Rijksmonumentenregister · Netherlands
Café, Markt 22
Gouda, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Horeca
- Function
- Café
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1923 - 1924
- Address
- Markt 22, 2801 JJ Gouda
- Place
- Gouda
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.01180, 4.71156
- Monument number
- 517634
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Historical map archives, georeferenced via AllmapsUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1910 map "Polderkaart van de landen tusschen Maas en ij / door W.H. Hoekwater" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Rond de eeuwwisseling werd in het bestaande, niet bij de bescherming van rijkswege betrokken pand aan de Markt 22 het Café Central gevestigd. In 1923 liet de toenmalige eigenaar Louis de Groot de achterZAAL van het café volledig in Art Deco stijl opnieuw inrichten en decoreren. De opening van de zaal was in 1924. De decoratie bestond uit tegen de muren gespannen olieverfschilderingen op linnen. De schilderingen waren van de hand van de kunstenaar Pieter Den Besten te Rotterdam. Den Besten werkte vanaf 1915 veelvuldig voor de Rotterdamse bioscoophouder Abraham Tuschinski. Hij maakte onder meer de schilderingen voor het thans verdwenen Grand Theater Pompenburg in Rotterdam (1923) en de decoratie van de bioscoop van Tuschinski in Amsterdam (1921); bovendien was hij betrokken bij de inrichting van het stoomschip Nieuw Amsterdam van de H.A.L.. Naast de schilderingen in het Tuschinskitheater in Amsterdam zijn van Den Bestens hand alleen de schilderingen in café Central bewaard gebleven. In 1939 werd een aantal glas-in-lood ramen geplaatst. Hierbij kwamen twee afbeeldingen van vrouwen te vervallen en een derde werd versneden en verplaatst.
Het koepeldak was oorspronkelijk met glas-in-lood van J. Peeters en houten panelen uitgevoerd.
De zaal is in 1992 in opdracht van eigenaar De Groot, een kleinzoon van Louis de Groot, volledig gerenoveerd. Hierbij zijn de schilderingen weer in het zicht gebracht en gerestaureerd onder leiding van Theo Elsing (deze waren in 1953 aan het zicht ontrokken toen is ook het plafond vernieuwd).
N.B. Alleen de Art-Deco zaal van het pand Markt 22 is bij de bescherming betrokken.
N.B. De achteruitgang en -wand zijn gewijzigd en vernieuwd. De bar behoort niet tot het oorspronkelijke interieur. De luxe elektrische lampen zijn inmiddels verdwenen. De betegelde rand van de lambrizering en de tegels langs de parketvloer dateren van 1992.
Omschrijving
De feestzaal bevindt zich op de begane grond van Markt 22 aan de zijde van de Zeugstraat.
De plattegrond van de langgerekte zaal bestaat uit een breed gedeelte aan de zijde van de Markt en een smaller gedeelte naar de Zeugstraat toe. Achteraan (Zeugstraatzijde) was vroeger een toneeltje, afgescheiden met twee getrapte keperbogen en gordijnen. Daarnaast bevond zich een gang met een achteruitgang. In de huidige situatie is achteraan één getrapte keperboog over de gehele breedte van de ruimte aangebracht. De vloer bestaat uit een originele eiken parketvloer. De wanden van de zaal zijn vanaf de lambrizering gedecoreerd. De lambrizering zelf is ongedecoreerd en wordt afgesloten met een eenvoudige lijst.
De schilderingen op de wanden (alleen aan de lange zijden van de ruimte) bestaan uit dertien gestileerde vrouwenfiguren in verschillende poses. De vrouwen, oorspronkelijk 16 in aantal, staan elk in een eigen kader. De vrouwen zijn weelderig gekleed en omgeven door gestileerde wolkenpatronen. De in Art Deco-stijl vormgegeven schilderingen zijn overwegend in pasteltinten ('ton-sur-ton') uitgevoerd. De achtergrond is overwegend oranje-rood. Het geheel is sterk lineair met forse contouren en met grote vlakken opgezet. Hoewel alle figuren een andere kleurstelling en detaillering hebben geeft de overwogen vlakverdeling en de sterke stilering een zekere rust aan de schilderingen. De schilderingen worden bovenaan afgesloten met een lijst.
Vooraan, in de rechterwand en in de schuine wand, zijn gekoppelde glas-in-lood ramen geplaatst. In deze vensters zijn bovenlichten met klapramen en vaste delen geplaatst. De gekleurde Art-Deco glazen zijn voorzien van teksten, namelijk IMW An 41 en Central. Bovendien zijn de wapens van Gouda en Bergambacht en een drinkend boertje gebrandschilderd. Teksten en afbeeldingen verwijzen naar de functie van de feestzaal en naar de familie van de opdrachtgever. Het balkenplafond heeft een geometrisch frame van hout met daartussen geschilderde decoratie, eveneens bestaande uit vlakken met gestileerde organische vormen. In het midden bevindt zich een rechthoekige lichtkoepel.
Waardering
De Art-Deco feestzaal van café Central is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde.
De zaal heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van een functie en vorm van decoratie uit het Interbellum. Binnen het oeuvre van de kunstenaar neemt de decoratie een bijzondere plaats in.
De zaal heeft architectuurhistorische waarde vanwege de detaillering en het materiaalgebruik.
De situering aan het centrale Marktplein te Gouda onderstreept het bijzondere belang van dit interieur.
De schilderingen zijn nagenoeg gaaf.
De zaal vertegenwoordigt door de plaats die de schilderingen innemen in het oeuvre van de kunstenaar en doordat interieurs van deze omvang relatief weinig bewaard zijn een aanzienlijke zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Around the turn of the century, Café Central was established in the existing building at Markt 22, which was not subject to national heritage protection. In 1923, the then owner Louis de Groot had the back hall of the café completely refitted and decorated in Art Deco style. The hall opened in 1924. The decoration consisted of oil paintings on canvas stretched against the walls. The paintings were executed by the artist Pieter Den Besten from Rotterdam. From 1915 onwards, Den Besten worked frequently for Rotterdam cinema owner Abraham Tuschinski. He created, among other things, the paintings for the now-demolished Grand Theater Pompenburg in Rotterdam (1923) and the decoration of Tuschinski's cinema in Amsterdam (1921); he was also involved in the interior design of the steamship Nieuw Amsterdam of the H.A.L.. Besides the paintings in the Tuschinski Theater in Amsterdam, only the paintings in Café Central have been preserved from Den Besten's hand. In 1939, a number of stained-glass windows were installed. Two depictions of women were thereby removed and a third was cut up and relocated.
The dome roof was originally executed with stained glass by J. Peeters and wooden panels.
The hall was completely renovated in 1992 at the behest of owner De Groot, a grandson of Louis de Groot. The paintings were brought back into view and restored under the direction of Theo Elsing (these had been hidden from view in 1953 when the ceiling was also renewed).
N.B. Only the Art Deco hall of the building Markt 22 is involved in the protection.
N.B. The back area and back wall have been altered and renewed. The bar does not belong to the original interior. The luxury electric lamps have since disappeared. The tiled border of the wainscoting and the tiles along the parquet floor date from 1992.
Description
The banquet hall is situated on the ground floor of Markt 22 on the side of the Zeugstraat.
The floor plan of the elongated hall consists of a broad section on the Markt side and a narrower section towards the Zeugstraat. At the rear (Zeugstraat side) there was formerly a small stage, separated by two stepped brick arches and curtains. Adjacent to this was a corridor with a rear exit. In the current situation, one stepped brick arch has been placed across the full width of the space at the rear. The floor consists of an original oak parquet. The walls of the hall are decorated from the wainscoting upwards. The wainscoting itself is undecorated and is finished with a simple moulding.
The paintings on the walls (only on the long sides of the space) consist of thirteen stylised female figures in various poses. The women, originally sixteen in number, each stand within their own frame. The women are richly clothed and surrounded by stylised cloud patterns. The paintings, designed in Art Deco style, are executed predominantly in pastel shades ('ton-sur-ton'). The background is predominantly orange-red. The whole is laid out with strong linearity, bold contours and large flat areas. Although all figures have different colouring and detailing, the considered flat division and strong stylisation impart a certain repose to the paintings. The paintings are finished at the top with a moulding.
At the front, in the right wall and in the angled wall, coupled stained-glass windows are installed. In these windows, fanlights with casement windows and fixed sections have been placed. The coloured Art Deco glass is inscribed with texts, namely IMW An 41 and Central. Moreover, the coats of arms of Gouda and Bergambacht and a drinking peasant figure are stained. The texts and images refer to the function of the banquet hall and to the family of the patron. The timber ceiling has a geometric wooden frame with painted decoration between, likewise consisting of flat areas with stylised organic forms. In the centre is a rectangular light dome.
Valuation
The Art Deco banquet hall of Café Central is of general importance due to its cultural and architectural-historical value.
The hall has cultural-historical value as a representative example of a function and form of decoration from the Interwar period. Within the artist's oeuvre, the decoration occupies a special place.
The hall has architectural-historical value due to the detailing and material use.
The situation on the central Marktplein in Gouda underscores the special importance of this interior.
The paintings are nearly intact.
The hall represents, through the place the paintings occupy in the artist's oeuvre and because interiors of this scale are relatively rarely preserved, considerable rarity value.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Markt 25Werk-woonhuisunder 1 mi
- Winkel, Markt 19Winkelunder 1 mi
- Gerechtsgebouw, Markt 27Gerechtsgebouwunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Markt 18Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.