Rijksmonumentenregister · Netherlands
Synagoge, Rapenburgerstraat 109
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Synagoge
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1881 - 1883
- Address
- Rapenburgerstraat 109, Locatie: Binnenstad, 1011 VL Amsterdam
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.36869, 4.90714
- Monument number
- 518506
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamHistorical map archives, georeferenced via Allmaps
5 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
In 1881-1883 tot stand gekomen SJOEL (joods leerlokaal), joods theologisch SEMINARIUM en SYNAGOGE naar ontwerp van de architecten G.B. Salm en A. Salm G.B.zn. in een eclectische stijl. In 1883 verhuisde de opdrachtgever, het college Beth Hamidrasj Ets Chaïm (Leerschool Boom des Levens), van de Amstelstraat - waar het een leerlokaal boven de Dritt Sjoel had - naar dit gebouw. De bouw stond onder beheer van de architecten; de laagste inschrijver bij de aanbesteding was E.M. Rood, de toekomstige architect van de joodse gemeente. Het voorgedeelte van het gebouw bevatte een spreekzaal, studeerkamers, een bestuurskamer, een graankamer op de eerste verdieping, schoollokalen, een bibliotheekzaal over de volle breedte van de tweede verdieping en een conciërgewoning; de achterzijde werd ingenomen door een nagenoeg vierkante synagoge met galerijen op gietijzeren kolommen langs drie zijden en een bijzondere houten zoldering. De Arke was geplaatst in een nis met omlijsting in Oriëntaalse stijl; deze was in het oorspronkelijk ontwerp niet voorzien. De Arke - deels in een kleine uitbouw tegen de achtergevel - was een vereenvoudigde navolging van die van de Portugees-Israëlitische synagoge. In oorsprong bevond zich tussen het voor- en achtergedeelte een trappenhuis en een kleine open binnenplaats. Na de tweede wereldoorlog werd het gebouw als fabrieksruimte in gebruik genomen. In 1973 werd het ingrijpend verbouwd onder leiding van architect H.F. Rappange; het bevat nu de kantoorruimten van verschillende instellingen. De huidige traveeën van glas en ijzer tussen de brede en kolossale lisenen werden toen geplaatst. Hierbij is gebruik gemaakt van zware ijzeren profielbalken, die ook in de oorspronkelijke gevel - zij het niet op dezelfde hoogte - en deels in het zicht aanwezig waren. De gietijzeren kolommen van de voormalige synagoge zijn vervangen door profielstaal (H-staal).
Omschrijving
Het gebouw is met voor- en achterdeel op een rechthoekig grondplan ontworpen; het voorgedeelte onder een geknikt schilddak, het lagere achtergedeelte onder een zadeldak met brede schilden onder een flauwe helling. Zowel het voorgedeelte als de lagere achterbouw met de voormalge synagoge zijn onderkelderd. De voorgevel heeft nog de oorspronkelijke vier lisenen; deze geven nog het beeld van de oude gevel: een natuurstenen plint en basement met profileringen, metselwerk in rode baksteen met spaarvelden, tussen de verdiepingen een natuurstenen bekleding met profileringen en decoraties, en een houten gootlijst op natuurstenen consoles tegen een dito fries met cirkelvormige versiering in cassetten. De smallere middentravee wordt afgesloten door een rond venster waarin in oorsprong een davidster, onder gepleisterde halfronde boog onder geprofileerd fronton. De hoeklisenen worden bekroond door een natuurstenen kussenvormige afdekking. De gevel heeft een inscriptie met het bouwjaar volgens de joodse jaartelling '5543' in Arabische en Hebreeuwse cijfers. De toegang ligt in het midden van de gevel en heeft een portiek met spaarvelden aan weerszijden en kleine gemetselde lisenen met bewerkte natuurstenen consoles. Tussen de plint en de gevelbeëindiging bevinden zich tussen de lisenen van de voorgevel vier- slechts door ijzeren balken gescheiden - vierentwintig- ruits vensters met stalen roedenverdeling; de vensters van de middentravee zijn smaller en hebben een zestien- of negenruits roedenverdeling. De gepleisterde zijgevels van het voorgedeelte zijn blind en hebben staafankers. Het lagere achtergedeelte heeft zijgevels met vijf vensterparijen bestaande uit een getoogd bovenvenster, een kalf in het gevelvlak en een benedenvenster.
Waardering
Voormalig joods leerlokaal, dito theologisch seminarium en synagoge uit 1881-1883 van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, typologische en resterende architectuurhistorische waarde. De nabijheid van diverse (voormalige) synagogen en (voormalige) joodse instellingen als het eveneens aan de Rapenburgerstraat gelegen Nederlands Israelitische Meisjesweeshuis plaatst deze creatie van de architecten G.B. Salm en A. Salm in een historisch ensemble, hetgeen een belangrijke meerwaarde vormt.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Jewish study hall (sjoel), Jewish theological seminary and synagogue created in 1881-1883 after a design by architects G.B. Salm and A. Salm G.B.son in an eclectic style. In 1883 the client, the college Beth Hamidrasj Ets Chaïm (School Boom of Life), moved from the Amstelstraat - where it had occupied a study hall above the Dritt Sjoel - to this building. The construction was overseen by the architects; the lowest tenderer in the public procurement was E.M. Rood, the future architect of the Jewish community. The front part of the building contained a lecture hall, studies, a board room, a grain store on the first storey, schoolrooms, a library hall spanning the full width of the second storey and a caretaker's dwelling; the rear section was occupied by a nearly square synagogue with galleries on cast-iron columns along three sides and a special wooden ceiling. The Ark was placed in a niche with surround in Oriental style; this was not provided for in the original design. The Ark - partly in a small extension against the rear facade - was a simplified imitation of that of the Portuguese-Israelite synagogue. Originally between the front and rear section there was a stairwell and a small open courtyard. After the Second World War the building was used as factory space. In 1973 it underwent major renovation under the direction of architect H.F. Rappange; it now contains the office spaces of various institutions. The current bays of glass and iron between the broad and colossal pilasters were installed at that time. Use was made of heavy iron profile beams, which were also present in the original facade - albeit not at the same height - and partly in view. The cast-iron columns of the former synagogue were replaced with profiled steel (H-beams).
Description
The building is designed with front and rear sections on a rectangular ground plan; the front section beneath a broken hipped roof, the lower rear section beneath a gabled roof with broad hips beneath a shallow pitch. Both the front section and the lower rear building with the former synagogue are undercellared. The front facade still has the original four pilasters; these still convey the appearance of the old facade: a natural stone plinth and basement with mouldings, brickwork in red brick with spandrels, between the storeys natural stone cladding with mouldings and decoration, and a wooden gutter band on natural stone corbels against a likewise frieze with circular ornament in cassettes. The narrower central bay is closed off by a round window in which was originally a star of David, beneath a plastered semicircular arch beneath a moulded pediment. The corner pilasters are crowned by a natural stone cushion-shaped coping. The facade has an inscription with the year of construction according to the Jewish calendar '5543' in Arabic and Hebrew numerals. The entrance is located in the centre of the facade and has a portico with spandrels on either side and small brick pilasters with worked natural stone corbels. Between the plinth and the facade termination there are between the pilasters of the front facade four - separated only by iron beams - twenty-four-pane windows with steel glazing bars; the windows of the central bay are narrower and have sixteen- or nine-pane glazing bars. The plastered side facades of the front section are blank and have wall anchors. The lower rear section has side facades with five window bays consisting of an arched fanlight, a half-window in the facade plane and a lower window.
Valuation
Former Jewish study hall, likewise theological seminary and synagogue from 1881-1883 of general importance for reasons of cultural-historical, typological and remaining architectural-historical value. The proximity of various (former) synagogues and (former) Jewish institutions such as the likewise on the Rapenburgerstraat located Dutch Israelite Girls' Orphanage places this creation of architects G.B. Salm and A. Salm in a historical ensemble, which forms an important added value.
Nearby in the register
- Woonhuis, Rapenburgerstraat 159Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Herengracht 111 KWoonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Herengracht 107Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Herengracht 105Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.