Rijksmonumentenregister · Netherlands
Winkelwoning, Visstraat 1
Culemborg, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Werk-woonhuis
- Function
- Winkelwoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1895
- Address
- Visstraat 1, 4101 AC Culemborg (and others)
- Place
- Culemborg
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.95968, 5.22287
- Monument number
- 523142
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1879 map "De Nieuwe Hollandsche Waterlinie en de stelling in de Geldersche Vallei / ontworpen door M.H.J. Plantenga ; geteekend door M. van Meurs" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het hoekpand met twee WONINGEN, een KOETSHUIS en een WINKEL is gebouwd in 1895 in neorenaissance-stijl in opdracht van H.A. van Drenth, groothandelaar in eieren. Het bouwblok is een overblijfsel van een straatgevelwand van 19de eeuwse woningen voor arbeiders en kleine zelfstandigen, die is gesitueerd op de hoek van de Visstraat en de Havendijk. Kenmerkend voor de neorenaissance-stijl is de benadrukking van de horizontaliteit door gepleisterde omlopende banden ter hoogte van de venster-, wissel- en bovendorpels van de ramen en voorts de toepassing van trapgevels. Tot het areaal van versierende stijlelementen behoren tegeltableaus in de boogvelden die door bogen met sluitstenen worden afgesloten.
Omschrijving
Het door bouwmassa's van ongelijke grootte getypeerde bouwblok bezit een samengestelde plattegrond, telt bouwdelen van een en twee bouwlagen. Aan de achterzijde van het pand, dat grenst aan de lager dan straatniveau liggende voormalige werf, sluit de kelder aan op de onderkade. Het bouwblok dat is opgetrokken in baksteen (kruisverband), wordt gedekt door een samengesteld dak met gesmoorde kruispannen en oud Hollandse pannen. Het hoekpand bezit een omlopend afgeplat schilddak met aan voor- en zijgevel een trapgevel; het lagere zijpand is met de evenwijdig aan de Visstraat gesitueerde nokas van de gebroken kap tegen de zijgevel van dit pand gelegen. Aan de straatzijde van dit zijpand bevindt zich een aangekapt zadeldak met trapgevel. De gevels zijn gevat tussen een uitgemetseld trasraam en met uitzondering van de eindgevels en linker zijgevel, versierd met een zaagtandfries onder de daklijst. De vensters die alle, tenzij anders vermeld, zijn voorzien van T-schuiframen, worden segmentboogvormig afgesloten. Deze zijn bezet met gepleisterde aanzet- en sluitstenen. Alleen de kleine vensters in de topgevels worden rondboogvormig beëindigd. De boogvelden zijn ingevuld met een tegeltableau. De gietijzeren ramen aan de achterzijde van het pand bevatten 4x2-ruits ramen met een meerroedig, als klapraam uitgevoerd bovenlicht. De winkelpui op de hoek die twee gevelvlakken beslaat, wordt door een puibalk met hoofdgestel ontlast en bezit per gevelvlak twee pilasters op een sokkel. De winkeldeur met bovenlicht, is overhoeks geplaatst onder de haaks op elkaar aansluitende puibalk die door gesneden korbelen onder de hoek wordt ondersteund. Aan de straatzijde van Visstraat en Havendijk komen respectievelijk een en twee kelderlichten onder straatniveau voor. Op het afgeplatte dak van het hoekpand komen twee schoorstenen voor met uitmetselingen en aan de achterzijde één, maar alle voorzien van keramische schoorsteenpotten.
Als VOORGEVEL wordt de gevel aan de Visstraat beschouwd. De gevelwand wordt links en rechts door een trapgevel geflankeerd. De smalle gevel links (Visstraat 3), wordt begane gronds door een venster en een paneeldeur met gedeeld bovenlicht in beslag genomen. Op de verdieping komt in de centrale as een klein venster voor. In de geveltop zijn twee motieven uitgevoerd in siermetselwerk van gele verblendsteen. De kruin van de trapgevel wordt gevormd door een gemetselde schoorsteen waarvan een zijde over de voorgevel naar beneden is getrokken. Een ijzeren sierbekroning die ook bij de hierna te bespreken trapgevels voorkomt, sluit deze top af. Rechts sluit een gevelvlak aan met getoogde dubbele koetsdeuren. Deels in het dakvlak is een houten dakkapel gestoken met overstekend zadeldak met gesneden zijkanten. Onder de dakrand komt siermetselwerk voor. Het hoekpand telt vier vensterassen met begane gronds links een paneeldeur en een verkleind schuifraam zoals die op de verdieping als standaardraam voorkomen. Boven de eerder beschreven winkelpui in het licht risalerende gevelvlak rechts, komen twee vensters van het standaardtype voor. In de geveltop is een klein venster geplaatst onder de kruin van de trapgevel die door een schoorsteen is bezet en identiek is aan de trapgevel aan de linkerkant van de gevel en daar beschreven. De trapgevel wijkt als type hiervan af in zoverre dat de aansluitende treden hier worden onderbroken door de schuine daklijn.
De LINKER ZIJGEVEL betrof oorspronkelijk een scheidingsmuur en is later bij de sloop van de aangrenzende bebouwing van een beraapte klampmuur voorzien.
De ACHTERGEVEL bezit in de keldergeleding van het hoekpand twee getoogde vensters met, zoals eerder vermeld, gietijzeren ramen. Rechts hiervan is een paneeldeur met 3x3 ruitjes aanwezig onder een 1½ steens strek. In elk van de twee bovenliggende bouwlagen komen twee vensters voor van het standaardtype. Alleen bezit het linker venster in de eerste bouwlaag een stolpraam onder bovenlicht en in de tweede bouwlaag is het raam vastgezet en heeft enkel een klapraam als bovenlicht. Het rechter gedeelte van de gevel bevat aan weerszijden van een gietijzeren stalraam een gesloten en moderne deur met rechts een modern kozijn. Op de verdieping komen twee ramen voor waarvan het linker is verkleind. Ter plaatse van de dakvoet is links een (moderne) dakkapel gestoken zoals die ook voorkomt aan de voorzijde. Rechts is een later toegevoegde dakkapel aangebracht.
De RECHTER ZIJGEVEL wordt het meest bepaald door een licht risalerende eindgevel met trapgevel. Deze is identiek aan de rechter zijde van de voorgevel en bezit in plaats van een winkelpui twee ramen van het standaardtype. Hieronder is een, inmiddels onleesbare gevelsteen aangebracht. De linkerzijde van deze zijgevel bevat de eerder besproken winkelpui met erboven een standaardraam.
Het eenvoudige INTERIEUR van beide woningen is voor wat betreft onderdelen goed bewaard gebleven. Alleen in Visstraat 3 heeft een wijziging van de kamerindeling begane gronds plaats gehad die te maken had met de verplaatsing van de trap. Het balkenplafond is kenmerkend voor deze arbeiderswoning. Oorspronkelijk behoorde waarschijnlijk het aangrenzende koetshuis met een inmiddels met kamers ingedeelde zolder tot dit pand. De hoekwoning heeft een geornamenteerde stucplafond, een schouw en schuifdeuren in de kamers en suite. Een tweede stucplafond is in de winkelruimte aanwezig. De ruime kelder van het pand gedeeltelijk met troggewelven is in kamers verdeeld.
Waardering
Het hoekpand met twee WONINGEN, een KOETSHUIS en een WINKEL is gebouwd in 1895 in opdracht van H.A. van Drenth.
- Van architectuurhistorisch belang als goed voorbeeld van een woonblok in neorenaissance-stijl met esthetische kwaliteiten als gave verhoudingen en fraaie detailleringen in trapgevels en gepleisterde boogstenen.
- Van stedenbouwkundig belang vanwege de markante ligging in het centrum van Culemborg op de hoek Visstraat en Havendijk tegenover de Vismarkt.
- Van cultuurhistorisch belang. Het bouwblok met diverse functies is een levendige herinnering aan de laat 19de eeuwse stedelijke woonsituatie van neringdoenden waarin veelal een combinatie van wonen en werken werd gezocht.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The corner building with two DWELLINGS, a COACH HOUSE and a SHOP was built in 1895 in Neo-Renaissance style on behalf of H.A. van Drenth, wholesale merchant in eggs. The building block is a remnant of a street facade wall of 19th-century dwellings for workers and small self-employed traders, situated at the corner of Visstraat and Havendijk. Characteristic of the Neo-Renaissance style is the emphasis of horizontality through rendered continuous bands at the height of the window sills, transom sills and top sills of the windows, and furthermore the application of stepped gables. The range of decorative style elements includes tile panels in the arch spandrels which are closed off by arches with keystones.
Description
The building block, characterised by building masses of unequal size, has a complex plan, consisting of building components of one and two storeys. At the rear of the building, which borders the former wharf situated lower than street level, the cellar connects to the lower quay. The building block, constructed in brickwork (English bond), is covered by a composite roof with hip pantiles and old Dutch pantiles. The corner building has a surrounding hipped roof with stepped gables on front and side facade; the lower side building has its roof ridge, situated parallel to Visstraat, of the broken roof truss against the side facade of this building. On the street side of this side building is an attached gabled roof with stepped gable. The facades are set between rendered travertine frames and, with the exception of the end facades and left side facade, decorated with a sawtooth frieze below the eaves line. The windows, all of which, unless otherwise stated, are fitted with T-sash windows, are closed off in segmental arch form. These are set with rendered jamb stones and keystones. Only the small windows in the gable tops are finished with round arches. The arch spandrels are filled with a tile panel. The cast-iron frames on the rear of the building contain 4x2-pane windows with a multi-rayed fanlight executed as a casement. The shop frontage at the corner spanning two facade planes is supported by a fascia board with main beam and has two pilasters on a plinth per facade plane. The shop door with fanlight is placed diagonally under the shop board that meets at right angles, which is supported by cut corbels under the corner. On the street side of Visstraat and Havendijk there are respectively one and two cellar lights below street level. On the hipped roof of the corner building there are two chimneys with rendered work and at the rear one, but all provided with ceramic chimney pots.
The FRONT FACADE is considered to be the facade on Visstraat. The facade wall is flanked left and right by a stepped gable. The narrow facade on the left (Visstraat 3) is occupied on the ground floor by a window and a panelled door with divided fanlight. On the upper storey there is a small window in the central axis. In the gable top two motifs are executed in decorative brickwork of yellow facing brick. The crown of the stepped gable is formed by a rendered chimney of which one side is drawn down over the front facade. An iron decorative crest, which also occurs with the stepped gables to be discussed below, closes off this top. To the right a facade plane with arched double coach doors adjoins. Partly inserted in the roof plane is a wooden dormer with overhanging gabled roof with cut sides. Below the eaves there is decorative brickwork. The corner building has four window bays with, on the ground floor to the left, a panelled door and a reduced sash window such as those on the upper storey appear as a standard window. Above the previously described shop frontage in the slightly projecting facade plane to the right, there are two windows of the standard type. In the gable top a small window is placed below the crown of the stepped gable which is occupied by a chimney and is identical to the stepped gable on the left side of the facade and described there. The stepped gable differs from this type in that the adjoining steps here are interrupted by the sloping roof line.
The LEFT SIDE FACADE was originally a party wall and was later, following the demolition of the adjoining building, provided with a pointed clamp wall.
The REAR FACADE has, in the cellar storey of the corner building, two arched windows with, as mentioned earlier, cast-iron frames. To the right of these is a panelled door with 3x3 panes under a 1½ brick stretch. In each of the two upper building storeys there are two windows of the standard type. However, the left window in the first storey has a top-hung window under fanlight and in the second storey the window is fixed and has only a casement as fanlight. The right part of the facade contains, on either side of a cast-iron stable frame, a closed and modern door with to the right a modern frame. On the upper storey there are two windows of which the left is reduced. At the level of the roof edge, a (modern) dormer is inserted on the left such as also appears on the front. To the right a later-added dormer has been installed.
The RIGHT SIDE FACADE is most characterised by a slightly projecting end facade with stepped gable. This is identical to the right side of the front facade and has, instead of a shop frontage, two windows of the standard type. Below this, a, now illegible facade stone has been applied. The left side of this side facade contains the previously discussed shop frontage with above it a standard window.
The simple INTERIOR of both dwellings is well preserved as far as components are concerned. Only in Visstraat 3 has a change in room layout on the ground floor taken place due to the relocation of the staircase. The beam ceiling is characteristic of this workers' dwelling. Originally the adjoining coach house with a loft now divided into rooms probably belonged to this building. The corner dwelling has an ornamented stucco ceiling, a chimney breast and sliding doors in the connecting rooms. A second stucco ceiling is present in the shop space. The spacious cellar of the building, partially with barrel vaults, is divided into rooms.
Valuation
The corner building with two DWELLINGS, a COACH HOUSE and a SHOP was built in 1895 on behalf of H.A. van Drenth.
- Of architectural-historical importance as a fine example of a residential building block in Neo-Renaissance style with aesthetic qualities such as good proportions and fine detailing in stepped gables and rendered arch stones.
- Of urban-planning importance because of its distinctive location in the centre of Culemborg at the corner of Visstraat and Havendijk opposite the Vismarkt.
- Of cultural-historical importance. The building block with various functions is a vivid reminder of the late 19th-century urban residential situation of tradespeople and shopkeepers in which a combination of living and working was usually sought.
Nearby in the register
- Handel en kantoor, Havendijk bij 6Handel en kantoorunder 1 mi
- Brug, Havendijk bij 6Brugunder 1 mi
- Woonhuis, Havendijk 8Woonhuisunder 1 mi
- Onderwijs en wetenschap, Havendijk 1Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.