Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Kerkstraat 10
Budel, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1904
- Address
- Kerkstraat 10, 6021 CH Budel (Cranendonck 30)
- Place
- Budel
- Municipality
- Cranendonck
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.27607, 5.57520
- Monument number
- 518888
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Leiden University LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "57 Valkenswaard" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De R.K. ONZE LIEVE VROUWE VISITATIEKERK is vanaf 1904 gebouwd in Budel naar ontwerp van architect C. Franssen, ter vervanging van de laat-gotische kerk. Het schip en de toren werden het eerst gebouwd. De Neo-Gotische kerk werd van 1910 tot 1912 door dezelfde architect uitgebreid met priesterkoor en transept.
Omschrijving
De driebeukige kruiskerk bezit een westtoren en telt vijf traveeën tot aan het transept met dakruiter, waarna drie traveeën volgen en een priesterkoor met een vijfzijdige sluiting en omgang. De gevels zijn opgetrokken uit machinale baksteen met rode profielsteen rond de ramen en de daklijst. Het zadeldak en de lessenaardaken zijn gedekt met leien in maasdekking. De traveeën worden geleed door steunberen met afzaat en versnijdingen, voorzien van hardsteen afdekplaten en bewerkte hogels. De toren bestaat uit vier geledingen. In de eerste geleding bevindt zich aan de voorzijde het risalerende hoofdportaal met zuilen, gebeeldhouwd kapiteel en spuwers. De vleugeldeuren zijn voorzien van ijzeren sierbeslag met rozetten, daar boven een spitsboograam. De topgevel wordt afgesloten door een natuurstenen gevelveld met kruisbloem. In genoemde tympaan is de tronende Christus in mandorla afgebeeld onder een baldakijn en geflankeerd door de symbolen van de vier evangelisten. Achter en naast het portaal is de muur geleed door spitsbogige blindnissen met rode profielsteen. Deze nissen vindt men ook naast het brede spitsboograam in de tweede geleding en in de derde geleding. Aan de linkerzijde bevindt zich een vijfhoekige traptoren met spits.
De bovenste achthoekige geleding versmalt en bezit een spitsbogige borstwering. In elke zijde bevinden zich twee spitsbogige galmgaten en een uurwerk. Op de hoeken zijn torentjes geplaatst. De achtzijdige torenspits wordt bekroond door een vergulde bol en kruis. Rechts en links van de toren is er een dwars aangebouwde zijkapel met driezijdige sluiting, de doopkapel en de Onze Lieve Vrouwekapel. Deze bevatten de zij-ingangen van de kerk, ook voorzien van ijzerbeslag met rozetten. Het portaal bevat een oude gevelsteen met de tekst: "Int jaar ons heren 1507". Deze steen refereert aan de oude kerk uit ca. 1350, die in 1504 afbrandde en in 1507 weer werd opgebouwd, de voorganger van de huidige kerk.
De spitsboogramen in de zijbeuken zijn ongedecoreerd, die in de lichtbeuk hebben maaswerk. De tracering bestaat uit drie- en vijfpassen en is uitgevoerd in kalksteen. Onder de gootlijst van het dak is een brede rand siermetselwerk. Het zadeldak van het schip en het transept bevat kleine dakkapellen, in aantal overeenkomend met de vensterassen. De achthoekige dakruiter op de kruising is rijk voorzien van neogotische decoratie. Het transept is twee traveeën diep en voorzien van zijbeuken. De transeptgevels bestaan uit twee aangebouwde biechtstoelen met topgevel, waarboven een breed en hoog spitsboograam met tracering, geflankeerd door twee blinde spitsboognissen. De steunberen op de hoeken eindigen in hogels, waartussen een spitsbogige borstwering. De topgevel bezit drie blinde spitsboognissen met spleetvensters en eindigt met een kruisbloem. De zijbeuken zijn als kapellen doorgetrokken tot het koor. De hoek tussen de zijbeuken van het transept richting koor heeft een veelhoekig torentje met spits. De kooromgang heeft een lessenaardak, dat veel lager is aangezet dan dat van de zijbeuken. Elk van de vijf muurvlakken heeft twee spitsboograampjes. Twee rechthoekige gebouwtjes met schilddak aan de noord- en zuidzijde vormen de sacristie en bijsacristie, voorzien van kruisvensters, een paneeldeur met sierbeslag en een topgevel met kruisvenster en piron.
Inwendig wordt de ruimte verdeeld door zuilen van Naamse steen met bladkapiteel. De spitsbogen en de lisenen zijn uitgevoerd in zichtbaar gelaten baksteen, de muren zijn verder gepleisterd. De muren worden geleed door een blind triforium met baksteen deelzuiltjes. De kruisribgewelven van het schip en de zijbeuken zijn uitgevoerd in gepleisterde baksteen. De koortribune heeft afgeschuinde zijden en een ranke Neogotische stenen borstwering.
De figuratieve glas-in-lood ramen zijn in 1912 vervaardigd door F. Nicolas & Zonen uit Roermond. De aankleding van de kerk is zeer rijk. De zandstenen retabel van het hoofdaltaar is in 1912 gemaakt door J. Custers, de marmeren tombe is in 1911 gehouwen door Jean Cloquet. J. Custers vervaardigde in 1916 ook de communiebank en in 1933 de preekstoel, in zandsteen. Op de kuip zijn de vier evangelisten en hun symbolen afgebeeld. Het Maria- en Jozefaltaar zijn in 1939 geleverd door Franssen en Van Rooy, voorheen Custers. De kruiswegstaties zijn gevat in een eikehouten lambrizering en werden tussen 1919 en 1923 geschilderd naar ontwerp van Jos Cuypers. De doopkapel is afgezet met een hek van siersmeedwerk. De kerk bevat verder onder meer elf polychrome houten beelden uit 1912, afkomstig uit het atelier van Cuypers. In de kerk tevens een koperen bolkroon, tweemaal acht-lichts, XVIIe eeuw.
De zijden van de houten kerkbanken zijn voorzien van een vierpasdecoratie.
Tweeklaviers orgel met electrische tractuur, gemaakt voor de voormalige Adventkerk of Nieuwe Walenkerk te Amsterdam. Het instrument is gemaakt door de firma Dalstein & Haerpfer in 1912. Het instrument bezit thans een electrische tractuur en 25 stemmen, waaronder 3 transmissies. Na sluiting van het kerkgebouw werd het instrument aangekocht door de firma Gebr. Reil te Heerde. Na lange tijd in opslag te hebben gelegen kon het instrument in 2004 worden aangekocht door de Parochie van de R.K. Onze Lieve Vrouwe Visitatiekerk te Budel, waarin na restauratie geplaatst.
Waardering
De kerk is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang als voorbeeld van de typologsiche ontwikkeling van de dorpskerk. Het gebouw heeft architectuurhistorisch belang door de stijl en de detaillering en is van kunsthistorisch belang door de interieuronderdelen. Het gebouw is tevens van belang als voorbeeld van het latere oeuvre van de architect Franssen. Het heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere situering, verbonden met de ontwikkeling van het kerkdorp. Het is gaaf bewaard gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The R.K. ONZE LIEVE VROUWE VISITATIEKERK has been built from 1904 onwards in Budel according to the design of architect C. Franssen, to replace the Late Gothic church. The nave and the tower were built first. The Neo-Gothic church was extended from 1910 to 1912 by the same architect with a priest's choir and transept.
Description
The three-aisled cruciform church has a west tower and comprises five bays up to the transept with roof turret, followed by three bays and a priest's choir with a five-sided termination and ambulatory. The facades are built of machine-made brick with red moulded brick around the windows and the roof line. The gabled roof and the lean-to roofs are covered with slate in Dutch bond. The bays are articulated by buttresses with offsets and rebates, fitted with sandstone capping plates and worked projections. The tower consists of four stages. In the first stage, on the front, there is the projecting main portal with columns, carved capital and gargoyles. The wing doors are fitted with ornamental iron fittings with rosettes, above which is a pointed arch window. The apex gable is closed off by a natural stone gable wall with cross-flower. In said tympanum, enthroned Christ in a mandorla is depicted beneath a baldachin and flanked by the symbols of the four evangelists. Behind and beside the portal, the wall is articulated by pointed arch blind recesses with red moulded brick. These recesses are also found beside the broad pointed arch window in the second stage and in the third stage. On the left side there is a pentagonal stair turret with spire.
The upper octagonal stage tapers and has a pointed arch parapet. In each side there are two pointed arch sound holes and a clock. Small turrets are placed on the corners. The octagonal spire is crowned by a gilded globe and cross. To the right and left of the tower, there is a transversely built side chapel with three-sided termination, the baptismal chapel and the Onze Lieve Vrouwe chapel. These contain the side entrances to the church, also fitted with iron fittings with rosettes. The portal contains an old gable stone with the text: "In the year of Our Lord 1507". This stone refers to the old church from c. 1350, which burned down in 1504 and was rebuilt in 1507, the predecessor of the present church.
The pointed arch windows in the side aisles are undecorated, those in the clerestory have tracery. The tracery consists of three- and five-foliated patterns and is executed in limestone. Under the roof gutter line is a wide band of decorative brickwork. The gabled roof of the nave and the transept contains small roof dormers, in number corresponding to the window axes. The octagonal roof turret on the crossing is richly furnished with Neo-Gothic decoration. The transept is two bays deep and has side aisles. The transept gables consist of two attached confessionals with apex gable, above which is a broad and tall pointed arch window with tracery, flanked by two blind pointed arch recesses. The buttresses on the corners end in projections, between which is a pointed arch parapet. The apex gable has three blind pointed arch recesses with slit windows and ends with a cross-flower. The side aisles are carried through as chapels to the choir. The corner between the side aisles of the transept towards the choir has a polygonal small turret with spire. The choir ambulatory has a lean-to roof, which is set much lower than that of the side aisles. Each of the five wall panels has two small pointed arch windows. Two rectangular small buildings with hipped roofs on the north and south sides form the sacristy and auxiliary sacristy, fitted with cross windows, a panelled door with ornamental fittings and an apex gable with cross window and stone finial.
Internally, the space is divided by columns of Namur stone with leaf capital. The pointed arches and the pilaster strips are executed in exposed brick, the walls are further plastered. The walls are articulated by a blind triforium with brick engaged columns. The cross-ribbed vaults of the nave and side aisles are executed in plastered brick. The choir gallery has bevelled sides and a slender Neo-Gothic stone parapet.
The figurative stained glass windows were made in 1912 by F. Nicolas & Sons from Roermond. The furnishing of the church is very rich. The sandstone retable of the high altar was made in 1912 by J. Custers, the marble tomb was carved in 1911 by Jean Cloquet. J. Custers also made in 1916 the communion rail and in 1933 the pulpit, in sandstone. On the pulpit bowl are depicted the four evangelists and their symbols. The altar of Mary and Joseph were supplied in 1939 by Franssen and Van Rooy, formerly Custers. The Stations of the Cross are set in an oak wainscoting and were painted between 1919 and 1923 according to the design of Jos Cuypers. The baptismal chapel is enclosed with a fence of ornamental ironwork. The church further contains among other things eleven polychrome wooden statues from 1912, originating from the workshop of Cuypers. In the church also a copper hanging crown, sixteen-light, 17th century.
The sides of the wooden church benches are fitted with a four-foliated decoration.
Two-manual organ with electric action, made for the former Adventkerk or Nieuwe Walenkerk in Amsterdam. The instrument was made by the firm Dalstein & Haerpfer in 1912. The instrument now has electric action and 25 stops, including 3 transmissions. After closure of the church building, the instrument was purchased by the firm Gebr. Reil in Heerde. After being in storage for a long time, the instrument could be purchased in 2004 by the Parish of the R.K. Onze Lieve Vrouwe Visitatiekerk in Budel, in which it was placed after restoration.
Valuation
The church is of general importance. The building has cultural-historical importance as a particular expression of the development of Catholicism in the south and is also of importance as an example of the typological development of the village church. The building has architectural-historical importance through its style and detailing and is of art-historical importance through the interior components. The building is also of importance as an example of the later work of architect Franssen. It has ensemble values because of its particular setting, linked to the development of the church village. It has been preserved in good condition.
Nearby in the register
- Kerk, Dr. Ant. Mathijsenstraat 7Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Dr. Ant. Mathijsenstraat 1Woonhuisunder 1 mi
- Gerechtsgebouw, Markt 28Gerechtsgebouwunder 1 mi
- Molen, Burg. Van Houtstraat 60Industrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.