Rijksmonumentenregister · Netherlands
Sint-Servatiuskerk
Appeltern, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Parochiekerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1906 - 1907
- Address
- Maasdijk 24, 6629 KC Appeltern (West Maas en Waal 25)
- Place
- Appeltern
- Municipality
- West Maas en Waal
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.83133, 5.58558
- Monument number
- 523081
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamTU Delft Library
3 historical maps cover this location, the earliest the 1898 map "23. Megen (1898)" (TU Delft Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De rooms-katholieke KERK, gewijd aan de HEILIGE SERVATIUS, is een in 1906-1907 naar een ontwerp van architect C. Franssen gebouwde, neogotische basiliek met toren, staande aan de Maasdijk. Naast de kerk staat een HEILIG HARTBEELD, vervaardigd door Jan Custers uit Eindhoven in 1930. In het kerkportaal is een gedenksteen aangebracht met de tekst: 'EX DONIS CONSTRUXIT / 7 DEC. - P.L.P. - 1906 / MGR F LAMBERMONT PASTOOR APPELTERN / C. FRANSSEN ARCHITECT ROERMOND / J. PALMEN UITVOERDER VENLO'.
Doordat de kerk met haar lengteas vrijwel loodrecht op het dijklichaam is gesitueerd, was de architect genoodzaakt een omvangrijke onderbouw te projecteren onder het priesterkoor en de twee aansluitende schiptraveeën. Volgens de bouwtekeningen is rekening gehouden met een partiële beschildering van de kerk, die in 1914 ook is gerealiseerd.
Het voorplein voor de kerk wordt omsloten door een bakstenen muurtje.
Omschrijving
De lengteas van de kerk is noord-zuid gericht met het priesterkoor naar het noorden en de toren met de ingangsgevel naar het zuiden. De neogotische kerk heeft een driebeukige basilicale opzet en is gebouwd op een rechthoekig grondplan met een vijfachtste afgesloten koor aan de noordzijde en een uitspringende vierkante toren aan de zuidzijde, die geflankeerd wordt door: links een polygonale doopkapel en rechts een traptoren. Ter weerszijden van het priesterkoor bevindt zich een twee bouwlagen hoge sacristieruimte, evenals het priesterkoor met onderbouw.
De kerk is opgetrokken in baksteen. Natuursteen is toegepast voor de afzaten, dekplaten, cordonlijsten en vensterbanken. Het metselwerk is uitgevoerd in kruisverband. Rondom loopt een gemetselde plint, afgesloten met een natuurstenen band. Onder de dakrand van het schip, de zijbeuken en de toren zijn tandlijsten uitgemetseld. Het schip heeft een zadeldak met toelopende dakschilden van het koor. De sacristieruimten zijn gedekt door een zelfstandig, even afgewolft zadeldak. Lessenaarsdaken dekken de zijbeuken. De dakkapellen zijn voorzien van een klein wolfeind. De dakvlakken zijn gedekt met leien in maasdekking.
De symmetrische VOORGEVEL bestaat uit de naar voren gebouwde toren op een vierkante plattegrond, geflankeerd door links een polygonale doopkapel en rechts een traptoren. De gevelvlakken ter weerszijden van de toren vormen de rechte afsluiting van schip en zijbeuken.
De TOREN bestaat uit vier geledingen boven de plint. Ondiepe spitsbogige spaarnissen in de tweede en de derde geleding vormen de zeer sobere decoratie. De toegang bevindt zich in de toren aan de voorzijde en bestaat uit een houten dubbeldeur met smeedijzeren beslag, met een spitsboogvormig bovenlicht voorzien van glas-in-lood in bakstenen tracering, geplaatst in een inspringende omlijsting.
Boven de toreningang, in de tweede geleding, is een driedelige venstergroep opgenomen, die het zangkoor op de eerste verdieping in de toren verlicht. In een nis, die tussen de vier ondiepe spaarbogen van de derde geleding aan de frontzijde is opgenomen, bevindt zich een beeld van Sint-Servatius vervaardigd door J. Custers. De vierde geleding wordt ingenomen door een hoge klokkenverdieping met twee galmgaten in de vier gevels. De niet door steunberen of lisenen geschoorde toren wordt bekroond door een met leien in maasdekking beklede tot een achtkant ingesnoerde spits met kruis en haan.
De LINKERZIJGEVEL toont de vijf traveeën van het schip met ter linkerzijde de sacristie, koortravee en koorsluiting, en ter rechterzijde de uitgebouwde toren en de polygonale doopkapel. Het gevelvlak van de zijbeuk bevat vijf spitsboogvenster, voorzien van glas-in-lood. Tussen de vensters en op de hoeken zijn steunberen geplaatst. Tussen de steunberen van de derde travee zijn de biechtstoelen uitgebouwd. De lichtbeuk van het kerkschip bevat per travee twee van glas-in-lood voorziene lancetvensters. De traveeverdeling komt tot uitdrukking door de toepassing van lisenen.
De ACHTERGEVEL wordt gevormd door het uitgebouwde priesterkoor, dat bestaat uit een koortravee gevolgd door een vijfachtste sluiting In het koor zijn spitsboogvormige vensters, voorzien van figuratief glas-in-lood geplaatst, tussen de steunberen.
De RECHTERZIJGEVEL toont de vijf traveeën van het schip met ter rechterzijde de sacristie, koortravee en koorsluiting, en ter linkerzijde de uitgebouwde toren en de traptoren. Het gevelvlak van de zijbeuk bevat vijf spitsboogvenster, voorzien van glas-in-lood. Tussen de vensters en op de hoeken zijn steunberen geplaatst. Tussen de steunberen van de derde travee zijn de biechtstoelen uitgebouwd. De lichtbeuk van het kerkschip bevat per travee twee van glas-in-lood voorziene lancetvensters. De traveeverdeling komt tot uitdrukking door de toepassing van lisenen.
Het INTERIEUR is grotendeels als schoon metselwerk uitgevoerd in rode en lichtgele baksteen, die in staand verband zijn verwerkt, zodanig dat zeven rode lagen worden afgewisseld met een lichte speklaag. Over het priesterkoor en de zijbeuken zijn stenen kruisribgewelven aangebracht; over het middenschip een spitsbogig houten tongewelf met gordelbogen, verstevigd door trekstangen. De wandopbouw van het middenschip bestaat uit een arcadereeks met in doorsnede kruisvormige pijlers. Tussen de arcaden en de lichtbeukvensters bevinden zich per travee twee blinde nissen. Zij vormen in feite de dichtgezette onderhelft van grote lancetten, waarvan de bovenhelft als lichtbeukvensters de schipruimte verlicht. De ribben van de kruisribgewelven in de zijbeuken rusten op forse consoles met bladornament, uitgevoerd in witte steen. Op dergelijke consoles staan ook de heiligenbeelden in het middenschip, waarboven neogotische baldakijnen de bases vormen voor de met een kapiteel bekroonde schalken, die de gordelbogen van het tongewelf dragen. De gewelven van het koor worden gedragen door dito schalken, die op de koorvloer een basement bezitten. Tussen de steunberen van de middelste travee zijn biechtstoelen uitgebouwd.
De in steen overwelfde doopkapel tussen toren en linkerzijbeuk is slechts vanuit de toren toegankelijk. De kerk is in het eerste decennium na de bouw tussen 1907 en 1918 vrijwel geheel ingericht met meubilair en beelden die zijn gemaakt in het atelier van J. Custers uit Eindhoven. Voor de polychrome uitmonstering werd een beroep gedaan op de glazeniers F. Nicolas en Zn. en de kerkschilder F. Kops.
Aan de Maasdijk rechts van de kerk staat een zandstenen HEILIG HARTBEELD met de tekst: "H. HART VAN JEZUS / ZEGEN / APPELTERN". De beeltenis van de zegenende Christus staat op een sokkel onder een door een kruis bekroond ciborium.
Waardering
Aan de Maasdijk gelegen bakstenen, neogotische R.K. PAROCHIEKERK, gewijd aan HEILIGE SERVATIUS, basilicale opzet met toren met leien gedekt, gebouwd in 1906 - 1907 door architect C. Franssen; met HEILIG HARTBEELD.
- Van architectuurhistorische waarde vanwege het bouwtype, de bouwstijl en de plaats in het oeuvre van C. Franssen en vanwege de gaafheid van hoofdvorm en detaillering en vanwege de gaafheid van het interieur en de inventaris.
- Van stedenbouwkundige waarde vanwege het silhouet van het dorpsbeeld en de gave relatie met de omgeving.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de verschijningsvorm en de bestemming als godshuis, welke zijn verbonden met de religieuze ontwikkeling van Appeltern aan het einde van de negentiende eeuw. In cultuurhistorisch opzicht van belang voor de ontwikkelingsgeschiedenis van de rooms-katholieke kerk te Appeltern.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Roman Catholic CHURCH, dedicated to SAINT SERVATIUS, is a neo-Gothic basilica with tower built in 1906-1907 according to a design by architect C. Franssen, standing on the Maasdijk. Next to the church stands a SACRED HEART IMAGE, created by Jan Custers from Eindhoven in 1930. In the church portal a memorial stone has been placed with the text: 'EX DONIS CONSTRUXIT / 7 DEC. - P.L.P. - 1906 / MGR F LAMBERMONT PASTOOR APPELTERN / C. FRANSSEN ARCHITECT ROERMOND / J. PALMEN UITVOERDER VENLO'.
Because the church with its longitudinal axis is situated almost perpendicular to the embankment, the architect was obliged to design an extensive substructure beneath the priest's choir and the two adjoining nave bays. According to the building plans, provision was made for partial painted decoration of the church, which was indeed realized in 1914.
The forecourt in front of the church is enclosed by a brick wall.
Description
The longitudinal axis of the church is oriented north-south with the priest's choir to the north and the tower with the entrance facade to the south. The neo-Gothic church has a three-aisled basilical plan and is built on a rectangular ground plan with a five-eighth closed choir on the north side and a projecting square tower on the south side, which is flanked by: on the left a polygonal baptistry and on the right a stair tower. On either side of the priest's choir is a sacristy room rising two storeys, as well as the priest's choir with substructure.
The church is built in brick. Natural stone is used for the ashlar courses, coping stones, string courses and window sills. The masonry is executed in cross bond. A moulded plinth runs all around, finished with a natural stone band. Under the eaves of the nave, the aisles and the tower, tooth mouldings are set out. The nave has a gabled roof with tapering hip roof sections of the choir. The sacristy spaces are covered by an independent, equally barrel-vaulted gabled roof. Lean-to roofs cover the aisles. The roof dormers are provided with a small half-hip. The roof surfaces are covered with slates in Maas bond.
The symmetrical FRONT FACADE consists of the forward-built tower on a square ground plan, flanked on the left by a polygonal baptistry and on the right by a stair tower. The facade surfaces on either side of the tower form the straight closure of the nave and aisles.
The TOWER consists of four storeys above the plinth. Shallow pointed-arch relieving niches in the second and third storeys form the very sober decoration. The entrance is located in the tower on the front and consists of a wooden double door with wrought-iron fittings, with a pointed-arch fanlight furnished with leaded glass in brick tracery, set in a recessed frame.
Above the tower entrance, in the second storey, a three-part window group is incorporated, which lights the choir loft on the first floor in the tower. In a niche, positioned between the four shallow relieving arches of the third storey on the front, is an image of Saint Servatius created by J. Custers. The fourth storey is occupied by a tall bell-chamber with two sound openings in the four facades. The tower, unsupported by buttresses or pilasters, is crowned by a spire drawn in to an octagon and covered with slates in Maas bond, topped with a cross and weathercock.
The LEFT SIDE FACADE shows the five bays of the nave with on the left side the sacristy, choir bay and choir closure, and on the right side the built-out tower and the polygonal baptistry. The facade surface of the aisle contains five pointed-arch windows, furnished with leaded glass. Between the windows and at the corners buttresses are placed. Between the buttresses of the third bay confessionals are built out. The clerestory of the church nave contains per bay two lancet windows furnished with leaded glass. The bay division is expressed through the use of pilaster strips.
The REAR FACADE is formed by the built-out priest's choir, consisting of a choir bay followed by a five-eighth closure. In the choir pointed-arch windows, furnished with figurative leaded glass, are placed between the buttresses.
The RIGHT SIDE FACADE shows the five bays of the nave with on the right side the sacristy, choir bay and choir closure, and on the left side the built-out tower and the stair tower. The facade surface of the aisle contains five pointed-arch windows, furnished with leaded glass. Between the windows and at the corners buttresses are placed. Between the buttresses of the third bay confessionals are built out. The clerestory of the church nave contains per bay two lancet windows furnished with leaded glass. The bay division is expressed through the use of pilaster strips.
The INTERIOR is largely executed as exposed masonry in red and light yellow brick, laid in stretcher bond, such that seven red courses are alternated with a light speckled course. Over the priest's choir and the aisles stone cross-ribbed vaults are constructed; over the central nave a pointed-arch wooden barrel vault with transverse ribs, reinforced by tie rods. The wall structure of the central nave consists of an arcade sequence with cross-shaped piers in section. Between the arcades and the clerestory windows are per bay two blind niches. They effectively form the filled-in lower half of large lancets, of which the upper half as clerestory windows illuminates the nave space. The ribs of the cross-ribbed vaults in the aisles rest on substantial corbels with foliate ornament, executed in white stone. On similar corbels also stand the saint images in the central nave, above which neo-Gothic canopies form the bases for the capitals crowned shafts, which carry the transverse ribs of the barrel vault. The vaults of the choir are carried by similar shafts, which have a base on the choir floor. Between the buttresses of the middle bay confessionals are built out.
The baptistry vaulted in stone between tower and left aisle is only accessible from the tower. The church in the first decade after construction between 1907 and 1918 was almost entirely furnished with furniture and images made in the studio of J. Custers from Eindhoven. For the polychrome decoration recourse was had to glaziers F. Nicolas and Sons and church painter F. Kops.
On the Maasdijk to the right of the church stands a sandstone SACRED HEART IMAGE with the text: "H. HART VAN JEZUS / ZEGEN / APPELTERN". The likeness of the blessing Christ stands on a pedestal beneath a ciborium crowned with a cross.
Valuation
Brick, neo-Gothic R.C. PARISH CHURCH located on the Maasdijk, dedicated to SAINT SERVATIUS, basilical plan with tower with slate roof, built in 1906 - 1907 by architect C. Franssen; with SACRED HEART IMAGE.
- Of architectural-historical value because of the building type, the building style and the place in the oeuvre of C. Franssen and because of the integrity of the main form and detailing and because of the integrity of the interior and the inventory.
- Of town-planning value because of the silhouette of the village townscape and the intact relationship with the surroundings.
- Of cultural-historical value because of the appearance and the purpose as a house of worship, which are connected with the religious development of Appeltern at the end of the nineteenth century. Of cultural-historical importance for the development history of the Roman Catholic church in Appeltern.
Nearby in the register
- Kerktoren, Maasdijk 16 aKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Kerk, Maasdijk 16Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Waterkering en -doorlaat, de Tuut bij 1Waterkering en -doorlaatunder 1 mi
- Woonhuis, De Tuut 2Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.