Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Burchtstraat bij 23
Middelstum, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1869
- Address
- Burchtstraat bij 23, 9991 AA Middelstum (Eemsdelta 20)
- Place
- Middelstum
- Municipality
- Eemsdelta
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.34737, 6.64364
- Monument number
- 517379
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "V.1:1-5: V:1. Niederlande: Prov: 16. Groningen. 17. Drenthe" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Gereformeerde KERK gebouwd in 1869 door architect A. Schotanus uit Zuidhorn en aannemer J. Jaarsma in Eclectische trant. In 1923-24 vond uitbreiding plaats. De architecten P. en J. Tilbusscher ontwierpen een nieuwe aanbouw met galerij. In 1934-35 werden nieuwe glas-in-lood vensters in de kerk geplaatst, geschonken door de familie Venhuizen. Tevens werden de galerijen steiler gemaakt door R. Werkman. In 1935 werd aan de rechterzijde een nieuwe stookkelder aangebouwd, ontworpen door gemeente-architect S. Veenstra. In 1992 kreeg de kerk een nieuwe preekstoel (naar oud model) en verdween een deel van de banken. De pastorie uit 1869 ontworpen door A. Schotanus en de naoorlogse aanbouw, beide verbonden met de kerk middels een hals, komen wegens teveel verbouw en te geringe ouderdom niet voor bescherming van rijkswege in aanmerking. Het orgel uit 1901 komt wegens te geringe monumentale waarde niet voor bescherming in aanmerking.
De kerk is gelegen op de wierde in het centrum van Middelstum.
Omschrijving
De gereformeerde KERK op T-vormige plattegrond is opgetrokken in bruine baksteen op een gepleisterd trasraam en wordt gedekt door een samengestelde kap waarop zwarte geglazuurde Hollandse pannen; houten goot op klossen; hoge gemetselde schoorsteen aan de noordzijde; dakkapel op de nok van de vleugel (1923-24); decoratief bakstenen fries; rozetankers. De gevels worden geleed door bakstenen pilasters en halfronde vensters onder rollaag en getoogde vensters onder strek waarin gekleurd glas-in-lood en ijzeren roedenverdeling; aan de zuid-, west- en noordzijde een gepleisterde gevelband ter hoogte van de onderdorpel van de vensters.
De entree bevindt zich in de voorgevel (oostzijde) in het middenrisaliet omlijst met gemetselde pilasters. De entree bestaat uit twee houten paneeldeuren met halfrond bovenlicht waarin decoratieve roedenverdeling en afbeeldingen van gekleurd glas-in-lood afbeeldingen (alpha, hoop geloof en liefde en omega); decoratieve gepleisterde omlijsting; twee treden hoge hardstenen stoep. Boven de entree een gevelsteen met aan weerszijden een gepleisterd vlak, waarin gegraveerd `Eerste steen gelegd door Ds L. Nederhoed 1869' en de namen van de ouderlingen en diakenen. Boven de gevelsteen een halfrond venster en een roosvenster met decoratieve ijzeren roedenverdeling. In de top een decoratief opklimmend bakstenen fries en gepleisterde bekroning. Het middenrisaliet wordt bekroond met een vierkante met zink beklede klokkentoren met aan elke zijde een halfrond galmgat; achthoekige ingesnoerde koperen spits beëindigd met een windveer.
In de zijgevels van het risaliet een houten deur onder een halfronde gemetselde boog, waarvoor een twee treden hoge hardstenen stoep. In de geveldelen aan zowel de linker- als de rechterzijde van het risaliet een getoogd (strek) en een halfrond vensters onder rollaag; decoratief opklimmend bakstenen fries.
De zuidgevel wordt geleed door acht pilasters waartussen zes halfronde vensters en centraal een nis; links een houten paneeldeur met getoogd bovenlicht waarin roedenverdeling onder een strek, waarvoor een niet-originele stoep. Aan deze zijde is de niet-beschermde pastorie en nieuwbouw middels een hals aan de kerk vastgebouwd.
In de achtergevel (westzijde) vier keer twee halfronde vensters waartussen een nis, alle onder een bakstenen wenkbrauwboog; verdiepte vlakken onder de vensters op de begane grond.
Aan de noordzijde links van de vleugel drie pilasters waartussen twee halfronde vensters. De vleugel uit 1923-24 heeft aan weerszijden een platte aanbouw en een identieke gevelopbouw als het hoofdvolume. In zowel de linker- als rechtergevel van de vleugel een getoogd en twee halfronde vensters. In de aanbouw aan de linkerzijde links een houten paneeldeur met getoogd achtruits bovenlicht waarin glas-in-lood onder strek, waarvoor een hardstenen stoep; voor een getoogd vensters. In de aanbouw aan de rechterzijde voor een houten paneeldeur met getoogd achtruits bovenlicht onder strek. Aan de noordzijde rechts van de vleugel drie pilasters waartussen twee halfronde vensters en rechts een houten paneeldeur met getoogd bovenlicht waarin decoratieve roedenverdeling onder strek. Centraal de platte aanbouw uit 1935 met een identieke gevelopbouw als het hoofdvolume; rechts twee getoogde zesruits vensters; voor een houten deur.
In het INTERIEUR zijn ondermeer van belang: de houten tongewelven waarin ijzeren roosters en trekstangen, de houten paneeldeuren waarboven een fronton-achtige decoratie en houten omlijsting, de houten vloer, de wanden met houten lambrizering geleed door dubbele pilasters, de houten banken opgesteld in dubbele rijen, de houten galerijen op gietijzeren zuilen met houten balustrade, de houten orgelkas met decoratieve opengewerkte vleugels en bekroond met een luit, twee bokalen en twee musicerende personen, de glas-in-lood vensters waarin diverse bijbelteksten en teksten van Dr. A. Kuypers en Maarten Luther.
Waardering
Gereformeerde kerk van algemeen belang vanwege architectuur- en cultuurhistorische waarde:
- als voorbeeld van een Gereformeerde kerk uit het derde kwart van de negentiende en eerste kwart van de twintigste eeuw in de provincie Groningen
- vanwege de bijzondere vormgeving en detaillering
- vanwege de vrij hoge mate van gaafheid van zowel exterieur als delen van het interieur
- als goed voorbeeld van het oeuvre van architect A. Schotanus
- vanwege de beeldbepalende ligging in het centrum van Middelstum
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Reformed CHURCH built in 1869 by architect A. Schotanus from Zuidhorn and contractor J. Jaarsma in Eclectic style. In 1923-24 an extension took place. Architects P. and J. Tilbusscher designed a new annex with gallery. In 1934-35 new stained-glass windows were installed in the church, donated by the Venhuizen family. Furthermore the galleries were made steeper by R. Werkman. In 1935 a new stokehole was added on the right side, designed by municipal architect S. Veenstra. In 1992 the church received a new pulpit (after an old model) and part of the pews disappeared. The rectory from 1869 designed by A. Schotanus and the post-war annex, both connected to the church by means of a neck, do not qualify for national protection due to excessive alterations and insufficient age. The organ from 1901 does not qualify for protection due to insufficient monumental value.
The church is situated on the terp in the centre of Middelstum.
Description
The reformed CHURCH on a T-shaped plan is constructed of brown brickwork on a rendered wooden framework and is covered by a composite roof truss structure with black glazed Dutch tiles; wooden gutter on corbels; tall brick chimney on the north side; roof dormer on the ridge of the wing (1923-24); decorative brick frieze; ornamental wall anchors. The facades are articulated by brick pilasters and semi-circular windows under a brick drip moulding and arched windows under a lintel with coloured stained glass and iron glazing bars; on the south, west and north sides a rendered facade band at the height of the window sill.
The entrance is located in the front facade (east side) in the central risalit framed with brick pilasters. The entrance consists of two wooden panel doors with semi-circular fanlight containing decorative glazing bars and coloured stained-glass depictions (alpha, hope faith and love and omega); decorative rendered frame; two stone steps of hardstone. Above the entrance a facade stone with rendered fields on either side, wherein engraved 'First stone laid by Rev. L. Nederhoed 1869' and the names of the elders and deacons. Above the facade stone a semi-circular window and a rose window with decorative iron glazing bars. At the top a decorative ascending brick frieze and rendered cornice. The central risalit is crowned with a square zinc-clad bell tower with on each side a semi-circular sound opening; octagonal tapering copper spire finished with a weather vane.
In the side facades of the risalit a wooden door under a semi-circular brick arch, with a two stone steps high hardstone step before it. In the facade sections on both the left and right side of the risalit an arched (lintel) and a semi-circular window under a brick drip moulding; decorative ascending brick frieze.
The south facade is articulated by eight pilasters between which six semi-circular windows and centrally a niche; on the left a wooden panel door with arched fanlight containing glazing bars under a lintel, with a non-original step before it. On this side the unprotected rectory and new building are attached to the church by means of a neck.
In the rear facade (west side) four times two semi-circular windows between which a niche, all under a brick relieving arch; recessed panels below the windows on the ground floor.
On the north side left of the wing three pilasters between which two semi-circular windows. The wing from 1923-24 has on both sides a flat annex and identical facade composition as the main volume. In both the left and right facade of the wing an arched and two semi-circular windows. In the annex on the left side on the left a wooden panel door with arched queen-post fanlight containing stained glass under a lintel, with a hardstone step before it; before an arched window. In the annex on the right side before a wooden panel door with arched queen-post fanlight under a lintel. On the north side right of the wing three pilasters between which two semi-circular windows and on the right a wooden panel door with arched fanlight containing decorative glazing bars under a lintel. Centrally the flat annex from 1935 with identical facade composition as the main volume; on the right two arched six-pane windows; before a wooden door.
In the INTERIOR the following are of importance among others: the wooden barrel vaults containing iron grilles and tie rods, the wooden panel doors above which a pediment-like decoration and wooden frame, the wooden floor, the walls with wooden wainscoting articulated by double pilasters, the wooden pews arranged in double rows, the wooden galleries on cast-iron columns with wooden balustrade, the wooden organ case with decorative openwork wings and crowned with a lute, two goblets and two musical figures, the stained-glass windows containing various biblical texts and texts by Dr. A. Kuypers and Martin Luther.
Valuation
Reformed church of general importance due to architectural and cultural-historical value:
- as an example of a Reformed church from the third quarter of the nineteenth and first quarter of the twentieth century in the province of Groningen
- due to the distinctive design and detailing
- due to the fairly high degree of integrity of both exterior and parts of the interior
- as a good example of the oeuvre of architect A. Schotanus
- due to its distinctive position in the centre of Middelstum
Nearby in the register
- Woonhuis, Grachtstraat 12Woonhuisunder 1 mi
- Winkelwoning, Heerestraat 2Werk-woonhuisunder 1 mi
- Borg, Burchtstraat 17Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Archeologie, te "" (Eemsdelta 20)Archeologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.