Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kasteel, buitenplaats, G.E.H. Tutein Noltheniuslaan 7
Waardenburg, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kasteel, buitenplaats
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- G.E.H. Tutein Noltheniuslaan 7, 4181 AS Waardenburg (West Betuwe 25)
- Place
- Waardenburg
- Municipality
- West Betuwe
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.83188, 5.26660
- Part of complex
- 521398
- Monument number
- 521399
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesTU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1637 map "The Bishoprick of Ultraiectum. Ultraiectum Dominium" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving onderdeel 1: HOOFDGEBOUW (Waardenburg).
Op een omgracht terrein met aan de westzijde het eveneens omgrachte terrein van de voormalige voorburcht staat een in aanleg laat-13de-eeuwse, vermoedelijk achtkantige ringburcht met drie halfronde torens volgens archeologisch onderzoek uit 1961, die in de loop van de eeuwen met een donjon en woonvleugels tegen de binnenzijde van de ringmuur is uitgebreid. Het kasteel is gedeeltelijk herbouwd in 1627 - na verwoesting in 1574 - en is thans in twee haaks op elkaar staande (hoofd)bouwvolumes te onderscheiden, die een naar het zuiden open binnenplein omsluiten. Het haakvormige noordwestelijke deel heeft een middendeel (noord) met de jaartalankers 1627, die vermoedelijk naar een restauratie verwijzen, en een korte westvleugel bestaande uit een souterrain en twee bouwlagen onder een met geglazuurde Oud-Hollandse pannen gedekt schilddak. De buitenmuren met halfrond uitgebouwde toren zijn de oude weermuren van de ringburcht met aan de binnenzijde op kelderniveau (dikte ca. 1,2 meter) een weergang op spaarbogen; de oude muur is herkenbaar aan de in Vlaams verband gemetselde grote bakstenen; enkele schietspleten. De halfronde toren onder een kegelvormig dak is in de 14de eeuw verhoogd; deze toren is middels een weergang verbonden met de woontoren (zie a). De voorzijde van de gevel kent een indeling van korfboogvormige ontlastingsbogen met zandstenen blokken boven, deels dichtgemetselde, deels in de 19de eeuw gewijzigde meerruits vensters. Een zandstenen waterlijst scheidt de beide bouwlagen en is doorgetrokken over de aan het voorplein gelegen gevel van de westgevel (sterk verbouwd) met sporen van dichtgemetselde vensters; in de kopse gevel twee vensterassen en een centraal verdiepingsvenster; in de top twee wapenstenen met het wapen van Van Arkel (links) en Van Gelder (rechts). Het oostelijke deel bestaat uit vier onderdelen: (a) de woontoren (scharnierpunt tussen het noordwestelijke deel en oostelijke deel) uit het midden van de 14de eeuw die over de oude ringmuur is gebouwd; (b) in de zuidoosthoek geeft een traptoren toegang tot de verschillende verdiepingen van de woontoren en het middendeel; (c) de smalle, langgerekte oostvleugel uit ca. 1549-1551 die tegen de weermuur was aangebouwd en (d) het woonhuis met ronde toren tegen de oostgevel uit 1896 dat gebouwd is tegen en deels geïntegreerd in de oostvleugel. Ad a/b. De op vierkante grondslag opgetrokken donjon en ronde traptoren zijn gelijktijdig opgetrokken, waarbij de toren zijn oorspronkelijke hoogte heeft behouden terwijl de donjon later is verlaagd en voorzien van een lessenaarsdak. Direct naast de traptoren in de oostvleugel is de oude toegang tot de woontoren nog zichtbaar (steensponning en halfronde bovenzijde). In de ingebouwde traptoren zijn de sporen zichtbaar van de oude toegang tot de donjon; in het bovenste deel is een deurtje uitkomend op het dak. Ad c/d. De gevel aan de binnenplaatszijde is opgetrokken uit grote rode baksteen en heeft boven de bovendorpels van de vensters op de begane grond en de verdieping een mergelstenen waterlijst voorzien van een bloktandlijst. Aan de rechterzijde geeft een deur met daarvoor een bordestrap van escauzijnse steen toegang tot de begane grond; aan de linkerzijde een toegangsdeur tot de trap- en woontoren. Van de laatste verbouwing in 1896 dateren vermoedelijk alle kruisvensters met zijkanten van geprofileerde bakstenen met mergelblokken en de korfboogvormige ontlastingsbogen met bergstenen neg- en boogblokken op de verdieping; mogelijk ook uit 1896 stammen de op acanthusconsoles rustende driehoekige frontons met schelpvullingen en grote delen van de waterlijsten (of deels renaissancemotieven van rond 1550). In het INTERIEUR is ondermeer van belang de ruimte-indeling, de vertrekken met 17de-eeuwse eiken en in het laat-19de-eeuwse deel grenen balkenplafonds (moer- en kinderbalken deels met consoles), paneeldeuren, geprofileerde kozijnbetimmeringen deels met binnenluiken, lambriseringen; verder met name in het noordwestelijke deel de inrichting van de oude keuken met hardstenen pompbak, oven en schappen; in het oostelijke deel het gestucte trappenhuis met bordestrap voorzien van balusters. Binnen wordt een vierkante gevelsteel bewaard van rode zandsteen gedateerd uit het midden van de 17de eeuw; de steen is voorzien van wapens voorstellende een kwartierstaat waarop het echtpaar Van Bronckhorst en Vijgh centraal staat.
Waardering
HOOFDGEBOUW (Waardenburg) is van algemeen belang:
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de archeologische waarde;
- als voorbeeld van een in oorsprong 13de-eeuwse ringburcht, die in de loop van de eeuwen is uitgebouwd en waarvan thans twee woonvleugels, donjon en traptoren resteren;
-vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description of component 1: MAIN BUILDING (Waardenburg).
On a moated site with on the west side the equally moated site of the former outer ward stands a late 13th-century in planning, presumably octagonal ringwork with three semicircular towers according to archaeological investigation from 1961, which over the centuries has been extended with a keep and residential wings against the inner side of the ring wall. The castle was partially rebuilt in 1627 - after destruction in 1574 - and is now to be distinguished in two rectangular main building volumes at right angles to each other, which enclose an inner courtyard open to the south. The L-shaped northwestern section has a central section (north) with the date anchors 1627, which presumably refer to a restoration, and a short west wing consisting of a basement storey and two storeys under a hipped roof covered with glazed Old Dutch tiles. The outer walls with semicircular projecting tower are the old curtain walls of the ringwork with on the inner side at cellar level (thickness approx. 1.2 metres) a wall walk on relieving arches; the old wall is recognisable by the large bricks laid in Flemish bond; some gun slits. The semicircular tower under a conical roof was heightened in the 14th century; this tower is connected via a wall walk to the residential tower (see a). The front of the facade has a division of corbel arch-shaped relieving arches with sandstone blocks above, partly infilled, partly altered in the 19th century multi-light windows. A sandstone drip moulding separates the two storeys and runs across the front façade of the west façade (heavily altered) with traces of infilled windows; in the gable wall two window bays and a central segmental window; at the top two escutcheon stones with the coat of arms of Van Arkel (left) and Van Gelder (right). The eastern section consists of four components: (a) the residential tower (pivot point between the northwestern section and eastern section) from the mid-14th century which was built over the old ring wall; (b) in the southeast corner a spiral stair tower gives access to the different storeys of the residential tower and the central section; (c) the narrow, elongated east wing from c. 1549-1551 which was built against the curtain wall and (d) the residential house with round tower against the east façade from 1896 which was built against and partly integrated into the east wing. Ad a/b. The keep and round spiral stair tower, raised on a square ground plan, were constructed simultaneously, the tower having retained its original height while the keep was later lowered and provided with a lean-to roof. Directly next to the spiral stair tower in the east wing the old entrance to the residential tower is still visible (stone relief and semicircular top). In the built-in spiral stair tower the traces are visible of the old entrance to the keep; in the upper section a small door opening onto the roof. Ad c/d. The façade on the courtyard side is constructed of large red brick and above the top sills of the windows on the ground floor and upper storey has a sandstone drip moulding provided with a block and dart pattern. On the right side a door with a stone stair in front of it gives access to the ground floor; on the left side an entrance door to the spiral stair and residential tower. From the last alteration in 1896 presumably date all cross windows with sides of moulded bricks with stone blocks and the corbel arch-shaped relieving arches with stone blocks on the upper storey; possibly also from 1896 date the triangular pediments resting on acanthus consoles with shell fillings and large parts of the drip mouldings (or partly renaissance motifs from around 1550). In the INTERIOR is of particular importance the spatial layout, the rooms with 17th-century oak and in the late 19th-century section pine beam ceilings (main and subsidiary beams partly with consoles), panelled doors, moulded window frame claddings partly with interior shutters, wainscoting; further, especially in the northwestern section, the fitting of the old kitchen with hard stone pump basin, oven and shelves; in the eastern section the stuccoed staircase with stone stair provided with balusters. Inside is preserved a square façade stone of red sandstone dated to the mid-17th century; the stone is provided with coats of arms displaying a coat of arms arrangement on which the married couple Van Bronckhorst and Vijgh are central.
Valuation
MAIN BUILDING (Waardenburg) is of general importance:
- because of its age;
- because of its archaeological value;
- as an example of an originally 13th-century ringwork, which over the centuries has been expanded and of which two residential wings, keep and spiral stair tower now remain;
- because of the functional-spatial relationship with the other components of the estate.
Nearby in the register
- Boerderij, Gasthuisstraat 24Boerderijunder 1 mi
- Molen, Gasthuisstraat 23Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Historische aanleg, G.E.H. Tutein Noltheniuslaan bij 7Tuin, park en plantsoenunder 1 mi
- Magazijn, Waalbandijk 12Opslagunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.