Rijksmonumentenregister · Netherlands
Prinsengrachtziekenhuis
Amsterdam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Opleidingscentrum
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1854 - 1856
- Address
- Kerkstraat 126 B, 1017 GP Amsterdam (and others)
- Place
- Amsterdam
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.36384, 4.88689
- Monument number
- 518366
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesNationaal Archief, the NetherlandsDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Amsterdam" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
In 1854-'57 naar eclectisch ontwerp van J.H. Leliman opgetrokken ZIEKENHUIS, gebouwd in opdracht van de Vereeniging voor Ziekenverpleging voor de gegoede burgerij en mede bedoeld voor de opleiding van professionele verpleegsters; uitgebreid in 1872 aan de Kerkstraat met een zusterhuis en aan de Prinsengracht in 1890 en in 1902-'03 (naar ontwerp van C.B. Posthumus Meyjes).
N.B. Aan J.W. Beversen & Zoon werden de fundeerwerken aanbesteed, aan D.R. van Dartelen de bouw zelf en het aftimmeren daarvan.
Omschrijving
In verschillende fasen tot stand gekomen ziekenhuis, waarbij de oudste kern wordt gevormd door de negen traveeën brede verpleeginrichting naar ontwerp van Leliman aan de Prinsengracht (hoofdgebouw); aan de Kerkstraat bevindt zich het uit 1872 daterende bijgebouw (in oorsprong bestemd als zusterhuis, thans ingericht als polikliniek) ter breedte van tien vensterassen. De in 1890 en 1902-'03 toegevoegde uitbreiding ter linkerzijde van de oudste kern telt acht vensterassen. Het bakstenen hoofdgebouw rust op een natuurstenen plint en vervolgens op een gepleisterde sokkel. Het pand heeft met de kelder inbegrepen vijf bouwlagen onder een schilddak bedekt met rode pannen.
Het gebouw is door middel van één en drie vensterassen brede risalieten verticaal geleed. De risalieten breken door de uitkragende kroonlijst en zijn voorzien van steekkappen, gedekt door rode pannen. De dakvorst is voorzien van spitsvormige bekroningen. De horizontale geleding komt tot stand middels de gepleisterde sokkel, een gepleisterde kroonlijst tussen beganegrondverdieping en eerste verdieping en de twee eveneens gepleisterde cordonlijsten tussen de overige verdiepingen. De risalerende middenpartij van het oudste bouwdeel bevat in het midden de rondboogvormige entree, voorzien van een gepleisterde omlijsting met fronton. De vensters op de beganegrond en eerste verdieping zijn rondboogvormig en voorzien van kruiskozijnen. De segmentvormige vensters op de tweede en de rechthoekige vensters op de derde verdieping zijn eveneens voorzien van kruiskozijnen. Vergelijkbare vensters zijn toegepast in de uitbreiding te linkerzijde, waarbij de rondboogvensters op de beganegrond lager zijn doorgetrokken en van een hardstenen dorpel zijn voorzien. De uitkragende gootlijsten, die telkens verspringen met de diverse kappen, zijn aan de onderzijde voorzien van een fries met consoles.
Aan de achterzijde springt het hoofdgebouw met twee vleugels in een oorspronkelijk van priëlen voorziene tuin. Van het voormalige zusterhuis aan de Kerkstraat dateren het rechter bouwvolume (met uitsluiting van de buitenste travee) en het risalerende bouwvolume met de getande tuitgevel van de eerste bouwperiode (1872). De gehele gevel bestaat uit drie bouwlagen onder een schilddak met shingles. In het rechter bouwdeel is de tweede verdieping iets naar achter geplaatst boven een uitkragende waterlijst. De ingangstravee risaleert en is voorzien van een rondboogvormige gepleisterde entree met rond de boog de goudkleurige letters: 'ZIEKENVERPLEGING'. (Oorspronkelijk stond er: 'Vereeniging voor Ziekenverpleging'). De twee eerste bouwlagen zijn voorzien van kolossale pilasters. De vensters op de beganegrond zijn rondboogvormig, die op de eerste en tweede verdieping rechthoekig: alle voorzien van kruiskozijnen. De rechte kroonlijst is aan de onderzijde voorzien van een tandfries. De twee dakkapellen zijn oorspronkelijk.
Beide andere bouwvolumes hebben tussen de verdiepingen een fries met gedecoreerde tegels, welke laatste zich ook bevinden in de boogvelden van de rondboogvormige vensters op de tweede verdieping. Het middelste bouwdeel heeft een gemetselde dakkapel met pilasters; het linker een van een tandlijst voorziene tuitgevel met een natuurstenen dekrand.
Waardering
Zowel het zusterhuis/ziekenhuis aan de Prinsengracht als het later aan de Kerkstraat verrezen zusterhuis zijn van algemeen belang vanwege de cultuur- historische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociaal-geneeskundige ontwikkeling. Het gebouw is het oudste niet voor de armenzorg maar volgens medisch-verpleegkundige overwegingen nieuw gebouwde particuliere ziekenhuis van Amsterdam. Hiermee is tevens de typologische waarde aangeduid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
In 1854-'57 erected HOSPITAL according to an eclectic design by J.H. Leliman, built on behalf of the Association for Nursing Care for the well-to-do citizenry and also intended for the training of professional nurses; extended in 1872 at the Kerkstraat with a nurses' house and at the Prinsengracht in 1890 and in 1902-'03 (according to design by C.B. Posthumus Meyjes).
N.B. To J.W. Beversen & Zoon were awarded the foundation works, to D.R. van Dartelen the building itself and the carpentry work thereof.
Description
Hospital created in different phases, whereby the oldest core is formed by the nursing facility nine bays wide according to design by Leliman at the Prinsengracht (main building); at the Kerkstraat is situated the adjunct building dating from 1872 (originally intended as nurses' house, now fitted out as polyclinic) spanning the width of ten window bays. The extension added in 1890 and 1902-'03 to the left side of the oldest core counts eight window bays. The brick main building rests on a natural stone plinth and subsequently on a plastered base. The building has, including the basement, five storeys under a hipped roof covered with red tiles.
The building is articulated vertically by means of risalients one and three window bays wide. The risalients break through the projecting cornice and are provided with gable copings, covered with red tiles. The ridge is provided with pointed finials. The horizontal articulation comes about by means of the plastered base, a plastered cornice line between ground floor and first storey and the two likewise plastered cordon lines between the remaining storeys. The risalitting centre section of the oldest building part contains in the middle the round-arched entrance, provided with a plastered surround with pediment. The windows on the ground floor and first storey are round-arched and provided with cross windows. The segmental windows on the second and the rectangular windows on the third storey are likewise provided with cross windows. Comparable windows are applied in the extension to the left, whereby the round-arched windows on the ground floor are drawn lower and are provided with a hardstone sill. The projecting gutter lines, which step each time with the diverse roofs, are provided on the underside with a frieze of consoles.
At the rear the main building projects with two wings into a garden originally provided with pergolas. From the former nurses' house at the Kerkstraat date the right building volume (excluding the outer bay) and the risalitting building volume with the crenellated spout gable of the first building period (1872). The entire facade consists of three storeys under a hipped roof with shingles. In the right building section the second storey is set slightly back above a projecting drip moulding. The entrance bay risalits and is provided with a round-arched plastered entrance with around the arch the gold-coloured letters: 'ZIEKENVERPLEGING'. (Originally read: 'Association for Nursing Care'). The first two building layers are provided with colossal pilasters. The windows on the ground floor are round-arched, those on the first and second storey rectangular: all provided with cross windows. The straight cornice is provided on the underside with a tooth frieze. The two roof dormers are original.
The two other building volumes have between the storeys a frieze with decorated tiles, the latter also appearing in the arch spandrels of the round-arched windows on the second storey. The middle building section has a brick roof dormer with pilasters; the left one a spout gable provided with a tooth line with a natural stone coping.
Valuation
Both the nurses' house/hospital at the Prinsengracht and the nurses' house subsequently erected at the Kerkstraat are of general interest on account of the cultural-historical value as a particular expression of a social-medical development. The building is the oldest private hospital of Amsterdam not built for poor relief but according to medical-nursing considerations. With this the typological value is likewise indicated.
Nearby in the register
- Pakhuis, Prinsengracht 773Opslagunder 1 mi
- Woonhuis, Prinsengracht 775Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Prinsengracht 757Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Prinsengracht 755Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.