Rijksmonumentenregister · Netherlands
Heech Hiem
Goutum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Boerderij
- Function
- Kaasboerderij
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1889
- Address
- Heechhiem 2, 9084 BA Goutum (Leeuwarden 21) (and others)
- Place
- Goutum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.17654, 5.80314
- Monument number
- 523375
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft Library
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
BOERDERIJ HEECH HIEM. Grote, hoogopgaande STELPBOERDERIJ, in 1889 gebouwd in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant met Neoclassicistische elementen; aan noordzijde uitgebouwde melkkelder. In de voorgevel de stichtingssteen met het opschrift: De eerste steen aan dit gebouw gelegd den 17 juli 1889 door Antje Lourens Baarda te Leeuwarden oud 10 jaren De boerderij is gelegen op een ruim en grotendeels omgracht erf. De ligging, die ten opzichte van de omgeving opvallend hoog is, is te danken aan een de situering op een uitloper van de dorpsterp. Op de plaats van de huidige boerderij heeft in elk geval vanaf 1581 een boerderij gestaan, waarmee in elk geval sprake is van een 16de-eeuwse erfsituatie. De uitgebouwde melkkelder behoorde bij de afgebroken voorganger, maar is bij de bouw van de huidige boerderij gehandhaafd. Stellig ook omdat de inrichting ervan enkele jaren tevoren, in een tijd dat de fabriekmatige zuivelbereiding in opkomst was, geheel was gemoderniseerd. Aan de voorganger van de huidige boerderij is de naam van de bekende Friese boerderijhistoricus Klaas Uilkema (1873-1944) verbonden. Uilkema beschrijft deze voorganger, waarin hij van zijn derde tot zijn elfde heeft gewoond, uitvoerig in zijn standaardwerk Het Friesche boerenhuis (1916). De uitgebouwde melkkelder, die in boerderij Heech Hiem is opgenomen, stond indertijd los van de afgebroken voorganger en is mogelijk nog 18de-eeuws. Uilkema's vader, Tjitze Sybrens Uilkema, zou de melkkelder rond 1880 hebben gemoderniseerd en voorzien van zogeheten Deense koelbakken. Met behulp van deze bakken, overigens een Zweedse uitvinding, kon de melk met behulp van water en ijs worden gekoeld en kon een snellere oproming worden bereikt. Naast de uitgebouwde melkkelder is in de noordzijde van de schuur een ruime tsjernherne ondergebracht - het domein van de boerin met karnruimte en kaasmakerij. Dankzij deze toen moderne voorzieningen is boerderij Heech Hiem, die in 1963 de agrarische functie verloor, te beschouwen als een belangrijke en zeldzame variant op het gangbare stelptype. De boerderij heeft in de loop der jaren enkele wijzigingen ondergaan. Zo heeft de voorgevel haar strikt symmetrische indeling verloren, is een van de twee blinde vensters vervallen, hebben in het woongedeelte enige modernisering plaats gevonden en is de inrichting van het bedrijfsgedeelte uitgebroken. De wijzigingen zijn voor de beleving en de waarde van boerderij en erf echter van ondergeschikt belang. Het historische erf met boomgaard komt op 17de- eeuwse kaarten reeds als 'fruithof' voor en staat op een van de eerste pre-kadastrale kaarten aangeduid als 'het erf met de Doeke Martens appelbomen'. Van dit appelras staat nog een mogelijk ruim 200 jaar oud exemplaar in de boomgaard. Deze en enkele ander bomen - daaronder de Friese rassen Lutske' Ringenet, Harm Harkes en Geite-oer - leveren regelmatig entmateriaal aan kwekers van oude fruitrassen en pomologische verenigingen. De ten opzichte van de omgeving hoge ligging aan de rand van het in aanleg middeleeuwse terpdorp Goutum, op een uitloper van de terp, is opvallend. Vandaar ook de naam Heech Hiem. De historische omgrachting is nog voor het grootste gedeelte intact. De windsingel (mantel van linden) is eveneens van ouder datum.
Omschrijving
EXTERIEUR: Stelpboerderij van één volledige bouwlaag, opgetrokken uit bruine baksteen en gedekt door een groot en hoog opgaand schilddak met een blauwgeglazuurde golfpan (voor) en een ongeglazuurde rode Oudhollandse pan achter; schoorsteen, uilenbord; twee windwijzers (waarvan één tijdelijk afgenomen); geprofileerde kroonlijst met opschrift HEECH HIEM aan voorzijde; voor het overige geprofileerde goten en goten op klosjes (bedrijfsgedeelte); sierankers (woongedeelte) en staafankers. De uitgebouwde melkkelder opgetrokken uit gele baksteen en gedekt door een schilddak met ongeglazuurde blauwe pan. Stenen dakkajuit met eenvoudige omlijsting. In de voorgevel van het woongedeelte, die later enigszins is gewijzigd waardoor zij niet meer geheel symmetrisch is, vijf licht getoogde zesruitramen en een blindnis; in de zuidgevel nog een zesde identiek venster (alle met hanenkammen) en de hôfsdoar (deur naar de boomgaard) met gietijzeren sierrooster en bovenlicht. Links van het middelste venster de stichtingssteen. Midden op het voorschild een forse bakstenen kajuit met getoogd zesruits schuifvenster, geflankeerd door vlakke pilasters; gecorniste profiellijst en geprofileerde goot. In de melkkelder aan westzijde twee lichtgetoogde luikvensters, muuropeningen met buiten- en binnenluiken en tralies die om en om van ijzer en hout zijn. Aan noord- en oostzijde drie stuks dito luikvensters (niet-getoogd), zij het dat de twee op het noorden elk een in vieren gedeeld bovenlicht hebben. In de noordgevel een laaggeplaatste bedrijfsdeur die met waterstoep, stalt, die het spoelen van emmers en dergelijke en het laden en lossen van schuitjes mogelijk maakte. Boven deze deur een modern naamsteentje met HEECH HIEM. De tsjernherne in de oksel van melkkelder en bedrijfsgedeelte voorzien van een rechtgesloten, dubbel zesruitsvenster; vernieuwde deur. De detaillering van het schuurgedeelte ten dele nog oorspronkelijk. In de achtergevel (oost) een stel inspringende hoge dubbele deuren, skuorreduoarren, en een stel lagere niet-originele deuren, waarin voorheen de zogenaamde bûthúsdoar (deur naar de veestal), oorspronkelijk met aan weerszijden een staande reeks kleine vensters met luik aan binnenzijde (melkmeisje); daartussen een reeks kleine getoogde stalvensters; in de noordgevel twee stel niet originele dubbele deuren en drie getoogde ijzeren schuurvensters van forser formaat; de stalvensters aan zuidzijde niet oorspronkelijk. In het INTERIEUR zijn onder meer van belang: de gehoute tsjernherne met betegeling van witjes waarin opgenomen twee zestegelige blauwe tableaus met een paard met vooraanzicht van een stelp en een rund met achteraanzicht; de oorspronkelijke schouw (hege skoarstienmantel) met wang en lijstwerk; het balkenplafond met gat van de karnpols(dichtgezet); de pomp en de roodplavuizen vloer; voorts, in het woongedeelte, de centrale lange gang waarop de vertrekken uitkomen, de paneeldeuren (thans vlak afgetimmerd) en de vensterbanken. In de mooie kamer (pronkkeamer) aan zuidwestzijde een schouw met mantel voorzien van gesneden consoles en profiellijsten en een bedstedenwand (bedsket) met dubbele paneeldeuren; alleen de (kinder)bedstede en de porseleinkast (diggelkast) in het midden zijn nog bewaard; de tweede bedstee fungeert, met handhaving van de deur, als doorgang; de porseleinkast heeft nog de oorspronkelijke indeling met goudgebiesde rode beschildering. De melkkelder, thans als bergplaats in gebruik, is nog grotendeels in oorspronkelijke staat met een vloer van blauwzwarte estriken, sporen van 'zuivelblauwe' muurverf, Deense koelbakken en dergelijke. Na het verliezen van de agrarische functie is de inrichting van de schuur ingrijpend verbouwd; het grenen dekbalk bintwerk bleef echter grotendeels intact.
Waardering
STELPBOERDERIJ uit 1889 met oudere aangebouwde melkkelder van algemeen cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang: - vanwege de architectonische kwaliteiten en de imponerende verschijningsvorm; - vanwege de in de vernieuwde stelp opgenomen oudere melkkelder met omstreeks 1880 aangebrachte moderne voorzieningen die de wetenschappelijke inzichten in de zuivelbereiding op de kentering naar de fabriekmatige bereiding duidelijk maken; - vanwege het op ondergeschikte plaatsen licht verstoorde en verder gave exterieur in Ambachtelijk-traditionele bouwtrant met enkele Neoclassicistische onderdelen, zoals kroonlijst en kajuiten; - vanwege de aanwezigheid van een aantal waardevolle interieuronderdelen; - vanwege de aanwezigheid van het originele grenen dekbalkgebint; - vanwege de ten dele nog vrije ligging - een essentieel gegeven voor de beleving van boerderij, historisch belangwekkend erf en landschappelijke omgeving; - vanwege de hoge historische waarde en ouderdom van het erf; - vanwege de aanwezigheid van een historische boomgaard met pomologisch interessante fruitrassen van aanzienlijke ouderdom; - vanwege de, ten opzichte van de omgeving, opvallend verhoogde ligging op een historisch belangrijk erf dat bovendien nog grotendeels omgracht is en van een windsingel voorzien.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
FARMHOUSE HEECH HIEM. Large, imposing STILT FARMHOUSE, built in 1889 in artisanal-traditional building style with Neoclassical elements; dairy cellar extended to the north side. In the front facade the foundation stone with the inscription: The first stone of this building laid on 17 July 1889 by Antje Lourens Baarda in Leeuwarden aged 10 years. The farmhouse is situated on a spacious and largely moated plot. The location, which is strikingly high relative to the surroundings, is owing to its position on an outcrop of the village terp. On the site of the current farmhouse there has certainly been a farmhouse since 1581, meaning there is certainly a 16th-century plot situation. The extended dairy cellar belonged to the demolished predecessor, but was retained when the current farmhouse was built. Certainly also because its installation, some years before, at a time when factory-scale dairy production was emerging, had been completely modernised. The name of the well-known Frisian farmhouse historian Klaas Uilkema (1873-1944) is connected to the predecessor of the current farmhouse. Uilkema describes this predecessor, in which he lived from his third to his eleventh year, at length in his standard work The Frisian Farmhouse (1916). The extended dairy cellar, which is incorporated in farmhouse Heech Hiem, stood separately from the demolished predecessor at that time and may date from the 18th century. Uilkema's father, Tjitze Sybrens Uilkema, is said to have modernised the dairy cellar around 1880 and equipped it with so-called Danish cooling tanks. With the help of these tanks, incidentally a Swedish invention, milk could be cooled with water and ice and faster creaming could be achieved. Next to the extended dairy cellar, in the north side of the barn a spacious dairy house has been accommodated - the domain of the farmer's wife with churn room and cheese dairy. Thanks to these then-modern facilities, farmhouse Heech Hiem, which lost its agricultural function in 1963, can be regarded as an important and rare variant on the common stilt type. The farmhouse has undergone some changes over the years. The front facade has lost its strictly symmetrical arrangement, one of the two blind windows has been removed, some modernisation has taken place in the residential part and the fittings of the business part have been removed. The changes are of subordinate importance for the perception and value of the farmhouse and plot. The historic plot with orchard already appears on 17th-century maps as 'fruit garden' and is marked on one of the first pre-cadastral maps as 'the plot with the Doeke Martens apple trees'. Of this apple variety, a specimen possibly over 200 years old still stands in the orchard. This and several other trees - including the Frisian varieties 'Lutske' Ringenet, Harm Harkes and Geite-oer - regularly provide grafting material to breeders of old fruit varieties and pomological societies. The position, strikingly high relative to the surroundings, at the edge of the medieval terp village Goutum, on an outcrop of the terp, is notable. Hence also the name Heech Hiem. The historic moat is still largely intact. The windbreak (mantle of lime trees) is also of older date.
Description
EXTERIOR: Stilt farmhouse of one complete storey, built of brown brick and covered by a large and imposing hipped roof with blue-glazed corrugated tile (front) and unglazed red Dutch pan behind; chimney, owl board; two weathervanes (one temporarily removed); profiled cornice with inscription HEECH HIEM on front facade; otherwise profiled gutters and gutters on blocks (business part); ornamental wall anchors (residential part) and staple anchors. The extended dairy cellar built of yellow brick and covered by a hipped roof with unglazed blue pan. Stone roof dormer with simple frame.
In the front facade of the residential part, which was later somewhat altered so that it is no longer entirely symmetrical, five slightly arched six-light windows and one blind; on the south facade another sixth identical window (all with weathercocks) and the hôfsdoar (door to the orchard) with cast-iron ornamental grille and fanlight. To the left of the middle window the foundation stone. In the middle of the front gable a substantial brick dormer with arched six-light sash window, flanked by flat pilasters; corniced profile moulding and profiled gutter.
In the dairy cellar on the west side two slightly arched hatch windows, wall openings with exterior and interior shutters and grilles alternating between iron and wood. On the north and east sides three similar hatch windows (non-arched), albeit with the two on the north each having a four-paned fanlight. In the north facade a low-placed business door with water step, stalt, which made possible the rinsing of buckets and similar work and the loading and unloading of small boats. Above this door a modern name stone with HEECH HIEM. The dairy house in the corner of dairy cellar and business part furnished with a closed rectangular, double six-light window; renewed door. The detailing of the barn part partly still original. In the rear facade (east) a set of recessed high double doors, skuorreduoarren, and a set of lower non-original doors, in which formerly the so-called bûthúsdoar (door to the cattle shed), originally with on either side a standing row of small windows with shutter on the inside (milkmaid); between these a row of small arched stable windows; in the north facade two sets of non-original double doors and three arched iron barn windows of larger size; the stable windows on the south side not original.
In the INTERIOR are notably important: the wooden dairy house with tiling of whites in which are incorporated two sixteen-tile blue tableaux with a horse with front view of a stilt and a cow with rear view; the original fireplace (high fireplace mantel) with cheek and mouldings; the beamed ceiling with hole for the churn pole (sealed); the pump and the red-tiled floor; further, in the residential part, the central long corridor onto which the rooms open, the panelled doors (now flat-boarded) and the window seats. In the fine room (best room) on the south-west side a fireplace with mantel furnished with carved brackets and mouldings and a bedstead wall (bedsket) with double panelled doors; only the (child's) bed alcove and the china cabinet (diggelkast) in the middle are still preserved; the second bed alcove functions, retaining the door, as a passage; the china cabinet still has the original arrangement with gold-bordered red paintwork. The dairy cellar, now used as a storage place, is still largely in its original state with a floor of dark blue terrazzo, traces of 'dairy blue' wall paint, Danish cooling tanks and similar. After losing its agricultural function the fittings of the barn were extensively rebuilt; the pine roof truss bintwork remained however largely intact.
Valuation
STILT FARMHOUSE from 1889 with older attached dairy cellar of general cultural-historical, architectural-historical and urban-planning importance: - on account of the architectural qualities and the imposing appearance; - on account of the older dairy cellar incorporated in the renewed stilt with modern facilities installed around 1880 which clearly demonstrate the scientific insights into dairy production at the turning point to factory-scale production; - on account of the externally slightly impaired at subordinate points and otherwise intact exterior in artisanal-traditional building style with some Neoclassical components, such as cornice and dormers; - on account of the presence of a number of valuable interior components; - on account of the presence of the original pine roof truss; - on account of the partly still free position - an essential factor for the perception of farmhouse, historically important plot and landscape surroundings; - on account of the high historical value and age of the plot; - on account of the presence of a historic orchard with pomologically interesting fruit varieties of considerable age; - on account of the strikingly elevated position relative to the surroundings on a historically important plot which is moreover still largely moated and provided with a windbreak.
Nearby in the register
- Pastorie(F), Buorren 15Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Archeologie, Teernserdijk/Hounsdyk Goutum (Leeuwarden 21)Archeologieunder 1 mi
- Kerk, Buorren 23Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Archeologie, Drink Uitsma StateArcheologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.