Rijksmonumentenregister · Netherlands
Winkelwoning, Lange Hezelstraat 41 A
Nijmegen, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Werk-woonhuis
- Function
- Winkelwoning
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1897
- Address
- Lange Hezelstraat 41 A, Locatie: Centrum, 6511 CC Nijmegen
- Place
- Nijmegen
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.84791, 5.85987
- Monument number
- 523063
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Dit WINKEL/WOONHUIS werd in 1897 door architect DERK SEMMELINK (1855-1899) voorzien van een nieuwe voorgevel in een overgangsarchitectuur, be'nvloed door de Art Nouveau, maar ook in zekere mate door de Hollandse Renaissance. Met uitzondering van de vermoedelijk oudere kelder dateert ook de rest van het pand uit de negentiende eeuw. Semmelink ontwierp de gevel in opdracht van de heer A.D.A. van den Dungen aan de zuidzijde van de Lange Hezelstraat, ÚÚn van de oudste winkelstraten van Nederland. Deze straat, aanvankelijk een woonstraat, voerde vanaf de Grote Markt in westelijke richting naar de voormalige Hezelpoort, ÚÚn van de toegangspoorten tot de oude vestingstad. Het zeer smalle pand, waarvan de voorgevel bijzonder goed bewaard is gebleven, is verbonden met de achterliggende bebouwing aan de Hessenberg 17-21. De bebouwing aan de Hessenberg valt buiten de bescherming. Het pand ligt in het sinds 1980 van Rijkswege uit beschermde gedeelte van de binnenstad van Nijmegen
Omschrijving
Dit smalle winkel/woonhuis bestaat uit een gedeelte met drie bouwlagen en een volwaardige, grotendeels platgedekte, zolderverdieping aan de straatzijde, verbonden met een lager gedeelte met een plat dak daarachter. Tussen beide bouwdelen bevindt zich een tussenlid waarin het trappenhuis is opgenomen. Door de groepering van bouwdelen op deze manier ontstond er een binnenplaats, die bij een latere wijziging ter hoogte van de eerste bouwlaag van een plafond is voorzien. Behalve de in combinatie van metselwerk en natuursteen uitgevoerde voorgevel en de in kruisverband gemetselde achtergevel van de het lagere bouwdeel, zijn de zichtbare delen van de overige gevels gepleisterd en (wit)geschilderd.
De VOORGEVEL aan de Lange Hezelstraat is in Vlaams verband gemetseld en voorzien van een rijk decoratieschema in natuursteen. De smalle gevel kent drie bouwlagen en een zolderverdieping die aan de voorzijde is voorzien van een hoog oplopend dakschild dat met asfaltleien is bekleed en door profiellijsten wordt omsloten. Dit dakschild steekt iets uit boven het platte dak van de kamer direct daarachter. De structuur van de voorgevel wordt bepaald door een gevelbrede winkelpui op de begane grond met daarboven een tussen hoeklisenen geplaatste driezijdige erker met borstwering en balkon, daarboven een smaller balkon met een iets terug liggende pui en eindigend in een geveltop met twee zolderramen. Ter plaatse van de liseen links bevindt zich een oorspronkelijke hemelwaterafvoer. Het in metselwerk uitgevoerde gedeelte van de gevel is horizontaal geleed door 'speklagen' die verwijzen naar de invloed van de Renaissance. De winkelpui op de begane grond is voor wat betreft het in het gevelvlak gelegen gedeelte gemoderniseerd met behoud van de oorspronkelijke grondvorm. Rechts van de moderne deur bevindt zich een grote etalageruit op een geprofileerde hardstenen borstwering met twee, van roosters voorziene, kelderlichten. De deur ligt iets terug waardoor de borstwering een smalle schuingeplaatste zijde heeft. Boven de etalage bevindt zich een gevelbrede strook met acht bovenlichten met glas-in-loodvulling, gescheiden door smalle bewerkte stijlen. Hierboven bevindt zich het uitkragende balkon van de erker op de verdieping. Dit balkon rust op een in het zicht gelaten stalen balk met een H-profiel en voorzien van klinknagels en rozetmotieven. Het balkon maakt deel uit van de in natuursteen uitgevoerde puiomlijsting. Deze bestaat uit twee penanten met zeer rijk bewerkte, volumineuze, consoles aan weerszijden van de strook bovenlichten. De penanten eindigen als balkonbeÙindiging ter plaatse van het verdiepingbalkon, waar ze via afzaten over gaan in de baksteenlisenen die de verdiepingen van de voorgevel begrenzen. De consoles en kapiteelachtige elementen in de winkelpui zijn met Art Nouveau motieven uitgevoerd. Ook het in natuursteen uitgevoerde balkon bevat dit soort motieven. In het midden van het balkon bevindt zich in reliÙf de naam A.D.A. vd. Dungen. De driezijdige erker op de verdieping heeft een omlijsting in natuursteen. De voorzijde is voorzien van een stolpraam met een 3-ruits bovenlicht. De beide schuingeplaatste zijden bevatten elk een smalle balkondeur met een 2-ruits bovenlicht. Al deze bovenlichten hebben een glas-in-loodvulling. Op de erker bevindt zich de opengewerkte stenen balustrade van het balkon op de derde bouwlaag. Boven de stenen balustrade bevindt zich een ijzeren reling met door de Art Nouveau be'nvloedde bevestigingselementen. De houten balkonpui bevindt zich iets terug liggend in een segmentboogvormig afgesloten opening in het gevelvlak. Deze muuropening heeft een stenen omlijsting met halfzuiltjes. De segmentboog heeft in kunststeen en hardsteen uitgevoerde geboorte- , sluit- en tussenstenen en wordt begeleid door een geprofileerde, horizontaal afgesloten, waterlijst. De houten balkonpui bevat een dubbele deur met meerruits zijlichten en een 10-ruits bovenlicht. De houten zwikvullingen zijn met snijwerk gevuld. Hierin bevinden zich onder meer wapenschildjes die niet verder zijn ingevuld of mogelijk overgeschilderd zijn. De horizontale waterlijst bevindt zich ter hoogte van de bewerkte hardstenen goot aan weerszijden van de gemetselde geveltop. De gootdelen worden ondersteund door gestileerde leeuwekoppen met in de opengesperde muil initialen die mogelijk verwijzen naar de naam van de opdrachtgever: DU(ngen). Boven de leeuwekoppen bevinden zich meerzijdige opzetstukken. De gemetselde geveltop kraagt iets uit en is met hardstenen elementen gedecoreerd. In de geveltop bevindt zich een twee door een hardstenen stijl gescheiden zolderramen met elk een 4-ruits bovenlicht. Onder het venster bevindt zich een rechthoekig veld met daarin, in reliÙf, het romeinse jaartal MDCCCXCVII (1897). De ZIJGEVELS van het pand zijn nauwelijks zichtbaar. Ter plaatse van de rechterzijgevel bevindt zich een uitgemetselde schoorsteen over de gehele bouwhoogte en op de zolderverdieping ÚÚn raam. De linkerzijgevel is nergens goed zichtbaar. De beide bouwdelen zijn verbonden door een van een aflopend dak voorzien gedeelte van drie bouwlagen, waarin het trappenhuis is opgenomen. In de binnenhof die daardoor is ontstaan zijn in de ACHTERGEVEL van het hogere bouwblok boven elkaar twee samengestelde (oorspronkelijke) kozijnen in een segmentboogvormig afgesloten muuropening zichtbaar. De kozijnen bestaan uit een stolpraam, twee zijlichten en drie bovenlichten en bevinden zich op de tweede en derde bouwlaag. Daarboven bevinden zich twee stolpramen met een enkelruits bovenlicht. In de gevel van het trappenhuisgedeelte bevinden zich boven elkaar twee kozijnen in een segmentboogvormige vensteropening. De ramen zijn gemoderniseerd. In de gevel van het lagere bouwdeel bevindt zich aan zijde van de binnenhof op de tweede bouwlaag (keuken) een samengesteld kozijn als vernoemd. Hier is echter een schuifraam in plaats van een stolpraam gebruikt. Boven dit raam bevindt zich een geprofileerde goot op klossen en een steil, met asfaltleien bekleed, lessenaarsdak dat overgaat in een plat dak. De achtergevel van dit bouwdeel is in kruisverband gemetseld en voorzien van enkele ramen.
De RUIMTELIJKE INDELING van het pand is nog voor een groot deel aanwezig en voor een ander deel herleidbaar. De entreepartij met gang was vroeger gescheiden van het winkelgedeelte, maar vormt nu ÚÚn grote ruimte die overgaat in het nu overdekte binnenplaatsje tussen beide bouwdelen. De vloer van dit binnenplaatsje is in terrazzo uitgevoerd. Links van de binnenplaats bevindt zich het tussenlid dat beide bouwdelen met elkaar verbindt en waar zich ook de trap naar de kelder bevindt. Vanaf de keldertrap bevindt zich op het kelderniveau een lange, aflopende gang die pas op enkele meters afstand van de voorgevel overgaat in een gepleisterd tongewelf. De keuken bevindt zich in het lagere bouwdeel. Het oorspronkelijke INTERIEUR is voor een belangrijk deel nog aanwezig. Het trappenhuis is oorspronkelijk en voorzien van stuclijsten tegen het plafond, geprofileerde trappalen en ijzeren spijlen. In de keuken bevindt zich nog een stucplafond. In het pand zijn de paneeldeuren gespaard gebleven. Hoewel de winkelruimte is gemoderniseerd, is boven het verlaagde plafond de oorspronkelijke detaillering, verwijzend naar een kamer en suite en een schuifdeurconstructie naar de binnenplaats, nog aanwezig. Ook zijn hier nog stucplafonds, profiellijsten en vermoedelijk nog restanten van het oorspronkelijke behang aanwezig. Op de verdieping van het bouwdeel aan de Lange Hezelstraat bestaat de kamerindeling voornamelijk uit voor- en achterkamers en bevinden zich nog eenvoudige stucplafonds, inbouwkasten en enkele schoorsteenmantels.
Waardering
WOON/WINKELPAND uit de negentiende eeuw met vermoedelijk oudere kelder en een in 1897 vernieuwde gevel, ontworpen door Derk Semmelink.
- Van architectuurhistorische waarde als nagenoeg volledig gaaf bewaard gebleven winkelpand met bovenwoning, waarbij de overgangsarchitectuur van de voorgevel sterk is be'nvloed door de Art Nouveau en (in mindere mate) door de Neo-Renaissance. Het pand valt op door de smalle hoge voorgevel, die een bijzonder uitgewerkte detaillering en een evenwichtig karakter heeft. Kenmerkend zijn het overvloedige gebruik van natuurstenen elementen in combinatie met baksteen. Door de nog duidelijk in de ruimtelijke indeling zichtbare scheiding tussen woon- en winkelfunctie, is er tevens sprake van typologische waarde. Het pand vormt een karakteristiek en goed bewaard ontwerp binnen het oeuvre van de bekende, vooral in Nijmegen werkzame, architect Derk Semmelink. Veel van zijn scheppingen zijn inmiddels verloren gegaan of sterk gewijzigd.
- Van stedenbouwkundige waarde als opvallend onderdeel van de aaneengesloten bebouwing aan de zuidzijde van de Lange Hezelstraat, ÚÚn van de oudste winkelstaten van Nederland. In combinatie met de overige monumentale architectuur in deze straat heeft dit pand een onmisbare beeldbepalende functie binnen het beschermde stadsgezicht van Nijmegen.. - Van cultuurhistorische waarde vanwege de functie van woon- en winkelpand in een straat die van een woonstraat langzaam getransformeerd is tot een straat waarin winkelen en wonen werd gecombineerd. De groei van Nijmegen als winkelstad is een typisch negentiende eeuws fenomeen dat pas plaats kon vinden na de slechting van de wallen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
This SHOP/DWELLING HOUSE was provided with a new front facade in 1897 by architect DERK SEMMELINK (1855-1899) in a transitional architecture influenced by Art Nouveau, but also to some extent by Dutch Renaissance. With the exception of the presumably older cellar, the rest of the building also dates from the nineteenth century. Semmelink designed the facade on commission of Mr A.D.A. van den Dungen on the south side of the Lange Hezelstraat, one of the oldest shopping streets in the Netherlands. This street, originally a residential street, led from the Grote Markt in a westerly direction towards the former Hezelpoort, one of the access gates to the old fortified city. The very narrow building, the front facade of which has been particularly well preserved, is connected with the rear building on the Hessenberg 17-21. The building on the Hessenberg falls outside the protection. The building is located in the part of the city centre of Nijmegen that has been protected by the State since 1980
Description
This narrow shop/dwelling house consists of a section with three storeys and a full, largely flat-roofed attic storey on the street side, connected with a lower section with a flat roof behind it. Between both building sections there is a connecting element in which the stairwell is incorporated. By grouping building sections in this way, an inner courtyard was created, which was provided with a ceiling at the level of the first storey during a later alteration. Apart from the front facade executed in a combination of brickwork and natural stone and the rear facade of the lower building section laid in English bond, the visible parts of the other facades are plastered and (white)painted.
The FRONT FACADE on the Lange Hezelstraat is laid in Flemish bond and provided with a rich decorative scheme in natural stone. The narrow facade has three storeys and an attic storey which on the front is provided with a steeply sloping roof panel clad with asphalt slates and enclosed by profile mouldings. This roof panel projects slightly above the flat roof of the room directly behind it. The structure of the front facade is determined by a full-width shop window on the ground floor with above it a three-sided bay window with parapet and balcony set between corner pilasters, above it a smaller balcony with a slightly recessed window frame and ending in a gable top with two attic windows. At the location of the pilasters on the left there is an original rainwater pipe. The part of the facade executed in brickwork is horizontally articulated by 'speckled courses' which refer to the influence of the Renaissance. The shop window on the ground floor has been modernised in the part located in the facade plane while retaining the original basic form. To the right of the modern door there is a large display window on a profiled ashlar parapet with two basement lights equipped with grilles. The door is set back slightly so that the parapet has a narrow angled side. Above the display window is a full-width strip with eight fanlights with leaded glass infill, separated by narrow worked mullions. Above this is the projecting balcony of the bay on the floor above. This balcony rests on a visible steel beam with an H-profile and provided with rivets and rosette motifs. The balcony forms part of the natural stone window frame. This consists of two pilasters with very richly worked, voluminous consoles on either side of the strip of fanlights. The pilasters end as balcony terminations at the location of the floor balcony, where they transition via setbacks into the brick pilasters that bound the floors of the front facade. The consoles and capital-like elements in the shop window are executed with Art Nouveau motifs. The balcony, also executed in natural stone, also contains such motifs. In the middle of the balcony is the name A.D.A. vd. Dungen in relief. The three-sided bay on the floor above has a natural stone frame. The front is provided with a fixed sash window with a 3-pane fanlight. The two angled sides each contain a narrow balcony door with a 2-pane fanlight. All these fanlights have leaded glass infill. On the bay is the open-work stone balustrade of the balcony on the third storey. Above the stone balustrade is an iron railing with fixing elements influenced by Art Nouveau. The wooden balcony window frame is set slightly back in a segmentally closed opening in the facade plane. This wall opening has a stone frame with small half-columns. The segment arch has keystones, springing stones and intermediate stones executed in artificial stone and ashlar and is accompanied by a profiled, horizontally finished drip moulding. The wooden balcony window frame contains a double door with multi-pane side lights and a 10-pane fanlight. The wooden spandrel infills are filled with carved work. These include among other things small coats of arms that have not been further filled in or may have been painted over. The horizontal drip moulding is located at the level of the worked ashlar gutter on either side of the brick gable top. The gutter sections are supported by stylised lion's heads with initials in the open mouth that possibly refer to the name of the patron: DU(ngen). Above the lion's heads are multi-sided superstructure elements. The brick gable top projects slightly and is decorated with ashlar elements. In the gable top are two attic windows separated by an ashlar mullion, each with a 4-pane fanlight. Below the window is a rectangular field with the Roman date MDCCCXCVII (1897) in relief. The SIDE FACADES of the building are scarcely visible. At the location of the right side facade there is a built-in chimney over the full building height and one window on the attic storey. The left side facade is not visible anywhere. The two building sections are connected by a section provided with a sloping roof of three storeys, in which the stairwell is incorporated. In the inner courtyard thus created, two composite (original) window frames in a segmentally closed wall opening are visible in the REAR FACADE of the higher building block, one above the other. The windows consist of a fixed sash window, two side lights and three fanlights and are located on the second and third storeys. Above these are two fixed sash windows with a single-pane fanlight. In the facade of the stairwell section there are window frames one above the other in a segmentally shaped window opening. The windows have been modernised. In the facade of the lower building section, on the side of the inner courtyard on the second storey (kitchen) there is a composite window frame as mentioned. However, a sash window is used here instead of a fixed sash window. Above this window is a profiled gutter on brackets and a steep, asphalt slate-clad, lean-to roof that transitions into a flat roof. The rear facade of this building section is laid in English bond and provided with several windows.
The SPATIAL LAYOUT of the building is still largely present and in part recoverable. The entrance area with hallway was formerly separated from the shop area, but now forms one large space that transitions into the now covered inner courtyard between both building sections. The floor of this inner courtyard is executed in terrazzo. To the left of the inner courtyard is the connecting element that links both building sections together and where the cellar stairs are also located. From the cellar stairs there is on the cellar level a long, sloping hallway that only transitions into a plastered barrel vault a few metres away from the front facade. The kitchen is located in the lower building section. The original INTERIOR is still largely present. The stairwell is original and provided with stucco cornices against the ceiling, profiled handrails and iron balusters. In the kitchen there is still a stucco ceiling. Panel doors have been preserved in the building. Although the shop space has been modernised, above the lowered ceiling the original detailing, referring to a room en suite and a sliding door construction to the inner courtyard, is still present. Stucco ceilings, profile mouldings and presumably remnants of the original wallpaper are also still present here. On the floor of the building section on the Lange Hezelstraat, the room layout consists mainly of front and back rooms and still features simple stucco ceilings, built-in cupboards and some fireplace surrounds.
Valuation
DWELLING/SHOP BUILDING from the nineteenth century with presumably older cellar and a front facade renewed in 1897, designed by Derk Semmelink.
- Of architectural-historical value as a shop building with upper dwelling that has been preserved almost completely intact, where the transitional architecture of the front facade is strongly influenced by Art Nouveau and (to a lesser extent) by Neo-Renaissance. The building stands out because of the narrow tall front facade, which has particularly worked-out detailing and a balanced character. Characteristic are the abundant use of natural stone elements in combination with brick. Due to the still clearly visible separation in the spatial layout between residential and retail function, there is also typological value. The building forms a characteristic and well-preserved design within the oeuvre of the well-known architect Derk Semmelink, who worked especially in Nijmegen. Many of his creations have by now been lost or significantly altered.
- Of urban-planning value as a striking component of the continuous building on the south side of the Lange Hezelstraat, one of the oldest shopping streets in the Netherlands. In combination with the other monumental architecture in this street, this building has an essential image-determining function within the protected cityscape of Nijmegen. - Of cultural-historical value because of its function as a dwelling and shop building in a street that has gradually transformed from a residential street into a street where shopping and living were combined. The growth of Nijmegen as a shopping city is a typical nineteenth-century phenomenon that could only take place after the demolition of the city walls.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Lange Hezelstraat 32Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Lange Hezelstraat 28Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Lange Hezelstraat 44Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Lange Hezelstraat 14Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.