TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Woonhuis, Bildtsestraat 21

Leeuwarden, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Woonhuis
Category
onroerend gebouwd
Built
1919 - 1921
Address
Bildtsestraat 21, Locatie: Westerparkwijk, 8913 EB Leeuwarden (and others)
Place
Leeuwarden
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
53.20372, 5.77853
Part of complex
519798
Monument number
519821

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Drievoudige WONING deel uitmakende van een COMPLEX van 70 MIDDENSTANDSWONINGEN, in 1919-1921 in Interbellum stijl gerealiseerd voor de Coöperatieve Vereniging Woningbouw naar ontwerp van Doeke Meintema. 17 Grote woningen van twee bouwlagen met flauwe schildkappen aan de Harlingerstraatweg 45 t/m 73 en Marssumerstraat 1 en 2 en 53 kleine woningen van één bouwlaag met hoge, gebroken schildkappen aan Marssumerstraat 4 t/m 18 en 3 t/m 9, Franekerstraat 68 t/m 74, Menaldumerstraat 2 t/m 18, Bildtsestraat 7 t/m 25 en 14 t/m 32 en Engelumerstraat 1 t/m 15.

Architect Doeke Meintema stond een eenvoud van architectuur voor; zijn bouwwerken moesten een beeld oproepen waarvan kon worden afgelezen hoe de gebruiksruimten in elkaar staken en ook moesten laten zien hoe ze gebouwd waren en welke bouwmaterialen waren toegepast. Hij noemde zijn bouwwerken een heel klein beetje kunst. Naar aanleiding van een herdenkingstentoonstelling na zijn overlijden werd geschreven: "Juist het pretentielooze, het afwijzen van modieuze stroomingen, het prijs stellen op eigen, stoer karakter, is in het werk van Meintema zoo aantrekkelijk".

Het complex van 70 woningen is stedenbouwkundig levendig in het grotere geheel van de wijk geweven. De karakteristieke architectuur van zowel de grote als de kleine woningen en de levendige geleding in verspringende blokjes van twee en vier woningen en enkele langere stroken zorgen niettemin voor een sterke architectonische en ruimtelijke coherentie. Die levendige groepering met voortuintjes van verschillende diepte aan straten met voor die tijd brede profielen roept enigszins de sfeer van een tuinstad op. Bij een renovatie aan het einde van de jaren zeventig is de oorspronkelijke inrichting van de woningen gemoderniseerd zonder dat de indeling erg heeft geleden. De nieuwe buitendeuren en raamindelingen hebben toen een andere vorm gekregen, waardoor het metrum van vensters en deurlichten niet meer overeenkomen.

Omschrijving

EXTERIEUR: Het woningblok maakt deel uit van een groep van 53 woningen aan Marsummer-, Franeker-, Menaldumer- Bildtse- en Engelumerstraat van één bouwlaag met grote, gebroken kappen. De groepen woningen verspringen ten opzichte van elkaar. De woningen zijn gebouwd op rechthoekige plattegronden, waarbij twee in één blok samengevat zijn en de derde, nummer 32, ver teruggerooid, maar wel aangebouwd is. Ze bezitten losstaande bergingen van één laag, gebouwd van baksteen en voorzien van schilddakjes met pannen. De muren zijn gemetseld licht gemêleerde rode baksteen in Vlaams verband zonder verdiept voegwerk. De koppenlagen ter ontlasting van deur en vensters zijn tot een iets uitgemetselde laag over volle breedte en diepte doorgetrokken. De oorspronkelijke deuren zijn tijdens de renovatie in 1978 vervangen door deuren, eveneens met vierruitslicht, maar met andere verhoudingen. Binnen de deurkozijnen zitten lage, vierledige bovenlichten. Alleen de woning Bildtsestraat 23 heeft nog een oorspronkelijke deur met aan de bovenzijde van de lichten hoekvullingen. Van nr. 23 zijn ook nog verschillende originele vensters met hang- en sluitwerk, en zelfs ruitjes van cylinderglas aanwezig. De woningen zijn op de begane grond verder geopend met (gerenoveerde) dubbele zesruitsvensters. In vrijliggende zijgevels een zesruitsvenster. De achtergevel geopend met openslaande deuren met roeden en een achter(keuken)deur met een smal staand venster. Alleen Bildtsestraat 23 heeft nog een glazen, op een muur en een schoor rustend afdak. Alle woningen hebben hoge gebroken kappen waar de onderschilden licht hol gebogen zijn. De daken zijn voorzien van zinken mastgoten. Elke woning heeft een flinke kapel op voor- en achterschild, voorzien van een dubbel vierruitsvenster met een houten geveltopje en een zadeldak met overstek.

INTERIEUR: De woningen hebben oorspronkelijk op de begane grond een indeling van gang annex trappenhuis; daarachter de keuken en daarnaast de kamers en suite en onder de kap drie, vrij kleine slaapkamers. De suite-structuur is in vrijwel alle woningen uitgebroken tot een grote woonkamer. In woning nr. 23 waarin meer originele aspecten zijn bewaard, is aan de balkenplafonds de suitestructuur nog te herkennen. In deze woning is het venster aan de voorzijde omkaderd met een kastenportaal van paneelwerk en met paneeldeuren voor de kasten. Op de verdieping heeft de meeste vertrekken nog balkenplafonds en in de wanden gebouwde kasten. De indeling met onder meer paneeldeuren is overigens hoogst eenvoudig. Het interieur van Bildtsestraat valt binnen; de overige vallen buiten de bescherming. Verder hebben bij de renovatie nog wat vernieuwingen plaatsgevonden. Zo zijn de achter de keuken aanwezige luifels weggenomen.

WAARDERING

De drievoudige middenstandswoning is als element van het complex van 70 woningen van algemeen historisch, architectuurhistorisch, architectonisch en stedenbouwkundig belang

- als relatief vroeg voorbeeld van corporatieve bouw van middenstandswoningen vlak voor de financiële kentering in de volkhuisvesting;

- vanwege de belangrijke plaats die de complex woningen inneemt in het oeuvre van de vooraanstaande architect Doeke Meintema;

- vanwege de uitwendig nagenoeg (op deuren en ramen na) gave Interbellum stijl op een ingetogen en nieuwe, niet meer naar historische stijlen verwijzende architectuur, waarbij dit type woning gekarakteriseerd is door de opmerkelijke gebroken kap;

- vanwege de belangrijke exterieure en interieure oorspronkelijke aspecten die uitsluitend de woning Bildtsestraat nog bezit;

- vanwege de levendige groepering van de woningen, waarbij de architect met bloksgewijze, maar ook gekoppelde verspringingen in de straten met toch al brede profielen en vooral bij de hoeken zoveel ruimte heeft gesuggereerd dat een tuinstad-achtig resultaat is bereikt, een beeld dat nader vorm heeft gekregen door de afgrenzingen met ligusterhagen.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Triple DWELLING forming part of a COMPLEX of 70 MIDDLE-CLASS DWELLINGS, realised in 1919-1921 in Interbellum style for the Coöperatieve Vereniging Woningbouw according to the design of Doeke Meintema. 17 Large dwellings of two storeys with shallow hipped roofs at Harlingerstraatweg 45 to 73 and Marssumerstraat 1 and 2 and 53 small dwellings of one storey with high, broken hipped roofs at Marssumerstraat 4 to 18 and 3 to 9, Franekerstraat 68 to 74, Menaldumerstraat 2 to 18, Bildtsestraat 7 to 25 and 14 to 32 and Engelumerstraat 1 to 15.

Architect Doeke Meintema favoured a simplicity of architecture; his buildings had to evoke an image from which one could read how the functional spaces fitted together and also had to show how they were built and which building materials had been used. He called his buildings a very small bit of art. Following a commemorative exhibition after his death, it was written: "Precisely the unpretentious quality, the rejection of fashionable trends, the appreciation of its own, sturdy character, is so attractive in Meintema's work".

The complex of 70 dwellings is urban-design-wise vitally woven into the larger whole of the neighbourhood. The characteristic architecture of both the large and small dwellings and the lively articulation in staggered blocks of two and four dwellings and some longer sections nonetheless provide a strong architectural and spatial coherence. This lively grouping with front gardens of different depths on streets with for that period broad profiles somewhat evokes the atmosphere of a garden city. During a renovation at the end of the seventies the original layout of the dwellings was modernised without the arrangement suffering greatly. The new exterior doors and window divisions then took on a different form, causing the metre of windows and door lights no longer to correspond.

Description

EXTERIOR: The dwelling block forms part of a group of 53 dwellings at Marsummer-, Franeker-, Menaldumer-, Bildtse- and Engelumerstraat of one storey with large, broken roofs. The groups of dwellings are staggered with respect to each other. The dwellings are built on rectangular floor plans, with two combined in one block and the third, number 32, set well back, but nonetheless attached. They possess detached sheds of one storey, built of brick and provided with hipped roofs with tiles. The walls are laid in light mixed red brick in Flemish bond without recessed jointing. The bond courses for relief of door and window openings are extended to a slightly projecting course over full width and depth. The original doors were replaced during the 1978 renovation with doors, likewise with four-pane light, but with different proportions. Within the door frames are low, four-pane fanlights. Only the dwelling at Bildtsestraat 23 still has an original door with corner fillings at the top of the lights. From no. 23 several original windows with hinges and latches are also still present, and even panes of cylinder glass. The dwellings are on the ground floor further opened with (renovated) double six-pane windows. In gable-end walls a six-pane window. The rear facade is opened with casement doors with glazing bars and a back (kitchen) door with a narrow vertical window. Only Bildtsestraat 23 still has a glazed awning resting on a wall and a prop. All dwellings have high broken roofs where the undersides of the lower slopes are gently curved. The roofs are provided with zinc gutters. Each dwelling has a substantial gable on the front and rear slopes, provided with a double four-pane window with a wooden gable top and a saddle roof with overhang.

INTERIOR: The dwellings originally had on the ground floor a layout of hallway adjoining stairwell; behind it the kitchen and next to it the rooms en suite and under the roof three, quite small bedrooms. The suite structure has in virtually all dwellings been broken through to form a large living room. In dwelling no. 23, where more original aspects have been preserved, the suite structure can still be recognised in the beam ceilings. In this dwelling the window at the front is framed with a cupboard portal of panelling and with panel doors for the cupboards. On the upper floor most rooms still have beam ceilings and built-in cupboards in the walls. The layout with amongst other things panel doors is otherwise extremely simple. The interior of Bildtsestraat is included; the remainder are excluded from protection. Furthermore, some alterations took place during the renovation. For example, the awnings located behind the kitchen were removed.

ASSESSMENT

The triple middle-class dwelling is as an element of the complex of 70 dwellings of general historical, architectural historical, architectural and urban-design importance

- as a relatively early example of corporate construction of middle-class dwellings shortly before the financial turning point in public housing;

- because of the important place which the complex of dwellings occupies in the oeuvre of the eminent architect Doeke Meintema;

- because of the externally virtually intact (except for doors and windows) Interbellum style based on restrained and new architecture, no longer referencing historical styles, whereby this type of dwelling is characterised by the remarkable broken roof;

- because of the important exterior and interior original aspects which only the dwelling at Bildtsestraat still possesses;

- because of the lively grouping of the dwellings, whereby the architect with block-wise, but also coupled staggerings in streets with already broad profiles and especially at the corners suggested so much space that a garden-city-like result was achieved, an image which was further shaped by the delineations with privet hedges.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map