Rijksmonumentenregister · Netherlands
Amstelsluizen
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Sluis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1673
- Address
- Amstel to 115, Binnenstad Amsterdam
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.36224, 4.90305
- Monument number
- 518510
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1650 map "Comitatus Hollandiae tabula / pluribus locis recens emendata a Nicolao I. Visschero" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In oorsprong in 1673 aangelegde samenstel van SLUIZEN (sluisnummer 25, Amstelsluizen/Amstelschutsluis) met vier DIENSTGEBOUWTJES en hek- en remmingwerk, bolders e.d., gelegen in de Amstel ter hoogte van de Utrechtsedwarsstraat naar een ontwerp van de schepen en latere burgemeester van Amsterdam, de mathematicus Joannes Hudde, in samenwerking met Gerard Hasselaer en Cornelis van Oudshoorn. Hudde was tevens nauw betrokken bij de uitvoering. Afgezien van het gecontroleerd laten passeren van vaartuigen, dienden de sluizen met name de waterverversing van de getijrivier de Amstel en de burgwallen; dit om de sterk toegenomen vervuiling van Amstel en grachten tegen te gaan. Aanvankelijk voorzag het plan in twee schutsluizen; later werd dit gewijzigd in drie: een grote in het midden en aan weerszijden een kleinere. Tussen deze buitenste schutsluizen en de beide Amstelkades bevond zich destijds een spuisluis. In de 19de eeuw werden de sluizen ingrijpend gerenoveerd en aan de nieuwe eisen aangepast. In 1872 werd de kwestie van de waterverversing grotendeels opgelost doordat de toen aangelegde Oranjesluizen het IJ konden afsluiten. In de 19de eeuw werd ook de westelijke spuisluis ontmanteld; op deze plaats bevindt zich nu een vaste verbinding met het meest westelijke sluiseiland. De toldeuren van de resterende spuisluis zijn mogelijk na-oorlogs. De oorspronkelijke sluisdeuren waren van smeedijzer of brons, tegenwoordig zijn deze materialen vervangen door (giet)staal. De tol- of 'douanehuisjes' hebben waarschijnlijk dienstgedaan ter inning van de stedelijke accijnzen.
Omschrijving
Het samenstel van sluizen heeft een middensluis met twee vaargeulen; deze vaargeulen worden gescheiden door een tweetal in elkaars verlengde liggende kleinere sluiseilanden. Op één ervan, 'de Klip', bevindt zich het sluiswachterskantoor op vierkant grondplan, met gemetselde gevels met natuurstenen hoekstenen, gelede vensters met schuifraam en een zinken tentdak met roeven. Het kantoor wordt bereikt via een houten achteraanbouw onder plat dak. Aan weerszijden bevindt zich een schutsluis tussen deels met die middensluis gemeenschappelijke sluiseilanden. De drie schutsluizen zijn enkelkerend; behalve bij extreme waterstands-verschillen zijn deze doorgaans geopend. De puntdeuren worden door middel van kaapstanders met een horizontale windas en houten bomen geopend en gesloten. Aan de oostzijde bevindt zich de nog resterende dubbele spuisluis, die behalve een stel puntdeuren ook een toldeur bezit. Aan de westzijde bevindt zich een vaste oeververbinding met rijdek. De twee eveneens op vierkant grondplan tot stand gebrachte gebouwtjes op de andere sluiseilanden hebben met natuursteen beklede gevels, aan drie zijden luiken, een eenvoudige toegangsdeur en een klein zinken tentdak met roeven. De kolk- en sluiswanden, sluishoofden e.d. zijn gemetseld in afwisselend koppen- en strekkenlagen en hebben een natuurstenen afdekking. Nabij de westelijke vaste oeververbinding bevindt zich een houten gebouwtje op rechthoekig grondplan onder zinken tentdak met roeven; mogelijk was dit een wachtlokaal of kleine materialenloods. Verder een houten traliehek en verspreid op of nabij de sluizengroep voorkomende bolders, hekwerken met gietijzeren balusters en remmingwerken.
Zowel de westelijke als de oostelijke schutsluis heeft een kleinste doorvaartwijdte van 8,5 m; zowel de westzijde als de oostzijde van de middendoorvaart een van 7 m; de spuisluis heeft een kleinste doorvaartwijdte van 2 x 6,45 m. De beide schutsluizen hebben een schutlengte van 47 m.
Waardering
Samenstel van sluizen met schutsluizen en spuisluis en bijbehorende dienstgebouwtjes, bedieningsmateriaal, sluiseilanden, -hoofden, -deuren e.d. van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en typologische waarde. Met name het voorkomen van de spuisluis met toldeur is van waterstaats-historisch belang in het kader van de waterverversing en als voorziening tegen het dichtslibben van de waterweg. Van belang voor de locale geschiedenis.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Originally established in 1673, an assembly of SLUICES (sluice number 25, Amstelsluizen/Amstelschutsluis) with four SERVICE BUILDINGS and lock and check works, bollards and the like, located in the Amstel at the level of Utrechtsedwarsstraat, designed according to a plan by the shipreeve and later burgomaster of Amsterdam, the mathematician Joannes Hudde, in collaboration with Gerard Hasselaer and Cornelis van Oudshoorn. Hudde was also closely involved in the execution. Apart from controlling the passage of vessels, the sluices primarily served to refresh the water in the tidal river Amstel and the burgwalles; this was to counter the greatly increased pollution of the Amstel and canals. Initially the plan provided for two lock sluices; later this was changed to three: a large one in the middle and on either side a smaller one. Between these outer lock sluices and both Amstel quays there was at that time a spill sluice. In the 19th century the sluices underwent major renovation and were adapted to new requirements. In 1872 the question of water refreshment was largely resolved by the then newly constructed Oranjesluizen which could seal off the IJ. In the 19th century the western spill sluice was also dismantled; in its place there is now a fixed connection with the most westerly sluice island. The toll doors of the remaining spill sluice are possibly post-war. The original sluice gates were of wrought iron or bronze; nowadays these materials have been replaced by (cast) steel. The toll or 'customs houses' probably served to collect urban duties.
Description
The assembly of sluices consists of a central sluice with two navigation channels; these navigation channels are separated by two smaller sluice islands lying in alignment with each other. On one of them, 'de Klip', is the sluice keeper's office on a square ground plan, with masonry facades with natural stone corner stones, jointed windows with sash window and a zinc tent roof with gutters. The office is reached via a wooden rear extension under a flat roof. On either side there is a lock sluice between sluice islands which are in part shared with the central sluice. The three lock sluices are single-acting; except in cases of extreme water level differences they are normally open. The pointed gates are opened and closed by means of capstans with a horizontal windlass and wooden beams. On the east side is the still remaining double spill sluice, which apart from a set of pointed gates also has a toll gate. On the west side is a fixed shore connection with a roadway. The two likewise square ground plan buildings on the other sluice islands have facades clad in natural stone, shutters on three sides, a simple entrance door and a small zinc tent roof with gutters. The lock basin and sluice walls, lock heads and the like are laid in alternating heading and stretcher courses and have a natural stone coping. Near the western fixed shore connection is a wooden building on a rectangular ground plan under a zinc tent roof with gutters; possibly this was a watch room or small materials shed. Furthermore a wooden lattice gate and bollards scattered on or near the sluice group, railings with cast iron balusters and check works.
Both the western and eastern lock sluice has a minimum passage width of 8.5 m; both the west side and the east side of the central passage has one of 7 m; the spill sluice has a minimum passage width of 2 x 6.45 m. Both lock sluices have a chamber length of 47 m.
Valuation
Assembly of sluices with lock sluices and spill sluice and associated service buildings, operating equipment, sluice islands, heads, gates and the like of general importance for its cultural-historical and typological value. In particular the presence of the spill sluice with toll gate is of water management historical importance in the context of water refreshment and as a provision against the silting up of the waterway. Of importance for local history.
Nearby in the register
- Woonhuis, Amstel 300Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Amstel 127Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Amstel 129Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Amstel 310 AWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.