Rijksmonumentenregister · Netherlands
vm slagerij Prinsen
Aalten, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Horeca
- Function
- Café
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1880 - 1890
- Address
- Prinsenstraat 41, 7121 AE Aalten
- Place
- Aalten
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.92842, 6.58103
- Monument number
- 520086
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1880 map "Composite: 328. Bocholt." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige SPEKSLAGERIJ met ROKERIJ, CAFE en WOONHUIS gelegen op de hoek van de Landstraat en de Prinsenstraat, voorheen Achterstraat geheten, herbouwd tussen 1880 en 1890 in opdracht van slager Eggink in een sobere stijl met invloeden uit het neoclassicisme zoals bijvoorbeeld de pilasters en het hoofdgestel. In 1901 kocht slager J.H. Prinsen het pand. Hij liet vermoedelijk rond 1912 de winkelpui met art nouveau- invloeden bouwen. Na aansluiting op het elektriciteitsnet installeerde de slagerij als één van de eersten een koelinstallatie. In 1927 liet Prinsen een compleet winkelinterieur van de Duitse firma Bröcker uit Elberfeld komen. Het interieur van de slagerij is tot 1976 in gebruik geweest en zowel het interieur als de inventaris is volledig bewaard gebleven. Opmerkelijk is onder meer het glazen plafond, de betegelde wanden met figuratieve tableaus, een met porselein beklede spiegel en de toonbank. In de kelder zijn de spekkuipen bewaard gebleven en in de werkplaats (voormalige slachterij) bevinden zich de vleeshaken en de plaats van de kookketel en op de kleine binnenplaats de rookoven.
Omschrijving
Het pand heeft nagenoeg een rechthoekige plattegrond met een afgeschuinde hoek aan de noordwestzijde en een rechthoekige uitsparing aan de zuidoostzijde vanwege de kleine binnenplaats. Het pand heeft een kelder, twee bouwlagen en een zolderverdieping onder omlopende dakschilden met plat dak, gedekt met gesmoorde muldenpannen. In het dakschild bevindt zich een schoorsteen. Het pand is opgetrokken in baksteen gemetseld in kruisverband. De gevels worden verticaal geleed door gepleisterde hoekpilasters en horizontaal door een gepleisterde plint, waterlijst (niet aan de Prinsenstraat) en een gekornist fries. De gevels worden afgesloten met een gekorniste kroonlijst. Afgezien van de winkelpui en de werkplaatstoegang zijn de deur- en vensteropeningen getoogd.
In het midden van de korte gevel aan de Prinsenstraat bevindt zich de winkelpui, bestaande uit twee granito pilasters met hardstenen bekroningen, waartussen zich de ijzeren puibalk bevindt. De invulling van de pui bestaat uit een winkelraam met een horizontale roede en zeven bovenlichten op een hardstenen plint. Rechts van het winkelraam is een portiek met terrazzovloer en twee schuin geplaatste paneeldeuren, waarvan één glasdeur die toegang geeft tot de winkel. Links van de winkelpui bevindt zich een korfboogvormige afgesloten toegang tot de werkplaats met een dubbele houten deur en een vierdelig korfboogvormig bovenlicht. Rechts naast de winkelpui bevindt zich een venster met stolpraam en getoogd bovenlicht. Op de verdieping bevinden zich vier vensteropeningen met gemetselde lekdorpels, waarvan de rechter drie voorzien zijn stolpramen en de meest linkse voorzien is van een laadluik bestaande uit houten deurtjes. De afgeschuinde hoek is blind uitgevoerd.
Het café bevindt zich op de hoek van de Landstraat en de Prinsenstraat en het woonhuis aan de Landstraat. De lange gevel aan de Landstraat bestaat uit zes assen. In de derde as van links bevindt zich de ingangspartij, bestaande uit en portiek met terrazzovloer en twee schuin geplaatste paneeldeuren. De rechter deur heeft twee ruiten met een voorstelling in geëtst glas. Het portiek heeft een getoogd bovenlicht en een gepleisterde omlijsting. Links van het portiek bevindt zich een aantal stolpramen en schuiframen. De tweede bouwlaag heeft zes getoogde vensters, waarvan drie stolpramen en drie schuiframen.
De gevels aan de binnenplaats zijn wit gepleisterd. In de zijgevel bevindt zich een paneeldeur met ruiten en gedeeld bovenlicht geflankeerd door een venster met 8-ruits raam en twee 2-ruits bovenlichten. In de westgevel bevindt zich links een later aangebrachte kastdeur en rechts en ijzeren deur, die toegang geeft tot de rookoven. Onder de ijzeren deur bevindt zich een ijzeren luik voor het beukenhout.
De oorspronkelijke indeling van het interieur is bewaard gebleven met daarnaast de inventaris van de winkel en de werkplaats van de slagerij. De slagerij heeft onder meer een vloer van blauw, wit en bruine patroontegels met mozaïekmotief. De wanden zijn van onder tot boven bezet met vierkante witte tegels, doorsneden met smalle banden met een motiefje in geel, zwart en groen. In de westelijke tegelwand zijn drie tegeltableaus opgenomen met voorstellingen van links naar rechts een zeug met biggen, twee koeien en een boer met twee varkens. Het plafond bestaat uit vierkante glasplaten, die deels beschilderd zijn met motieven en banden in bruin en zwart. De glasplaten worden op hun plaats gehouden door een raster van ijzeren strips, die op de kruisingen zijn voorzien van een vierkante porseleinen rozet met metalen schroef. Op het plafond is de naam van de fabrikant geschilderd: 'Jac. Bröcker Elberfeld'. Verspreid tegen het plafond zijn porseleinen lichtarmaturen bevestigd. De vier gebogen Tl-buizen dateren van later. Tegen de oostelijke tegelwand is een marmeren tafelblad bevestigd, waarboven zich een hoge spiegel bevindt in een met geornamenteerd porselein beklede omlijsting, waarin een wijzerplaat is opgenomen. In dezelfde stijl is ook de etalage toonbank uitgevoerd. Een houten onderstel bedekt met twee marmeren bladen, de opstaande gedeelten bekleed met geornamenteerd porselein en voorzien van twee rechthoekige en een ovale spiegel met geslepen glas, eveneens in een met geornamenteerd porselein beklede omlijsting. Aan de voorzijde bevindt zich een plaat van zwart marmoriet met het opschrift: "Fijne Worst en Vleeschwaren/ J.H. Prinsen/ Met Electrische Koel-Inrichting". Tegen de tegelwanden zijn wit geëmailleerde regels met haken bevestigd. In de linker achterhoek van de winkel bevindt zich een deur met geëtst glas waarin het ornament van het plafond terugkeert. De gang hierachter heeft een terrazzo vloer met een lambrisering van metro tegels en een balkenplafond. De kelder is voorzien van troggewelven, een vloer van estrikken en een viertal deels later vernieuwde spekkuipen. De werkplaats deed in het begin dienst als slachterij en is voorzien van een met klinkers geplaveide vloer met een goot in het midden, een balkenplafond en vleeshaken tegen de wanden. Op de verhoging in de hoek bevindt zich de kookketel. De zolder betreft voor het overgrote deel een open kapconstructie met een oud Hollandse sporenkap voorzien van een hijsinstallatie.
Waardering
De voormalige SPEKSLAGERIJ met ROKERIJ, CAFE en WOONHUIS uit 1880-1890 met een winkelinterieur uit 1927 is van algemeen architectuurhistorische, cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarden:
- als goed en gaaf voorbeeld van een slagerij annex woonhuis en café uit de periode 1880-1890 met een eenvoudige pui uit circa 1912 en een rijk gedetailleerd winkelinterieur uit 1927, met respectievelijk stijl invloeden van het neoclassicisme, art nouveau en art deco;
- als goed, gaaf en compleet voorbeeld van een slagerij-interieur in art deco stijl en als zodanig zeldzaam geworden;
- vanwege de bijzondere vormgeving en het materiaalgebruik van met name het winkelinterieur;
- vanwege de ligging op de hoek van de Prinsenstraat en de Landstraat;
- als uitdrukking van een sociaal-economische en een culturele ontwikkeling in het eerste kwart van de 20e eeuw, waarbij een aantal nieuwe technische uitvindingen zoals elektriciteit en koeltechniek werden toegepast in de levensmiddelenbranche en detailhandel. In de vormgeving van het winkelinterieur werd getracht aan te sluiten bij deze moderne ontwikkelingen door het gebruik van koele en hygiënische materialen zoals tegels, porselein, metaal, glas en spiegels.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former BACON BUTCHER'S SHOP with SMOKERY, CAFE and DWELLING HOUSE located at the corner of Landstraat and Prinsenstraat, formerly called Achterstraat, rebuilt between 1880 and 1890 on behalf of butcher Eggink in a sober style with influences from neoclassicism such as for example the pilasters and the main entablature. In 1901 butcher J.H. Prinsen purchased the building. He presumably had the shop front with art nouveau influences built around 1912. After connecting to the electricity network the butcher's shop was among the first to install a cooling installation. In 1927 Prinsen had a complete shop interior brought in from the German firm Bröcker from Elberfeld. The interior of the butcher's shop was in use until 1976 and both the interior and the inventory have been completely preserved. Noteworthy is among other things the glass ceiling, the tiled walls with figurative tableaus, a mirror clad with porcelain and the counter. In the cellar the bacon tubs have been preserved and in the workshop (former slaughterhouse) the meat hooks and the place of the cooking kettle are located and on the small courtyard the smoke oven.
Description
The building has an almost rectangular floor plan with a chamfered corner on the north-west side and a rectangular recess on the south-east side due to the small courtyard. The building has a cellar, two storeys and an attic storey under running hipped roofs with flat roof, covered with smothered half-round tiles. A chimney is located in the roof slope. The building is constructed of brick laid in cross-bond. The facades are articulated vertically by plastered corner pilasters and horizontally by a plastered plinth, drip moulding (not on Prinsenstraat) and a corniced frieze. The facades are terminated with a corniced cornice. Apart from the shop front and the workshop entrance the door and window openings have arched lintels.
In the middle of the short facade on Prinsenstraat is the shop front, consisting of two granite pilasters with sandstone capitals, between which is the iron shop frame beam. The infill of the front consists of a shop window with a horizontal glazing bar and seven fanlights on a sandstone plinth. To the right of the shop window is a portico with terrazzo floor and two angled panel doors, one of which is a glass door providing access to the shop. To the left of the shop front is a barrel-arched closed access to the workshop with a double wooden door and a four-part barrel-arched fanlight. To the right next to the shop front is a window with a vertical-hung sash window and an arched fanlight. On the storey are four window openings with brick lintels, three of which on the right are fitted with sash windows and the furthest left is fitted with a loading hatch consisting of wooden doors. The chamfered corner is finished blind.
The cafe is located at the corner of Landstraat and Prinsenstraat and the dwelling house on Landstraat. The long facade on Landstraat consists of six bays. In the third bay from the left is the entrance arrangement, consisting of a portico with terrazzo floor and two angled panel doors. The right door has two panes with a representation in etched glass. The portico has an arched fanlight and a plastered frame. To the left of the portico are a number of sash windows and sliding windows. The second storey has six arched windows, three of which are sash windows and three sliding windows.
The facades facing the courtyard are painted white. In the side facade is a panel door with panes and divided fanlight flanked by a window with 8-pane window and two 2-pane fanlights. In the west facade on the left is a later-added cabinet door and on the right an iron door providing access to the smoke oven. Below the iron door is an iron shutter for beechwood.
The original interior layout has been preserved along with the inventory of the shop and workshop of the butcher's shop. The butcher's shop has among other things a floor of blue, white and brown patterned tiles with mosaic motif. The walls are covered from bottom to top with square white tiles, crossed by narrow bands with a small motif in yellow, black and green. In the western tiled wall three tile tableaus are incorporated with representations from left to right a sow with piglets, two cows and a farmer with two pigs. The ceiling consists of square glass plates, partly decorated with motifs and bands in brown and black. The glass plates are held in place by a grid of iron strips, which at the intersections are fitted with a square porcelain rosette with metal screw. On the ceiling is painted the name of the manufacturer: 'Jac. Bröcker Elberfeld'. Scattered against the ceiling are porcelain light fittings attached. The four curved fluorescent tubes date from later. Against the eastern tiled wall is a marble table top attached, above which is a tall mirror in a frame clad with ornamented porcelain, in which a clock face is incorporated. In the same style the display counter is also executed. A wooden substructure covered with two marble tops, the raised sections clad with ornamented porcelain and fitted with two rectangular and an oval mirror with cut glass, likewise in a frame clad with ornamented porcelain. On the front is a plate of black marmorite with the inscription: "Fijne Worst en Vleeschwaren/ J.H. Prinsen/ Met Electrische Koel-Inrichting". Against the tiled walls are white enamelled shelves with hooks attached. In the left back corner of the shop is a door with etched glass in which the ornament of the ceiling recurs. The hallway behind this has a terrazzo floor with a wainscoting of metro tiles and a beam ceiling. The cellar is provided with barrel-vaults, a floor of concrete and four partly later renewed bacon tubs. The workshop originally served as a slaughterhouse and is fitted with a floor paved with clinker bricks with a gutter in the middle, a beam ceiling and meat hooks against the walls. On the raised section in the corner is the cooking kettle. The attic consists for the most part of an open roof truss structure with an old Dutch tie-beam roof provided with a hoisting installation.
Valuation
The former BACON BUTCHER'S SHOP with SMOKERY, CAFE and DWELLING HOUSE from 1880-1890 with a shop interior from 1927 is of general architectural-historical, cultural-historical and urban planning values:
- as a good and intact example of a butcher's shop and dwelling house and cafe from the period 1880-1890 with a simple shop front from circa 1912 and a richly detailed shop interior from 1927, with respectively style influences of neoclassicism, art nouveau and art deco;
- as a good, intact and complete example of a butcher's shop interior in art deco style and as such become rare;
- due to the special design and material use in particular of the shop interior;
- due to the location at the corner of Prinsenstraat and Landstraat;
- as an expression of a socio-economic and cultural development in the first quarter of the 20th century, in which a number of new technical inventions such as electricity and cooling technology were applied in the foodstuff branch and retail trade. In the design of the shop interior an attempt was made to align with these modern developments through the use of cool and hygienic materials such as tiles, porcelain, metal, glass and mirrors.
Nearby in the register
- Boerderij, Markt 16Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Markt 14Woonhuisunder 1 mi
- Boerderij, Markt 12Boerderijunder 1 mi
- Overheidsgebouw, Markt 7Overheidsgebouwunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.