Rijksmonumentenregister · Netherlands
Heilige Gertrudis
Maarheeze, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1909 - 1910
- Address
- Kerkstraat 22, 6026 RV Maarheeze (Cranendonck 30)
- Place
- Maarheeze
- Municipality
- Cranendonck
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.30827, 5.60669
- Monument number
- 518891
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Leiden University LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "57 Valkenswaard" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
R.K. KERK van de Heilige Gertrudis. Gebouwd door L. de Vries in 1909-1910 in neo-romaanse stijl (in navolging van een ontwerp van C. Franssen van de kerk te Einighausen).
De kerk ligt aan de Kerkstraat, in de oude kern van Maarheeze, ten westen van de bebouwde kom.
Omschrijving
Driebeukige kruiskerk met dubbeltorenfront, vijfzijdig gesloten koor en recht gesloten transeptarmen.
Het middenschip en transept hebben een zadeldak, de zijbeuken zijn van lessenaarsdaken voorzien. De torens worden bekroond door helmdaken, alle daken zijn gedekt met geschubde leien.
Het geheel is uitgevoerd in baksteen op een plint met natuurstenen lijst.
Het front bestaat uit een middendeel van twee geledingen met een topgevel en aan weerszijden daarvan vierkante torens van vier geledingen met een topgevel. De ingang, een dubbele houten deur met smeedijzeren beslag, bevindt zich in een iets terugliggend portaal. De deur, met rondboog bovenlicht, is omgeven door een omlijsting van colonnetten van geprofileerde baksteen. De colonnetten zijn op natuurstenen basement geplaatst en hebben natuurstenen kapitelen. Het bovenlicht van de deur heeft een natuurstenen tracering en is gevuld met glas-in-lood. Ook de ramen daarboven, te weten smalle hoge ramen, rondboogramen en een roosvenster zijn gevuld met glas-in-lood. De torens hebben behalve ramen ook blindnissen, op de topgevel is een boogfries aangebracht. De bovenste geledingen van de torens zijn van galmgaten voorzien, aan één zijde is een wijzerplaat zichtbaar. De top heeft een getrapt fries.
Tegen de zijschepen zijn steunberen geplaatst, voorzien van een natuurstenen afzaat. Erboven, tegen het middenschip, bevinden zich luchtbogen. De gevels zijn voorzien van rondboogfriezen en lisenen. Onder de dakrand van de zijgevels is een muizentand aangebracht.
In de zijgevels zijn rondboogramen met hardstenen afzaten in geprofileerde bakstenen omlijstingen aangebracht. De ramen zijn gevuld met glas-in-lood.
Het transept heeft op de begane grond blindnissen, erboven zijn vier lancetvensters met een roosvenster aangebracht.
Tegen het koor is een kleine éénlaags aanbouw onder schilddak met piron.
Hierin zijn ramen onder korfbogen geplaatst, de boogvelden zijn gevuld met metselmozaiek.
In het ingangsportaal bestaan de wanden tot lambrizeringshoogte uit schoon metselwerk, daarboven zijn de wanden gepleisterd. Zijingangen onder bakstenen rondbogen, natuurstenen latei tussen deur en boogveld. De boogvelden van de zijingangen zijn voorzien van voorstellingen: engel met banderol met opschrift "GELOOFD ZIJ JESUS CHRISTUS". Rechts van de ingang is een klein kapelletje met vloer uitgevoerd in cementtegels met bloemmotieven.
Het middenschip wordt overwelfd door kruisribgewelven op vierkante pijlers. Tussen de pijlers zijn scheibogen aangebracht. De viering wordt bekroond door een stergewelf. Het interieur is overwegend uitgevoerd in schoon metselwerk. Ribben en scheibogen zijn in een afwijkende kleur baksteen uitgevoerd, pijlers en colonnetten zijn gepolychromeerd. De wanden van het schip, transept en het koor zijn rijk beschilderd. Deze beschilderingen zijn uitgevoerd door Fa. Joseph Lommen en zonen uit Roermond en dateren uit 1914-15 (koor) en 1918-19 (schip en transept). De kapitelen zijn voorzien van gebeeldhouwde koppen. In het middenschip zijn tegen de pijlers heiligenbeelden, op console, aangebracht.
De zijwanden zijn gepleisterd en tot lambrizeringshoogte voorzien van een regelmatig decoratief patroon. Erboven zijn schilderijen met voorstellingen van de kruiswegstaties (geschilderd door A.P. Windhausen in 1920) geplaatst. Rond de ramen is een bakstenen omlijsting in de verder wit gestucte wand zichtbaar.
Het iets verhoogd aangelegde koor heeft eenzelfde vloer. Schip en transept hebben een marmeren vloer van zwarte en witte tegels.
In de lancetvensters van het koor zijn Heiligen afgebeeld. Deze glas-in-loodramen zijn gemaakt door P. Stroucken (Roermond) in 1910.
Van de inventaris zijn twee zij-altaren uit 1880 van belang. Deze zijn gemaakt door Parras te Weert met schilderstukken en polychromie van A.
Goossens ('s-Hertogenbosch). Tombes van A. Oor (Roermond), gemaakt in 1910. Daarnaast is de kerk in het bezit van een hoofdaltaar, uitgevoerd in zandsteen en marmer uit 1910 van A. Oor, een houten preekstoel (afkomstig uit de Catharinakerk te Eindhoven) uit XVIIIB en een hardstenen doopvont met koperen deksel uit 1846.
Klokkenstoel met klok van H. de Borch, 1601, diam. 98,5 cm. en een klok van G. Moer, 1479, diam. 137,5 cm. Mechanisch torenuurwerk, B. Eijsbouts, 1911, buiten gebruik gesteld.
Waardering
De kerk is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de dorpskerk. Het gebouw heeft achitectuurhistorisch belang door de stijl en detaillering en is van kunsthistorisch belang door de voor een parochiekerk vrij zeldzame Neo-Romaanse stijl en door de gave interieuronderdelen. Het gebouw is tevens van belang als uitzonderlijk voorbeeld van het plagiëren van het oeuvr van een architect door een regionale aannemer. Het heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere situering, verbonden met de ontwikkeling van het kerkdorp. Het is gaaf bewaard gebleven en als Neo-Romaanse kerk betrekkelijk zeldzaam.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
R.K. CHURCH of the Holy Gertrudis. Built by L. de Vries in 1909-1910 in neo-Romanesque style (following a design by C. Franssen for the church at Einighausen).
The church is situated on the Kerkstraat, in the old centre of Maarheeze, west of the built-up area.
Description
Three-aisle cruciform church with double-tower front, pentagonal closed choir and straight closed transept arms.
The central nave and transept have gabled roofs, the side aisles are provided with lean-to roofs. The towers are crowned with helm roofs, all roofs are covered with scale-patterned slates.
The whole is executed in brick on a plinth with natural stone moulding.
The front consists of a central section of two storeys with a spout gable and on either side thereof square towers of four storeys with a spout gable. The entrance, a double wooden door with wrought-iron fittings, is situated in a slightly recessed portal. The door, with rounded arch fanlight, is surrounded by a frame of colonettes of moulded brick. The colonettes are placed on a natural stone base and have natural stone capitals. The fanlight of the door has a natural stone tracery and is filled with stained glass. The windows above it also, namely narrow tall windows, rounded arch windows and a rose window are filled with stained glass. The towers have, in addition to windows, blind niches, a rounded arch frieze is applied on the spout gable. The upper storeys of the towers are provided with sound holes, a clock face is visible on one side. The top has a stepped frieze.
Against the side aisles buttresses have been placed, provided with a natural stone plinth. Above, against the central nave, flying arches are situated. The gables are provided with rounded arch friezes and pilaster strips. Under the eaves of the side gables a dentil moulding is applied.
In the side gables rounded arch windows with limestone plinths in moulded brick frames are applied. The windows are filled with stained glass.
The transept has on the ground floor blind niches, above are four lancet windows with a rose window.
Against the choir a small single-storey annex under a hipped roof with metal ridge is built.
In this windows under basket-handle arches are placed, the spandrels are filled with brick mosaic.
In the entrance portal the walls up to wainscoting height consist of facing brickwork, above the walls are plastered. Side entrances under brick rounded arches, natural stone lintel between door and spandrel. The spandrels of the side entrances are provided with representations: angel with scroll with inscription "PRAISED BE JESUS CHRIST". To the right of the entrance is a small chapel with floor executed in cement tiles with floral motifs.
The central nave is vaulted with cross-rib vaults on square pillars. Between the pillars transverse arches are applied. The crossing is crowned by a star vault. The interior is predominantly executed in facing brickwork. Ribs and transverse arches are executed in a contrasting colour brick, pillars and colonettes are polychrome painted. The walls of the nave, transept and choir are richly painted. These paintings were executed by Fa. Joseph Lommen and sons from Roermond and date from 1914-15 (choir) and 1918-19 (nave and transept). The capitals are provided with sculpted heads. In the central nave saint statues, on console, are applied against the pillars.
The side walls are plastered and up to wainscoting height provided with a regular decorative pattern. Above are paintings with representations of the stations of the cross (painted by A.P. Windhausen in 1920) placed. Around the windows a brick frame is visible in the otherwise white stuccoed wall.
The slightly raised choir has the same floor. Nave and transept have a marble floor of black and white tiles.
In the lancet windows of the choir Saints are depicted. These stained glass windows were made by P. Stroucken (Roermond) in 1910.
From the inventory two side altars from 1880 are of importance. These were made by Parras at Weert with painted pieces and polychrome by A. Goossens ('s-Hertogenbosch). Tombs by A. Oor (Roermond), made in 1910. Furthermore the church possesses a high altar, executed in sandstone and marble from 1910 by A. Oor, a wooden pulpit (originating from the Catharinakerk at Eindhoven) from the second half of the 18th century and a limestone baptismal font with copper cover from 1846.
Bell framework with bell by H. de Borch, 1601, diameter 98.5 cm. and a bell by G. Moer, 1479, diameter 137.5 cm. Mechanical tower clock, B. Eijsbouts, 1911, no longer in use.
Assessment
The church is of general importance. The building has cultural-historical importance as a special expression of the development of Catholicism in the south and is also of importance as an example of the typological development of the village church. The building has architectural-historical importance through the style and detailing and is of art-historical importance through the neo-Romanesque style which is relatively rare for a parish church and through the well-preserved interior components. The building is also of importance as an exceptional example of plagiarism of the oeuvre of an architect by a regional contractor. It has ensemble values because of its special setting, connected with the development of the church village. It has been preserved intact and as a neo-Romanesque church is relatively rare.
Nearby in the register
- Kerkelijke dienstwoning, Kerkstraat 20Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Schoolgebouw, De Hoge Weg 1Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Kerkstraat 9Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kerkstraat 5Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.