Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Over de Kelders 6
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1884 - 1885
- Address
- Over de Kelders 6, Locatie: Binnenstad, 8911 JE Leeuwarden
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20144, 5.79857
- Monument number
- 516483
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
WOONHUIS, gebouwd voor de graanhandelaar Franciscus Hajonides van der Meulen door Hendrik Kramer in 1884-1885 in neo-renaissancestijl met in de detaillering maniëristische invloeden. Oorspronkelijk had het pand een souterrain met een bel étage, die middels een trap en een diep portiek bereikbaar was. In 1929 werd het pand door Kramer verbouwd tot brillenwinkel, waarbij het souterrain en de bel-etage met de opgang verdwenen ten gunste van een winkelpui met een lage insteekverdieping. De ingang bleef in de linkertravee, thans echter op straatniveau. De rijkbewerkte toegangsdeur bleef bewaard, ook bij de verandering van de winkelpui in l993, waarbij de deur in het midden van de nieuwe, symmetrische pui werd geplaatst. In de thans geheel gewijzigde tuin bleef een fontein bewaard, geleverd door de firma Kahle & Zn te Potsdam in 1885, vervaardigd uit een speciale zinklegering. De fontein ontving water uit een bak op het dak, waarin regenwater werd verzameld. Het hoogteverschil leverde de druk voor de fontein. In 1988 werd het object gerestaureerd door de firma Hankel te Oosterlittens, waarbij o.a. de ijzeren kern vervangen werd door een roestvrij exemplaar. De mogelijkheid om te spuiten is niet meer aanwezig.
Omschrijving
EXTERIEUR: pand op rechthoekige grondslag van twee bouwlagen en een afgeknotte schildkap in drie traveeën van donkere baksteen met kunststenen speklagen en decoraties. De twee maal verbouwde pui bevat alleen nog de rijk bewerkte voordeur met origineel messing beslag en hang-en-sluitwerk. Boven deze pui bleven de vensters van de insteekverdieping van 1929 bewaard. Een fries, versierd met een meanderlijst, scheidt de pui van de tweede bouwlaag. De tweede bouwlaag heeft in het midden dubbele openslaande deuren naar een balkon met een zwaar balusterhek, gedragen door voluutconsoles, die naar beneden zijn doorgetrokken tot halverwege de insteekverdieping. De deuren hebben een rijke omlijsting, die naar boven afgesloten wordt door een gebroken, gebogen fronton, waarin een halve vaas. De twee belendende vensters hebben een borstwering met verdiepte vakken en een rechte sluiting met een geprofileerd hoofdgestel. Een kroonlijst, onderbroken door vier paren gekoppelde consoles, die de geprofileerde gootlijst steunen, sluit de gevel af. Het dakschild, belegd asfaltshingles, heeft in het midden een kajuit met wangen en een driehoekig fronton, geflankeerd door twee oeils de boeuf. Een geprofileerde lijst sluit de afgeknotte schildkap af. De achtergevel heeft twee traveeën en drie bouwlagen. De begene grond en de verdieping van de linker travee zijn verbouwd. De verdieping van de rechtertravee heeft een groot glas-in-loodvenster, dat het trappenhuis verlicht. Daarboven zit een tegeltableau. Op de tweede verdieping zit een korfbogig gesloten glas-in-loodraam, dat de trap verlicht. Dit venster wordt bekroond door een gebroken fronton, dat gedragen wordt door consoles, die op cherubijntjes rusten. Het trappenhuis wordt afgesloten door een afgeknot tentdak met gebombeerde dakvlakken en is belegd met leien. De dakschilden aan de zij- en achterkant zijn belegd met gesmoorde Lucas IJsbrandpannen.
INTERIEUR: begane grond: een kwartronde marmeren trap met messing leuning voert van de winkel naar de bel-etage. In de gang bleef o.a. de tochtpui bewaard met geëtste ramen. De gang heeft een gestuct lijstwerk . Naar de vertrekken paneeldeuren in geprofileerde omlijstingen met supraportes eveneens in stuc. Van de voorsalon bleven o.a. het plafond en de suitedeuren bewaard. Het plafond is bereikbaar vanaf de insteekverdieping. Het is voorzien van rijke profilering en heeft de oorspronkelijke beschildering met o.a. voorstellingen van muziek (instrumenten en een partituur) en schilderkunst (palet, penselen en een doek). Voor het overige bloemen en ornamenten. Aan de kant van de voorkamer bleef de oorspronkelijke beschildering van de suitepui bewaard (slechts gedeeltelijk zichtbaar). De achtersalon heeft o.a. een rijk geornamenteerd stucplafond (wit), een zwartmarmeren schoorsteenmantel met op de boezem een spiegel in Lodewijk XV-stijl. Achterpui verbouwd. De wenteltrap naar de verdieping wordt verlicht door een eenvoudig glas-in-loodraam. Op de verdieping ligt aan de voorzijde over de gehele breedte een salon met o.a. een paneeldeur met supraporte, die aan de binnenzijde de oorspronkelijke beschildering heeft. Voorts is er een marmeren schoorsteenmantel met een spiegel op de boezem en een rijk versierd en beschilderd plafond. De twee vensters en de deuren behielden eveneens hun oorspronkelijke beschildering, benevens opzetstukken. Tussen de salon en de achterkamer ligt een keuken. In de achterkamer rest o.a. nog een eenvoudig plafond en een marmeren schouw. Op de zolderverdieping zijn enkele vertrekken ingebouwd. Ook het bovengedeelte van de trap wordt verlicht door een glas-in-loodraam.
In de tuin aan de achterzijde bevindt zich een fontein. De bak is een vierpas, waarbij de lobben afgewisseld worden door toten. Hierin staat een rond basement, omgeven door vier voluten, afgewisseld door vier schelpvormige waterbakken. Op de bovenrand van het basement staan vier gevleugelde putti. In het midden rijst een kandelaberzuil op, die een vrouwenfiguur draagt, met in haar rechterhand een krans (Flora?). De overige tuininrichting, die bestond uit o.a. een lattenpaviljoen is op een gedeelte van een imitatie rotswand verdwenen.
Waardering
PAND van architectuurhistorisch en cultuurhistorisch belang:
- vanwege de zeer rijke Neo-Renaissancearchitectuur en de zeer uitgewerkte detaillering;
- vanwege de vele interieuronderdelen, die in een aantal vertrekken geheel en in de oorspronkelijke kleurstelling bewaard bleven;
- als belangrijk werk van Hendrik Kramer;
- vanwege de bijzondere fontein in de tuin;
- vanwege de prominente functie in de gevelwand van Over de Kelders.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
RESIDENCE, built for grain merchant Franciscus Hajonides van der Meulen by Hendrik Kramer in 1884-1885 in neo-Renaissance style with mannerist influences in the detailing. Originally the building had a basement with a mezzanine, which was accessible by means of a staircase and a deep portico. In 1929 the building was converted by Kramer into an optician's shop, whereby the basement and mezzanine with the staircase disappeared in favour of a shop window with a low recessed storey. The entrance remained in the left bay, now however at street level. The richly decorated entrance door was preserved, also at the change of the shop window in 1993, whereby the door was placed in the middle of the new, symmetrical frontage. In the now entirely altered garden a fountain was preserved, supplied by the firm Kahle & Zn of Potsdam in 1885, made from a special zinc alloy. The fountain received water from a tank on the roof, into which rainwater was collected. The height difference provided the pressure for the fountain. In 1988 the object was restored by the firm Hankel of Oosterlittens, whereby amongst other things the iron core was replaced by a stainless steel one. The ability to spray is no longer present.
Description
EXTERIOR: building on rectangular ground plan of two storeys and a truncated hipped roof in three bays of dark brickwork with artificial stone courses and decorations. The twice-converted frontage now contains only the richly decorated front door with original brass fittings and lock hardware. Above this frontage the windows of the recessed storey of 1929 were preserved. A frieze, decorated with a meander moulding, separates the frontage from the second storey. The second storey has in the middle double French doors opening onto a balcony with a heavy balustrade, supported by scroll brackets, which are carried down to halfway down the recessed storey. The doors have a rich surround, which is closed above by a broken, curved pediment, containing a half-vase. The two adjacent windows have a parapet with recessed panels and a straight cornice with a moulded lintel. A cornice, interrupted by four pairs of coupled brackets, which support the moulded gutter moulding, closes off the facade. The roof covering, laid with asphalt shingles, has in the middle a roof light with side pieces and a triangular pediment, flanked by two oculi. A moulded list closes off the truncated hipped roof. The rear facade has two bays and three storeys. The ground floor and the first floor of the left bay have been altered. The first floor of the right bay has a large leaded window, which lights the stairwell. Above it is a tilework panel. On the second floor is a segmentally closed leaded window, which lights the staircase. This window is crowned by a broken pediment, which is supported by brackets resting on cherubim. The stairwell is closed off by a truncated tent roof with curved roof planes and is covered with slate. The roof coverings on the side and rear are covered with muffled Lucas IJsbrand tiles.
INTERIOR: ground floor: a quarter-round marble staircase with brass railing leads from the shop to the mezzanine. In the passage, amongst other things, the draught lobby was preserved with etched windows. The passage has moulded stucco work. Into the rooms are panel doors in moulded surrounds with overdoors also in stucco. From the front drawing room, amongst other things, the ceiling and suite doors were preserved. The ceiling is accessible from the recessed storey. It is provided with rich moulding and has the original painting with amongst other things representations of music (instruments and a score) and art (palette, brushes and a canvas). Apart from this flowers and ornaments. On the side of the front room the original painting of the suite door was preserved (only partially visible). The back drawing room has amongst other things a richly ornamented stucco ceiling (white), a black marble fireplace mantel with a mirror in Louis XV style on the breast. Back door altered. The spiral staircase to the first floor is lit by a simple leaded window. On the first floor at the front across the full width is a salon with amongst other things a panel door with overdoor, which on the inside has the original painting. Furthermore there is a marble fireplace mantel with a mirror on the breast and a richly decorated and painted ceiling. The two windows and the doors likewise retained their original paintings, as well as ornamental tops. Between the salon and the back room is a kitchen. In the back room there remains amongst other things a simple ceiling and a marble fireplace. On the attic storey several rooms have been fitted out. Also the upper part of the staircase is lit by a leaded window.
In the garden at the rear there is a fountain. The basin is a quatrefoil, whereby the lobes are alternated by bosses. In it stands a round pedestal, surrounded by four scrolls, alternated by four shell-shaped water basins. On the upper edge of the pedestal stand four winged putti. In the middle rises a candelabra column, which bears a female figure, with a wreath in her right hand (Flora?). The remaining garden decoration, which consisted of amongst other things a latticed pavilion has disappeared on a section of an imitation rockface.
Assessment
BUILDING of architectural and cultural-historical importance:
- by reason of the very rich Neo-Renaissance architecture and the very elaborate detailing;
- by reason of the many interior components, which in a number of rooms were entirely preserved in the original colour scheme;
- as an important work by Hendrik Kramer;
- by reason of the exceptional fountain in the garden;
- by reason of the prominent function in the facade of Over de Kelders.
Nearby in the register
- Woonhuis, Over de Kelders 4Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Over de Kelders 2Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Groentemarkt 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Groentemarkt 3Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.