Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kledingzaak, Pensmarkt 1
's-Hertogenbosch, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Winkel
- Function
- Kledingzaak
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1932
- Address
- Pensmarkt 1, 5211 JS 's-Hertogenbosch (and others)
- Place
- 's-Hertogenbosch
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.68898, 5.30299
- Monument number
- 522517
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1930 map "Handelskaart van Nederland / naar de nieuwste officiëele gegevens bewerkt" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding.
De familie Brenninkmeyer (C&A) gaf de opdracht voor de bouw van dit kleding-WARENHUIS. Het werd in 1932 ontworpen door architect W. Hopmans en ingenieur K. Bouman (voorheen van architectenbureau K.C. Suyling & Zn.). Een gedeelte van het betonwerk werd uitgevoerd door ingenieur C. Raats van Van den Bouwhuysens Betonbouw uit Den Bosch. Het werd opgetrokken in een stijl die elementen van het Nieuwe Bouwen mengt met expressionistische details. Belangrijke wijzigingen betreffen het interieur, dat herhaaldelijk is gewijzigd en gemoderniseerd, en vooral de opzet van de begane grond (oorspronkelijk met een via drie ingangen toegankelijke winkelpassage met aan weerszijden etalages). Aan de linkergevel (noordzijde) is in 1948 door architect J.A. van der Laan (Leiden) een betonnen noodtrappenhuis met stalen front toegevoegd.
Omschrijving.
Het onderkelderde pand is gelegen op de rooilijn van Pensmarkt en (Schapen-)markt en beslaat een samengestelde plattegrond. Het warenhuis heeft een met baksteen bekleed betonskelet en telt vijf bouwlagen, waarvan de bovenste gedeeltelijk terugwijkt, onder plat. Op het dak een vierkante opbouw onder plat met licht overstek boven wat oorspronkelijk het trapportaal was, en een decoratief vormgegeven schoorsteen. De voor- en rechtergevel aan respectievelijk de Pensmarkt en Schapenmarkt, op de hoek afgeschuind, liggen vrij evenals een klein gedeelte van de achtergevel aan de Markt. Van de overige gevels liggen alleen de bovenste verdiepingen vrij. Karakteristiek metselwerk met imitatie handvorm baksteen met terugliggende voeg in een decoratieve mengeling van blokverbanden, licht uitstekende koppenverbanden en kettingverbanden. Verder enkele speklaagjes in rode verblendsteen naast en tussen vensters. Meerruits stalen vensters met uiteenlopende vorm en grootte, voorzien van kleine roedenverdeling, deels in verspringend patroon. Boven de vensters betonnen lateien of bakstenen rollaag. Betonnen onderdorpels of afzaten van keramische tegels. Vensters aan de Markt aan de achterzijde (boven vroegere ingang passage) met siermetselwerk.
De gevels aan de Pensmarkt en Schapenmarkt worden geleed door horizontale betonnen lijsten en grote vensterbanden waarbij het driezijdig gesloten vensterpatroon in de afgeschuinde hoek wordt herhaald in de gevelwanden en aangevuld met terugliggende vensters. De oorspronkelijk geheel omlopende, twee meter buiten de rooilijn uitstekende betonnen luifel boven de etalages op de begane grond is gedeeltelijk ingekort. In het hoekvolume twee haakse, decoratief vormgegeven vlaggenstokhouders. De teruggelegen vijfde bouwlaag aan weerszijde van het hoekvolume schept ruimte voor over de gehele lengte lopende balkons. De vrijgelegen delen van de linker- en achtergevel zijn overeenkomstig, maar soberder gedetailleerd.
Het interieur is in de loop der jaren door de veranderende gebruikseisen ingrijpend vernieuwd. Alle authentieke ornamentiek is verwijderd, maar de oorspronkelijke ruimtewerking is -vooral op de verdiepingen- nog herkenbaar. Achter in het gebouw leidt de oorspronkelijke bordestrap om de liftkoker heen naar de verdiepingen waar de verkoopruimten door een serie betonnen kolommen worden onderverdeeld. Het betonskelet, bestaande uit kolommen en balken in twee richtingen waarop vloerplaten, is door de tegenwoordig deels verwijderde plafonds grotendeels zichtbaar.
Waardering.
Het warenhuis is van algemeen belang. Het object bezit cultuurhistorische waarden als uitdrukking van de sociaal-economische ontwikkeling in het begin van de twintigste eeuw. Opzet en afmetingen zijn typerend voor de schaalvergroting binnen het winkelbedrijf en het object is om die reden van belang voor de typologische ontwikkeling van warenhuizen.
Het object bezit architectuurhistorische waarde vanwege de gehanteerde stijlelementen en bouwtechniek. Daarnaast vanwege de esthetische kwaliteiten van het architectonisch ontwerp met betonelementen en metselwerkverbanden en verder vanwege de ornamentiek en detaillering van de gevels, met name de diverse vensterpartijen. Het object heeft ensemblewaarden als onderdeel van de op de historische rooilijn gelegen bebouwing aan de Pens- en Schapenmarkt, daarnaast vanwege de beeldbepalende hoekoplossing aan het einde van de zichtas vanuit de Vughterstraat en tenslotte op grond van de juxtapositie tegenover het reeds in 1931 gereed gekomen warenhuis van Vroom en Dreesmann. Het object is van belang vanwege de gaafheid van het exterieur en in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction.
The Brenninkmeyer family (C&A) commissioned the construction of this department store. It was designed in 1932 by architect W. Hopmans and engineer K. Bouman (formerly of the architectural office K.C. Suyling & Zn.). Part of the concrete work was executed by engineer C. Raats of Van den Bouwhuysens Betonbouw from Den Bosch. It was constructed in a style that blends elements of the Nieuwe Bouwen with expressionistic details. Significant alterations concern the interior, which has been repeatedly modified and modernised, and especially the layout of the ground floor (originally with a shopping passage accessible via three entrances with shop windows on either side). To the left gable (north side) a concrete emergency staircase with steel front was added in 1948 by architect J.A. van der Laan (Leiden).
Description.
The sub-basements building is located on the building line of Pensmarkt and (Schapen-)markt and covers a composite floor plan. The department store has a concrete skeleton clad in brickwork and comprises five storeys, the uppermost of which is partially recessed, under a flat roof. On the roof a square structure under a flat roof with a slight overhang above what was originally the stairwell, and a decoratively designed chimney. The front and right gable on respectively Pensmarkt and Schapenmarkt, bevelled at the corner, stand free as does a small part of the rear gable on the Markt. Of the remaining gables only the upper storeys stand free. Characteristic brickwork with imitation handmade brick with recessed joint in a decorative blend of block bonds, slightly projecting header bonds and chain bonds. Further some thin courses of red facing brick beside and between windows. Multi-light steel windows of varying shape and size, provided with small glazing bars, partly in a staggered pattern. Above the windows concrete lintels or brick rollock course. Concrete sills or ceramic tile details. Windows on the Markt at the rear (above former passage entrance) with decorative brickwork.
The gables on Pensmarkt and Schapenmarkt are articulated by horizontal concrete bands and large window strips whereby the three-sided enclosed window pattern in the bevelled corner is repeated in the gable walls and supplemented with recessed windows. The originally continuous concrete canopy projecting two metres beyond the building line above the shop windows on the ground floor has been partially shortened. In the corner volume two rectangular, decoratively designed flagpole holders. The recessed fifth storey on either side of the corner volume creates space for balconies running the entire length. The exposed parts of the left and rear gable are similar but more soberly detailed.
The interior has been substantially renewed over the years due to changing functional requirements. All authentic ornament has been removed, but the original spatial arrangement is still recognisable - especially on the upper floors. At the rear of the building the original dog-leg staircase leads around the lift shaft to the floors where the sales areas are subdivided by a series of concrete columns. The concrete skeleton, consisting of columns and beams in two directions on which floor slabs are supported, is largely visible through the partly removed ceilings.
Valuation.
The department store is of general importance. The object possesses cultural-historical values as an expression of socio-economic development in the early twentieth century. Its layout and dimensions are characteristic of the scaling-up within retail business and the object is for that reason important to the typological development of department stores.
The object possesses architectural-historical value on account of the style elements and building technique employed. Furthermore on account of the aesthetic qualities of the architectural design with concrete elements and brickwork bonds and further on account of the ornament and detailing of the gables, particularly the various window compositions. The object has ensemble value as part of the development on the historic building line on Pens- and Schapenmarkt, furthermore on account of the visually dominant corner solution at the end of the sightline from Vughterstraat and finally on the grounds of the juxtaposition opposite the department store of Vroom en Dreesmann completed in 1931. The object is important on account of the integrity of the exterior and in relation to the visual and structural integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Woonhuis, Pensmarkt 5Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Markt 26Woonhuisunder 1 mi
- Winkelwoning, Markt 28Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Markt 18Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.