TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Winkel (G2), Peperstraat 4

Leeuwarden, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Winkel
Function
Winkel (G2)
Category
onroerend gebouwd
Built
1934 - 1935
Address
Peperstraat 4, 8911 JA Leeuwarden (and others)
Place
Leeuwarden
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
53.20078, 5.79730
Monument number
523378

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

2 historical maps cover this location, the earliest the 1918 map "Verklaring van het algemeen nut der onteigening van eigendommen, noodig voor en ten behoeve van het verbreeden van de Peperstraat te Leeuwarden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Om de verkeersdoorstroming van de Nieuwestad naar het oostelijke stadsdeel te verbeteren werd in 1931-1932 de zuidelijke wand van de smalle Peperstraat afgebroken. Op initiatief van de Groninger banketbakker C.J. van Velzen werd het terrein bebouwd met een object, bestaande uit ZES WINKELS EN BOVENWONINGEN EN EEN CAFE, LUNCHROOM EN RESTAURANT voor de initiatiefnemer. Verschillende architecten maakten ontwerpen: Gros & Heldoorn, Piet de Vries, S. Roosma, G.J. Veenstra, maar de Groninger J. Prummel kreeg de opdracht en voerde het werk in 1934-'35 uit. Zijn ontwerp bevat zowel zakelijke elementen (stalen ramen) als traditionele (geprofileerde gootlijsten, schilddaken met leien). Decoratieve onderdelen, zoals smeedwerk, glas-in-lood en bouwbeeldhouwwerk dragen een Art Déco-karakter.

De winkelpuien werden alle verbouwd, sommige met behoud van oude onderdelen. De winkelinterieurs zijn alle verbouwd. De bovenverdiepingen bleven uitwendig gaaf bewaard, behoudens enkele toegevoegde dakramen. Inwendig verschillen de woningen in details, zoals kozijnen en de plaats van de badkamers, waarschijnlijk naar de individuele wensen van de oorspronkelijke bewoners. In de jaren '50 en in 1968 werden oudere panden bij de winkels getrokken.

Omschrijving

EXTERIEUR: Winkel- en woongebouw op rechthoekige grondslag, dat zich langs de Peperstraat uitstrekt van de Wirdumerdijk tot de Weaze. Het gebouw heeft een betonconstructie, die op de begane grond bekleed is met zwart graniet en daarboven met lichtrode baksteen in halfsteens verband. Het dak is met leien gedekt. De kozijnen van de winkelpuien zijn van brons, de vensters op de verdiepingen zijn van staal en de afdekking van de erkers is van koper. Vensters en deuren in de achtergevel hebben echter houten kozijnen. Het gebouw telt drie bouwlagen plus kap, behoudens het gedeelte dat de hoek vormt met de Wirdumerdijk, dat om de prominente positie aan het begin van de Nieuwestad te benadrukken, een verdieping hoger is. De hoek Peperstraat-Weaze is benadrukt door een verspringing en een granieten omlijsting van het trappenhuis naar de woningen. Het trappenhuis aan de Peperstraat is op dezelfde wijze behandeld. De prominent gelegen gevel aan de Wirdumerdijk telt drie traveeën. Van de pui is de ingang veranderd. De oorspronkelijke situatie is echter nog wel te herkennen. Op de tweede en derde bouwlaag bevinden zich drie erkers met aan drie zijden stalen ramen met op de eerste bouwlaag sierhekken in Art Déco en op de vierde bouwlaag balkons. De Peperstraatgevel van dit gedeelte is acht traveeën breed en heeft op de tweede bouwlaag hoge stalen ramen, omlijst door groene natuursteen met Franse balkons met hekken in Art Déco smeedwerk. De verdiepingshoogte neemt naar boven toe af, waarbij de vierde bouwlaag is gebouwd op het effect van een mezzanine, hetgeen versterkt wordt door de geprofileerde gootlijst. De vensters van de derde bouwlaag hebben alleen natuurstenen onder- en bovendorpels. Een natuurstenen waterlijst scheidt de derde en vierde bouwlaag. De vierde bouwlaag telt tien vensters, waarvan de plaatsing geen verband houdt met de travee-indeling van de onderliggende bouwlagen. De overgang van dit hoge bouwdeel naar het lagere gedeelte aan de Peperstraat geschiedt via een verspringing, die het trappenhuis naar de bovenwoningen bevat. De ingang heeft een met brons beklede dubbele deur met smeedwerk voor de ramen. Boven de deur zit een uitspringende latei op consoles, die versierd is met een meanderband in relief. Het trappenhuis wordt verlicht door een smal en hoog venster met glas-in-lood. De verspringing van dit gedeelte zet zich in de kap voort. Boven de zes winkels (met sterk verbouwde puien) bevinden zich zes iets terugliggende woningen, die gemarkeerd worden door zes vijfzijdige erkers, waartussen balkons. Tussen de erkers zitten groepen van drie smalle zesruitsvensters. Op de derde bouwlaag zijn dezelfde vensters in een ononderbroken reeks van zesendertig stuks geplaatst. De gevel aan de Weaze verspringt in hoogte en diepte om het hoogteverschil tussen de Peperstraat en de Weaze te overbruggen. Aan de Weaze bevindt zich in het midden een opgang naar de bovenwoningen. Het trappenhuis wordt verlicht door een smal en hoog glas-in-loodvenster. Links van de opgang is een kleine winkel, rechts daarvan twee etalagevensters van de hoekwinkel. Op de tweede bouwlaag, die door een verspringende band van de begane grond wordt gescheiden worden de woningen verlicht door grote vensters met een afwijkende roedeverdeling. De derde bouwlaag heeft hier, boven een natuurstenen waterlijst een reeks kleine vensters, die een herhaling vormt van die van het bouwblok op de hoek Wirdumerdijk-Peperstraat. De kappen hebben afgeknotte schilddaken met leien in maasdekking.

INTERIEUR: Het hoekpand Wirdumerdijk-Peperstraat is grotendeels in oorspronkelijke toestand, behoudens de winkel. De kapconstructie bleef ongewijzigd behouden. De binnendeuren behielden hun eenvoudige geprofileerde omlijstingen en in vele gevallen ook het oorspronkelijke hang- en sluitwerk. In de woonvertrekken van de appartementen bevinden zich cassetenplafonds (moderne variant daarop) en in het bovenste appartement ook nog een houten lambrizering en ingebouwde kasten. In de keuken bleef een originele Bruynzeelkeuken bewaard. Het trappenhuis met een lambrizering van betonemail wordt verlicht door een smalle band glas-in-loodramen met een vele malen herhaald Art Déco motief. De overige woningen ondergingen wijzigingen ten behoeve van de huidige functie als kamerverhuurbedrijf.

Waardering

Pand met winkels en bovenwoningen van algemeen architectuurhistorisch stedenbouwkundig en cultuurhistorisch belang:

- vanwege de architectuur in een mengeling van zakelijke en traditionele elementen;

- vanwege de Art Déco onderdelen zoals smeedwerk en glas-in-lood;

- vanwege de prominente ligging aan het begin van de Nieuwestad en de Wirdumerdijk, langs de Peperstraat en de Weaze;

- als voorbeeld van een stedenbouwkundige ingreep uit de jaren '30 om de verkeersdoorstroming te bevorderen;

- als belangrijk werk van Prummel, dat grote gelijkenis vertoont met het pand Guldenstraat-Zwanestraat in Groningen;

- vanwege de bewaard gebleven interieurs of onderdelen daarvan.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

To improve traffic flow from the Nieuwestad to the eastern part of the city, the southern wall of the narrow Peperstraat was demolished in 1931-1932. On the initiative of Groningen pastry chef C.J. van Velzen, the site was built with an object consisting of SIX SHOPS AND FLATS ABOVE AND A CAFE, LUNCHROOM AND RESTAURANT for the initiator. Various architects made designs: Gros & Heldoorn, Piet de Vries, S. Roosma, G.J. Veenstra, but the Groninger J. Prummel received the commission and carried out the work in 1934-'35. His design contains both commercial elements (steel windows) and traditional ones (moulded drip mouldings, hipped roofs with slate). Decorative components, such as ironwork, leaded glass and sculptural ornament bear an Art Deco character.

The shop fronts were all altered, some with retention of old components. The shop interiors have all been altered. The upper storeys remained externally intact, except for a few added roof windows. Internally, the dwellings differ in details, such as window frames and the location of bathrooms, probably according to the individual wishes of the original residents. In the 1950s and in 1968, older buildings next to the shops were demolished.

Description

EXTERIOR: Shop and residential building on a rectangular ground plan, extending along the Peperstraat from the Wirdumerdijk to the Weaze. The building has a concrete structure, which on the ground floor is clad with black granite and above with light red brick in half-brick bond. The roof is covered with slate. The window frames of the shop fronts are bronze, the windows on the storeys are steel and the covering of the bay windows is copper. Windows and doors in the rear facade, however, have wooden frames. The building has three storeys plus roof structure, except for the section forming the corner with the Wirdumerdijk, which to emphasise the prominent position at the beginning of the Nieuwestad is one storey higher. The corner of Peperstraat-Weaze is emphasised by a setback and a granite framing of the staircase to the dwellings. The staircase on the Peperstraat is treated in the same way. The prominently located facade on the Wirdumerdijk has three bays. The entrance of the shop front has been altered. However, the original situation can still be recognised. On the second and third storeys are three bay windows with on the first storey ornamental railings in Art Deco and on the fourth storey balconies with steel windows on three sides. The Peperstraat facade of this section is eight bays wide and has on the second storey tall steel windows, framed by green natural stone with French balconies with railings in Art Deco ironwork. The storey height decreases upwards, with the fourth storey constructed to achieve the effect of a mezzanine, which is reinforced by the moulded drip moulding. The windows of the third storey have only natural stone sills and lintels. A natural stone drip moulding separates the third and fourth storeys. The fourth storey has ten windows, whose placement bears no relation to the bay division of the underlying storeys. The transition from this tall section to the lower section on the Peperstraat is made via a setback, which contains the staircase to the flats above. The entrance has a double door clad in bronze with ironwork for the windows. Above the door is a projecting lintel on consoles, decorated with a meander band in relief. The staircase is lit by a narrow and tall window with leaded glass. The setback of this section continues into the roof structure. Above the six shops (with heavily altered fronts) are six slightly recessed dwellings, marked by six pentagonal bay windows, between which are balconies. Between the bay windows are groups of three narrow six-pane windows. On the third storey, the same windows are placed in an uninterrupted series of thirty-six. The facade on the Weaze steps back in height and depth to bridge the height difference between the Peperstraat and the Weaze. On the Weaze, in the middle, is an entrance to the dwellings above. The staircase is lit by a narrow and tall leaded glass window. To the left of the entrance is a small shop, to the right of it two display windows of the corner shop. On the second storey, separated from the ground floor by a stepped band, the dwellings are lit by large windows with different glazing bars. The third storey has here, above a natural stone drip moulding, a series of small windows, which is a repetition of those of the building block at the corner of Wirdumerdijk-Peperstraat. The roof structures have truncated hipped roofs with slate in Maas bond.

INTERIOR: The corner building Wirdumerdijk-Peperstraat is largely in original condition, except for the shop. The roof truss structure remained unchanged. The internal doors retained their simple moulded surrounds and in many cases also the original hinges and fittings. In the living rooms of the flats are coffered ceilings (modern variant thereof) and in the top flat also a wooden wainscot and built-in cupboards. In the kitchen an original Bruynzeel kitchen was preserved. The staircase with wainscoting of concrete enamel is lit by a narrow band of leaded glass windows with a repeatedly occurring Art Deco motif. The remaining dwellings underwent alterations for the current function as a room rental business.

Valuation

Building with shops and flats above of general architectural-historical urban planning and cultural-historical importance:

- because of the architecture in a mixture of commercial and traditional elements;

- because of the Art Deco components such as ironwork and leaded glass;

- because of the prominent location at the beginning of the Nieuwestad and the Wirdumerdijk, along the Peperstraat and the Weaze;

- as an example of an urban planning intervention from the 1930s to promote traffic flow;

- as an important work by Prummel, which shows great similarity to the building on Guldenstraat-Zwanestraat in Groningen;

- because of the preserved interiors or components thereof.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map