Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bank van lening, Heerestraat 11
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Handel en kantoor
- Function
- Bank van lening
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1600 - 1700
- Address
- Heerestraat 11, Locatie: Binnenstad, 8911 LC Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20119, 5.79904
- Monument number
- 516488
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Lionel Pincus and Princess Firyal Map Division, The New York Public LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1603 map "Frisia." (Lionel Pincus and Princess Firyal Map Division, The New York Public Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige BANK VAN LENING, ontstaan uit de verbouwing van enkele oudere panden door H. Kramer in 1887, in Neo-Classicistische stijl. Sinds 1833 werd de Lommerd van stadswege geëxploiteerd vanuit een pand aan de Heerestraat, dat sinds 1794 in het bezit van de stad was, het middelste van de drie huidige panden. In 1842 werd het belendende pand aan de noordzijde gekocht, nagenoeg geheel afgebroken en onder architectuur van de stadsbouwmeester Thomas Romein werd er een nieuw magazijn met woning gebouwd. Het bestaande werd eveneens ingrijpend verbouwd. In 1887 werd het ten zuiden gelegen pakhuis na een verbouwing bij de bank getrokken, waarbij de ertussen gelegen Lombardsteeg gedeeltelijk overkluisd werd. Tevens bracht Kramer de panden achter een uniforme gevel. In 1935 werd de Stads Bank van Lening opgeheven. Van 1942 tot 1985 was het Fries Natuurhistorisch Museum hier gevestigd. Daarna werd het complex in 1987 verbouwd tot vijf woningen met behoud van de gevel en historische details in de interieurs, maar een waarschijnlijk achttiende eeuwse vleugel achter no.13 werd opgeofferd om een gemeenschappelijke tuin te kunnen realiseren. In 1992 werden de huurwoningen verkocht en werden in de panden 13 en 15 twee appartementen samengevoegd tot een woning.
Omschrijving
EXTERIEUR: Langgerekte gevel van tien traveeën breed en twee bouwlagen hoog plus kap, waarachter drie panden uit verschillende perioden schuilgaan. Alle vensters hebben nagenoeg gelijke afmetingen en identieke uitmonsteringen: zesruitsschuifvensters met hardstenen onderdorpels en radiale strekken. De gevel wordt naar boven afgesloten door een vlak fries en een geprofileerde gootlijst op voluutvormige consoles. De gevels van no.11 en no.13 zijn opgebouwd uit donkerbruine baksteen met smalle voeg, no.15, dat koud en iets geknikt tegen de andere panden staat heeft een iets lichtere baksteen. No.11 heeft twee traveeën met op de eerste bouwlaag links een dubbele paneeldeur met geprofileerde naald en gedeeld bovenlicht boven een gemetselde stoep en rechts een deur met smeedijzeren gehengen, die leidt naar een overkluisde steeg. De tweede bouwlaag heeft twee identieke vensters. No.13 heeft drie traveeën met in de rechtertravee een dubbele deur, behoudens de ramen identiek aan die van no.11 boven een hardstenen stoep. Naast de deur twee vensters en op de verdieping drie. No.15 telt vijf traveeën met in het midden een enkele paneeldeur met dichtgezette zijlichten en gedeeld bovenlicht. In de middenas bevindt zich een vernieuwde dakkapel met gecanneleerde pilasters en een driehoekig fronton. De gebroken kap is belegd met moderne pannen.
De achtergevel van no.11 heeft op de begane grond een uitmonding van de steeg en rechts daarvan een (moderne) dubbele deur met zijlichten onder een segmentboog en op de verdieping twee zesruitsvensters. De achtergevel van no.13 werd na afbraak van de achterbouw nieuw opgemetseld, de noordgevel is opgebouwd uit grote rode baksteen en vertoont een aantal dichtgemaakte vensters, sommige met boogvormige ontlastingen. De achtergevel van no.15 is vrijwel identiek aan de voorgevel.
INTERIEURS: No.15 is bij de restauratie ingericht als twee gespiegelde identieke woningen, maar is na de verkoop in 1992 samengevoegd tot één woning. Alleen in de achtervertrekken bleven enkele originele onderdelen bewaard zoals balkenplafonds, de kroonlijst van een schouw en een noe-renaissance aedicule met gebroken fronton in de pui van de linker achterkamer. Dit fronton komt overeen met een fronton aan de achterzijde van het pand Over de Kelders 6, eveneens van Hendrik Kramer en gaat daarmee een geestige dialoog aan. Op de verdieping zijn de twee achterkamers met elkaar verbonden met een van elders afkomstige suitepui uit de late negentiende eeuw. De kap is samengesteld uit Philibertspanten.
No.13 heeft halverwege de gang, die van de voorgevel naar de achtergevel loopt een hoogbarokke poort met composiete pilasters, te weerszijden van een gedruktbogige doorgang. Het materiaal is geverfde natuursteen. Aan de voorzijde zit een volledig uitgewerkt hoofdgestel, aan de achterzijde, waar overigens ionische pilasters zitten ontbreekt het hoofdgestel. In het voorste gedeelte van de gang bevindt zich een neoclassicistisch stucplafond met in het midden een amandelvormige stralenkrans met daaromheen een krans met florale elementen, benevens geprofileerde lijsten langs de randen. In het achterste gedeelte van de gang bleef een gedeelte van een balkenplafond bewaard met enkele geprofileerde sleutelstukken, waarschijnlijk uit het einde van de zeventiende eeuw. In de voorkamer bleef een stucplafond bewaard, in dezelfde trant als in de gang, maar hier met een rond middenstuk. Voorts bleven de nog functionerende, gepaneelde binnenluiken en -kasten bewaard, benevens een eenvoudige schouw van hout met kroonlijst. Op de verdieping bleef o.a. een gedeelte van een balusterhek bewaard en een kroonlijst langs het plafond in de voorsalon. Op de zolder resteren de kapspanten, waarschijnlijk uit de tijd van de verbouwing door Romein. In het interieur van no.11 bleven o.a. bewaard onderdelen van de verplaatste trap, zoals de paal en de leuningbalusters en geprofileerde houten plafondlijsten op de verdieping.
Waardering
Voormalige Bank van Lening, thans drie woonhuizen van algemeen architectuurhistorisch en cultuurhistorisch belang:
- vanwege de architectuur van de voorgevel, die de drie verschillende panden samenvat achter een geüniformeerde gevel;
- vanwege de bewaard gebleven interieuronderdelen uit verschillende perioden;
- als belangrijk vroeg werk van Hendrik Kramer.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former BANK VAN LENING, resulting from the renovation of several older properties by H. Kramer in 1887, in Neo-Classical style. Since 1833 the Lombard was operated by the city from a property on the Heerestraat, which had been in the possession of the city since 1794, the middle of the three current properties. In 1842 the adjoining property on the north side was purchased, almost entirely demolished and under the architecture of the city surveyor Thomas Romein a new warehouse with dwelling was built. The existing building was also substantially renovated. In 1887 the warehouse to the south was added to the bank following renovation, whereby the Lombardsteeg between them was partially covered over. Kramer also brought the properties behind a uniform facade. In 1935 the Stads Bank van Lening was closed. From 1942 to 1985 the Fries Natuurhistorisch Museum was located here. Subsequently the complex was renovated in 1987 into five dwellings with preservation of the facade and historical details in the interiors, but a probably eighteenth-century wing behind no.13 was sacrificed to create a shared garden. In 1992 the rental dwellings were sold and two apartments in properties 13 and 15 were combined into one dwelling.
Description
EXTERIOR: Extended facade ten bays wide and two storeys high plus roof, behind which three properties from different periods are concealed. All windows have virtually equal dimensions and identical fittings: six-pane sash windows with stone sills and radial stretches. The facade is terminated at the top by a flat frieze and a moulded drip moulding on volute-shaped consoles. The facades of no.11 and no.13 are built of dark brown brick with narrow mortar joints, no.15, which stands cold and somewhat at an angle to the other properties has somewhat lighter brick. No.11 has two bays with on the first storey on the left a double panelled door with moulded mullion and divided fanlight above a mortared step and on the right a door with wrought-iron hinges, which leads to a covered passageway. The second storey has two identical windows. No.13 has three bays with in the right bay a double door, except for the windows identical to those of no.11 above a stone step. Beside the door two windows and on the upper floor three. No.15 comprises five bays with in the centre a single panelled door with infilled sidelights and divided fanlight. In the central axis there is a renovated roof dormer with fluted pilasters and a triangular pediment. The broken roof is covered with modern tiles.
The rear facade of no.11 has on the ground floor an outlet of the passageway and to the right of it a (modern) double door with sidelights under a segmental arch and on the upper floor two six-pane windows. The rear facade of no.13 was newly laid up after demolition of the rear building, the north facade is built of large red brick and shows a number of infilled windows, some with arched relieving arches. The rear facade of no.15 is virtually identical to the front facade.
INTERIORS: No.15 was fitted out on restoration as two mirrored identical dwellings, but was combined into one dwelling following the sale in 1992. Only in the rear rooms some original components remained such as beam ceilings, the cornice of a fireplace and a neo-renaissance aedicule with broken pediment in the front of the left rear room. This pediment corresponds to a pediment on the rear of the property Over de Kelders 6, also by Hendrik Kramer and thus engages in an amusing dialogue. On the upper floor the two rear rooms are connected to each other with a suite door from elsewhere dating from the late nineteenth century. The roof is composed of Philibert trusses.
No.13 has halfway along the passage, which runs from the front facade to the rear facade a high Baroque doorway with composite pilasters, on either side of a pressed arched passage. The material is painted natural stone. On the front side is a fully worked out entablature, on the rear side, where incidentally Ionic pilasters are present the entablature is absent. In the front part of the passage there is a neoclassical stucco ceiling with in the middle an almond-shaped radiant wreath surrounded by a wreath with floral elements, as well as moulded mouldings along the edges. In the rear part of the passage part of a beam ceiling remained with some moulded keystones, probably from the end of the seventeenth century. In the front room a stucco ceiling remained, in the same manner as in the passage, but here with a round centrepiece. Furthermore the still functional, panelled internal shutters and cabinets remained, as well as a simple wooden fireplace with cornice. On the upper floor, among other things, part of a baluster railing remained and a cornice along the ceiling in the front drawing room. In the attic the roof trusses remain, probably from the time of the renovation by Romein. In the interior of no.11 among other things components of the moved staircase remained, such as the post and the staircase balustrade balusters and moulded wooden ceiling mouldings on the upper floor.
Valuation
Former Bank van Lening, now three dwellinghouses of general architectural-historical and cultural-historical importance:
- because of the architecture of the front facade, which unifies the three different properties behind a unified facade;
- because of the preserved interior components from different periods;
- as an important early work of Hendrik Kramer.
Nearby in the register
- Woonhuis, Heerestraat 7Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Heerestraat 3Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Groentemarkt 3Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Groentemarkt 5Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.