifraam afgesloten door een segmentboog en drie muurankers. Op de treden bevinden zich klauwstukken en obelisken met op de top een driehoekig fronton. In de vijf assen bevinden zich tien regelmatig verdeelde schuiframen met verdeling (3x3) +1. Alle vensteropeningen worden benadrukt door natuursteenblokken en afgesloten door een liggende ellipsboog met siermetselwerk in de boogtrommels. Ter hoogte van de aanzetstenen bevindt zich een speklaag. De onderdorpels van de vensters op de begane grond grenzen aan de hardstenen plint. Tussen de twee buitenste vensteropeningen bevindt zich een smalle rood geverfde halfronde nis met dezelfde natuurstenen blokverdeling. De begane grond eindigt in een horizontale sierband bestaande uit twee tandlijsten met daartussen siermetselwerk in rode en gele verblendsteen. Onder deze band bevindt zich in de risalerende as een fries als in de afgeschuinde hoek, in de overige assen bevinden zich hier acht regelmatig verdeelde muurankers. De eerste verdieping heeft dezelfde indeling en eindigt in een rondboogfries onder de geprofileerde bakgoot.
De vijf vensterassen rechts van de symmetrie-as zijn identiek aan die links van de as. De trapgevel van de clavigerswoning uiterst rechts valt buiten de symmetrie. De gevel met geschilderde plint is opgetrokken in een bruine baksteen in kruisverband. De muuropeningen in de gevel worden op de begane grond afgesloten door een liggende ellipsboog met natuurstenen aanzet-, boog- en sluitstenen met siermetselwerk in de boogtrommels. Links bevindt zich een dubbele paneeldeur met cassettenindeling en tweeruits bovenlicht. Rechts van de deur bevinden zich twee schuiframen met verdeling (2x3)+1. De begane grond wordt afgesloten door een water/cordonlijst met in de geveltop een vierruits stolpraam afgesloten door een rondboog. Links en rechts van het venster bevinden zich twee smeedijzeren muurankers die samen het jaartal 1924' vormen. Tegen de LINKERZIJGEVEL grenst het linker buurpand aan het Kerkhof.
De ACHTERGEVEL bestaat uit twee haaks op elkaar staande gevels bestaande uit links de achtergevel van de clavigerswoning gevolgd door vijf vensterassen van het schoolgebouw en rechts vier vensterassen. Links in de achtergevel van de clavigerswoning bevindt zich een enkele paneeldeur met tweeruits bovenlicht, een enkelruits toiletraam met rechts een driestrooksvenster met roedenverdeling. Alle muuropeningen worden afgesloten door een anderhalf steens strek met een nabootsing van natuurstenen aanzet- en sluitstenen in gele verblendsteen. De gevel wordt afgesloten door een tandlijst onder de geprofileerde bakgoot met achterliggend schilddak. Centraal in het achterschild bevindt zich een dakkapel met vierruits draairaam en fronton. Rechts van de achtergevel van de conciërgewoning volgen de vijf vensterassen van het schoolgebouw. De gevel met gepleisterde plint eindigt in een uitkragend bakstenen rondboogfries van gele verblendsteen. De begane grond eindigt in een tandlijst van gele baksteen. De segmentboogvormige muuropeningen worden aan weerszijden benadrukt door gele verblendsteen evenals de aanzet- en sluitstenen. De vensters zijn per twee gekoppeld door vier gele verblendstenen speklagen. Op de begane grond bevinden zich vier schuiframen met verdeling (3x3)+2 n een deur met meerruits bovenlicht. In het linkerraam is een deur aangebracht. Op de eerste verdieping bevinden zich vijf identieke schuiframen. Haaks op de vijf vensterassen staan vier vensterassen met op de verdieping vier identieke schuiframen. Links op de begane grond bevinden zich twee schuiframen met rechts een later geplaatste éénlaagse uitbouw met plat dak. In het dakschild is op zorgvuldige wijze een aantal velux dakramen geplaatst met tegen de gevel tweemaal een brandtrap die uitkomt bij een dakkapel met vierruits raam.
De RECHTERZIJGEVEL is de zijgevel van de clavigerswoning. Links in deze gevel bevindt zich een vensteropening met vierruits raam afgesloten door een rondboog met siermetselwerk in de boogtrommel. Het INTERIEUR is aangepast aan de huidige functie zonder al te veel het oorspronkelijke gebouw aan te tasten. De plafonds zijn verlaagd zonder dat er een extra verdieping is gecreëerd. In de hal bevindt zich een houten steektrap en een oorspronkelijk stucplafond. De muren in de hal zijn voorzien van schijnvoegen. De indeling is behouden gebleven en de zolder is in gebruik als leslokaal.
Waardering
STEDELIJK GYMNASIUM met CONCIËRGEWONING gebouwd in 1881 in neorenaissance naar ontwerp van de stadsarchitect F.H. VAN ETTEGER (1838-1919) in opdracht van de stad Zutphen.
- Van architectuurhistorische waarde als goed bewaard voorbeeld van een uitgevoerd ontwerp van een stadsarchitect in neorenaissance. Kenmerkend voor de neorenaissance stijl zijn de natuurstenen aanzet-, sluit- en boogstenen in de segmentbogen, de natuurstenen speklagen en het veelvuldig gebruik van cartouches en mascarons.
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege de ligging van het object aan de rand van de middeleeuwse stad grenzend aan de restanten van de oude stadsmuur.
- Van cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een stedelijk gymnasium als een type schoolgebouw representatief voor de ontwikkeling van het onderwijs in Nederland.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
CITY GYMNASIUM with CARETAKER'S DWELLING built in 1881 in neo-Renaissance according to the design of city architect F.H. VAN ETTEGER (1838-1919) commissioned by the city of Zutphen. In 1924 the CARETAKER'S DWELLING was provided with a new front facade. The building is located at the corner of 's Gravenhof and Kerkhof within the built-up area of Zutphen. F.H. VAN ETTEGER, as city architect of Zutphen in the period 1878-1911, was of great importance in building a new city after the demolition of the fortifications. The city gymnasium is a good example of Van Etteger's work in his neo-Renaissance style. The style is recognizable in the natural stone springing, closing and arch stones in the segmental arches, the natural stone horizontal bands and the frequent use of cartouches and mascaron heads.
Description
Symmetrical corner building consisting of two storeys and an attic closed off by a hipped roof covered with muted Dutch tiles. The ninety-degree corner which the facade at 's Gravenhof makes with the facade at Kerkhof is chamfered. The chamfered corner of one bay wide functions as the axis of symmetry for five bays on either side. At the far right of the facade at 's Gravenhof is the former caretaker's dwelling with rectangular floor plan consisting of one storey and an attic floor. The facades with hard stone plinth are built up in brown brickwork in English bond. In addition to brickwork, much use was made of natural stone for the springing, arch and closing stones, horizontal bands, drip mouldings, claw stones, obelisks, cartouches and pediments. Below the profiled brick cornice is a projecting brick semicircular frieze in yellow brick veneer. The FRONT FACADE consists of the axis of symmetry with on the left five bays at Kerkhof, on the right five bays and the stepped gable of the caretaker's dwelling at 's Gravenhof. The entrance section is located in the chamfered corner, the axis of symmetry, consisting of double panel doors with cushion design. A wooden calf separates the panel doors from the semicircular five-light fanlight. The door opening is set back slightly in the facade with profiled brick reveal. The fanlight is closed by a semicircular arch with natural stone springing, arch and closing stones with diamond heads. At the level of the springing stone runs a natural stone horizontal band to the corner. The corner is emphasized in several places by natural stone blocks. The ground floor of this axis is closed off by a frieze of decorative brickwork in red and yellow brick veneer interrupted by natural stone consoles with triglyphs. Above this is a horizontal band with three natural stone cartouches separated from each other by vertical brickwork. In the middle cartouche is the text 'POLITIE', in the left cartouche 'ANNO' and in the right cartouche '1881'. On the first floor are two coupled windows with glazing (2x3)+1 under one reclining elliptical arch with decorative brickwork in the arch soffit. The window opening is, as well as the corners, emphasized by natural stone blocks. The axis ends in a stepped gable with decorative iron wall anchors, an 'oeuil de boeuf' and decorative natural stone closure of the steps. The 'oeuil de boeuf' is enclosed by a roll moulding with at the top and bottom a richly decorated closing piece. Each step is closed off by a natural stone cover plate that continues as a horizontal moulding across the facade. The first step is flanked on both sides by a scroll-shaped claw stone, the second by a natural stone obelisk and the third again by a claw stone with on top a curved pediment on a natural stone frieze. The pediment is crowned by an iron weather vane. Behind the stepped gable is a half-hipped roof covered with slate in Maas bond.
The centre axis of the five bays to the left of the axis of symmetry projects and ends in a stepped gable above the continuous profiled brick cornice. In the gable top of the stepped gable is a four-light sash window closed off by a segmental arch and three wall anchors. On the steps are claw stones and obelisks with on top a triangular pediment. In the five bays are ten regularly distributed sash windows with glazing (3x3)+1. All window openings are emphasized by natural stone blocks and closed off by a reclining elliptical arch with decorative brickwork in the arch soffits. At the level of the springing stones runs a horizontal band. The underdorpels of the windows on the ground floor adjoin the hard stone plinth. Between the two outer window openings is a narrow red-painted semicircular niche with the same natural stone block division. The ground floor ends in a horizontal decorative band consisting of two dentil courses with decorative brickwork in red and yellow brick veneer between them. Below this band is in the projecting axis a frieze as in the chamfered corner, in the other axes are eight regularly distributed wall anchors. The first floor has the same layout and ends in a semicircular frieze below the profiled brick cornice.
The five bays to the right of the axis of symmetry are identical to those on the left of the axis. The stepped gable of the caretaker's dwelling at the far right falls outside the symmetry. The facade with painted plinth is built up in brown brickwork in English bond. The wall openings in the facade on the ground floor are closed off by a reclining elliptical arch with natural stone springing, arch and closing stones with decorative brickwork in the arch soffits. On the left is a double panel door with cassette design and two-light fanlight. To the right of the door are two sash windows with glazing (2x3)+1. The ground floor is closed off by a drip moulding/cornice moulding with in the gable top a four-light attic window closed by a semicircular arch. On either side of the window are two wrought-iron wall anchors which together form the date '1924'. Against the LEFT SIDE FACADE the left neighbouring building adjoins at Kerkhof.
The REAR FACADE consists of two facades at right angles to each other consisting of on the left the rear facade of the caretaker's dwelling followed by five bays of the school building and on the right four bays. On the left in the rear facade of the caretaker's dwelling is a single panel door with two-light fanlight, a single-light toilet window with to the right a three-section window with glazing bars. All wall openings are closed off by a one-and-a-half brick course with an imitation of natural stone springing and closing stones in yellow brick veneer. The facade is closed off by a dentil course below the profiled brick cornice with background hipped roof. Central in the rear roof plane is a roof dormer with four-light casement window and pediment. To the right of the rear facade of the caretaker's dwelling follow the five bays of the school building. The facade with plastered plinth ends in a projecting brick semicircular frieze in yellow brick veneer. The ground floor ends in a dentil course in yellow brickwork. The segmental arch-shaped wall openings are emphasized on both sides by yellow brick veneer as well as the springing and closing stones. The windows are coupled in pairs by four yellow brick veneer horizontal bands. On the ground floor are four sash windows with glazing (3x3)+2 and a door with multi-light fanlight. In the left window is a door installed. On the first floor are five identical sash windows. At right angles to the five bays are four bays with on the floor four identical sash windows. On the left on the ground floor are two sash windows with on the right a later-placed single-storey extension with flat roof. In the roof plane a number of roof lights have been carefully placed with against the facade twice a fire escape leading to a roof dormer with four-light window.
The RIGHT SIDE FACADE is the side facade of the caretaker's dwelling. On the left in this facade is a window opening with four-light window closed off by a semicircular arch with decorative brickwork in the arch soffit. The INTERIOR has been adapted to the current function without too much disturbing the original building. The ceilings have been lowered without creating an extra floor. In the hall is a wooden staircase and an original stucco ceiling. The walls in the hall are provided with simulated joints. The layout has been retained and the attic is used as a classroom.
Valuation
CITY GYMNASIUM with CARETAKER'S DWELLING built in 1881 in neo-Renaissance according to the design of city architect F.H. VAN ETTEGER (1838-1919) commissioned by the city of Zutphen.
- Of architectural historical value as a well-preserved example of an executed design of a city architect in neo-Renaissance. Characteristic of the neo-Renaissance style are the natural stone springing, closing and arch stones in the segmental arches, the natural stone horizontal bands and the frequent use of cartouches and mascaron heads.
- Of urban planning value due to the location of the object at the edge of the medieval city adjoining the remains of the old city wall.
- Of cultural historical value as an example of a city gymnasium as a type of school building representative of the development of education in the Netherlands.
Nearby in the register
- Woonhuis, Kerkhof 2Woonhuisunder 1 mi
- Muur(B), Kerkhof bij 2Fort, vesting en -onderdelenunder 1 mi
- Woonhuis, Kerkhof 6Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, 's Gravenhof 22Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.