Rijksmonumentenregister · Netherlands
Molen, Tsjerkebuorren 14 A Easterwierrum (Súdwest-Fryslân 21)
Easterwierrum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1920
- Address
- Tsjerkebuorren 14 A Easterwierrum (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Easterwierrum
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.12304, 5.74387
- Monument number
- 516368
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het vlakke en uitgestrekte weidegebied van de voormalige Middelzee.
De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd en in 1920 gebouwd voor de bemaling van de "Mantgumerpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de bestaande windmotor onder Weidum (Weidumerpolder), de bestaande windmotor nabij Dearsum (Kleiterperpolder), de in de jaren negentig gesloopte windmotor nabij Schillard (Schillaarderpolder) en de windmotor nabij het buurtschap Makkum (Makkumerpolder). Van deze laatste rest nog de onderbouw. De molen heeft een belangrijke ensemblewaarde tezamen met de bestaande molens van Dearsum en Weidum in het gebied van de voormalige Middelzee.
De 5 windmotoren werden gebouwd ter vervanging van 58 traditionele windwatermolens en bemaalden tezamen het gebied van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Oudvaart".
Omschrijving
De 10 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van zes vaste gietijzeren zesruitsramen en twee later aangebrachte betonnen ramen. Aan een zijde een houten deurkozijn waarvan de bovendorpel is voorzien van onder 45 graden afgeschuinde hoeken. Het boven de dorpel aangebrachte lood is voorzien van een geschulpte rand. In het kozijn is een houten toegangsdeur voorzien van een geprofileerde sierlijst aangebracht. Naast de deur vlak boven het maaiveld een koperen plaatje met hierop de volgende tekst: Boltje en Buwalda Betonbouw Heerenveen
De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Voor de molen een betonnen verdeelbak met stalen inlaatschuiven voor de diverse polderpeilen en het inlaten van boezemwater. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op de "Mantgumervaart" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een vrij laag gelegen stelling. De stelling bestaat uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 11 meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten, met ieder drie bladen verbonden door drie ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. In de jaren 50 werd een zogenaamde gecombineerde bemaling aangebracht. D.w.z. de vijzel kan zowel op windkracht (hoofdbemaling) als door een luchtgekoelde Petter twee cilinder dieselmotor (hulpbemaling) worden aangedreven.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de twintigste eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel- archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-twintigste-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als molentype kenmerkend voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Mantgumerpolder" van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Polder" en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- omdat hij, met de molens van Dearsum en Weidum, een belangrijk ensemble vormt in het gebied van de voormalige Middelzee;
- omdat hij behoort tot de groep van zeldzaam geworden grote "Herkules" windmotoren;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het vlakke en uitgestrekte weidegebied van de voormalige Middelzee.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The large AMERICAN WINDMOTOR is a striking landmark in the flat and extensive grassland of the former Middelzee.
The windmill of the type "Herkules Metallicus Windturbine", created according to an American model, was manufactured in Germany by the "Vereinigte Windturbine Werke AG" in Dresden. The mill was imported by the Rotterdam trading company R.S. Stokvis & Zonen Ltd and built in 1920 for the drainage of the "Mantgumerpolder". The mill was built together with the existing windmotor near Weidum (Weidumerpolder), the existing windmotor near Dearsum (Kleiterperpolder), the windmotor near Schillard (Schillaarderpolder) demolished in the nineteen-nineties (Schillaarderpolder), and the windmotor near the hamlet of Makkum (Makkumerpolder). Of the latter only the substructure remains. The mill has significant ensemble value together with the existing mills of Dearsum and Weidum in the area of the former Middelzee.
The 5 windmotors were built to replace 58 traditional wind water-mills and together drained the area of the former Water Board "De Oosterwierumer Oudvaart".
Description
The 10 metre high tower stands in a foundation constructed of concrete. On the foundation a concrete substructure has been erected provided with a concrete roof. The substructure is provided with six fixed cast-iron six-pane windows and two subsequently added concrete windows. On one side a wooden door frame of which the lintel is provided with corners bevelled at 45 degrees. The lead work applied above the lintel is provided with a moulded edge. In the frame a wooden access door has been fitted provided with a moulded decorative moulding. Beside the door just above ground level a copper plaque with the following text on it: Boltje en Buwalda Betonbouw Heerenveen
The intake water channel is provided with a steel trash rack and a double stop-plank groove. The steel screw pump is situated in a concrete pump basin with wooden covers. In front of the mill a concrete distribution tank with steel inlet sluices for the various polder levels and for the admission of boezem water. The mill is thereby able to drain diverse drainage areas with different polder levels. The concrete discharge water channel is provided with a wooden lock gate. The mill discharges into the "Mantgumervaart" (Frisian boezem). The steel tower has a ladder and a relatively low positioned platform. The platform consists of steel beams, a wooden deck and a steel railing. At the top of the tower a cast-steel motor body rotating on ball bearings has been attached. The wind wheel counting thirty galvanized steel blades has a diameter of 11 metres. The wheel consists of ten radial arms between which segments, each with three blades connected by three rings, are arranged. The mill is provided with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation according to wind direction, the second for self-regulation according to wind strength. The mill is provided with a cast-steel gear mechanism and steel shafts. In the nineteen-fifties a so-called combined drainage system was installed. That is, the pump can be driven both by wind power (main drainage) and by an air-cooled Petter two-cylinder diesel engine (auxiliary drainage).
Valuation
The so-called American windmotor from the beginning of the twentieth century is of general cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of the industrial archaeology of the Netherlands, in particular that of windmills;
- for the development of the early-twentieth-century Dutch drainage technology using American model windmills;
- as a mill type characteristic of the phase between windmill drainage and motor drainage;
- because of its role in the emergence of the drainage history of the drainage area "Mantgumerpolder" of the former Water Board "De Oosterwierumer Polder" and later the Water Board "Marne-Middelsee";
- because it, together with the mills of Dearsum and Weidum, forms an important ensemble in the area of the former Middelzee;
- because it belongs to the group of now rare large "Herkules" windmotors;
- because of its landscape significance as a striking landmark in the flat and extensive grassland of the former Middelzee.
Nearby in the register
- Boerderij, Hegedyk 5Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Tsjerkebuorren 5Boerderijunder 1 mi
- Groot WalcamaBoerderijunder 1 mi
- Kerktoren, Tsjerkebuorren 7Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.