Rijksmonumentenregister · Netherlands
Molen, Kleasterwei bij 7
Baaium, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1934 - 1936
- Address
- Kleasterwei bij 7, 8841 KK Baaium (Waadhoeke 21)
- Place
- Baaium
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.15999, 5.63543
- Monument number
- 516366
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Stanford LibrariesTU Delft Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het open weidegebied tussen Baijum, Winsum en Huins.
De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Mous Balk", is in Nederland vervaardigd en ontworpen door de Firma Mous te Balk. De molen werd ca 1935 gebouwd op enkele meters afstand van een na het gereedkomen van de windmotor gesloopte traditionele windmolen.
Omschrijving
De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep aangebracht. Aan de polderzijde is een stalen kroosrek aangebracht. De molen maalt uit op de Friese boezem. De waterlopen zijn langs de waterlopen van de voormalige traditionele molen aangelegd, waardoor de molen niet in het hart van de aan-, en afvoersloot staat zoals gebruikelijk is. De zeer slanke stalen toren heeft een ladder en een vierkante stelling bestaande uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Op de stelling is een houten bak voor het onderbrengen van smeermiddelen geplaatst. Aan de bovenzijde van de toren is een geconstrueerd stalen motorlichaam aangebracht. Het zestien gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 5.00 meter. Het rad bestaat uit zes straalarmen waartussen segmenten met ieder drie bladen, verbonden door twee ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen voor de zelfregeling naar de windrichting. De zelfregeling naar windsterkte gebeurd doordat bij toenemende omloopsnelheid de optredende tanddruk-reactiekracht van het windrad groter wordt dan de spanning van de schroefveer van de vaan; de molen zal zich hierbij krimpend uit de wind draaien. De molen zal hierbij geholpen worden door de vaste zijvaan, welke de molen ook uit de wind wil drukken. Er is dus sprake van een dubbel zelfregelingssysteem naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. De waaierpomp wordt direct aangedreven door de verticale spil.
Waardering
De zgn. Amerikaanse windmotor uit de eerste helft van de 20e eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der in Nederland ontworpen en gebouwde windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als molentype kenmerkend voor de overgang van de bemaling van kleine bemalingsgebieden door traditionele windmolens naar die door "moderne" amerikaanse windmotoren;
- als voorbeeld voor de overgangsfase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het voormalige Waterschap "De Middelsékrite" en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het open weidegebied tussen Baijum, Winsum en Huins.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The AMERICAN WINDMOTOR is a distinctive landmark in the open pasture area between Baijum, Winsum and Huins.
The windmill of the "Mous Balk" type, created after an American model, was manufactured and designed in the Netherlands by the Firma Mous in Balk. The mill was built around 1935 at a distance of a few metres from a traditional windmill that was demolished after the windmotor was completed.
Description
The tower stands in a foundation tank constructed of concrete provided with wooden lids. In the foundation tank a steel scoop pump fitted with a wooden rising pipe with a wooden non-return valve has been installed. On the polder side a steel screen rack has been installed. The mill discharges onto the Frisian bosom. The water courses have been laid along the water courses of the former traditional mill, as a result of which the mill is not positioned in the centre of the inlet and outlet ditch as is customary. The very slender steel tower has a ladder and a square platform consisting of steel girders, a wooden deck and a steel railings. On the platform a wooden tank for storing lubricants has been placed. At the top of the tower a constructed steel motor body has been installed. The rotor with sixteen galvanized steel blades has a diameter of 5.00 metres. The rotor consists of six radial arms between which segments with three blades each, connected by two rings, have been installed. The mill is provided with two vanes for self-regulation according to wind direction. Self-regulation according to wind strength is achieved by the fact that as the rotational speed increases, the occurring gear-pressure reaction force of the rotor becomes greater than the tension of the helical spring of the vane; the mill will thereby turn shrinking out of the wind. The mill will be assisted in this by the fixed side vane, which also wants to turn the mill out of the wind. There is thus a dual self-regulation system according to wind strength. The mill is provided with a cast-steel running works and steel spindles. The scoop pump is driven directly by the vertical spindle.
Valuation
The so-called American windmotor from the first half of the 20th century is of general cultural-historical and industrial-archaeological importance:
- for the history of the industrial archaeology of the Netherlands, in particular that of windmotors designed and built in the Netherlands;
- for the development of early-20th-century Dutch pumping technique using American model windmills;
- as a mill type characteristic of the transition from the pumping of small pumping areas by traditional windmills to that by "modern" American windmotors;
- as an example of the transitional phase between windmill pumping and motor pumping;
- because of its role in the development of the pumping history of the former Waterschap "De Middelsékrite" and later the Waterschap "Marne-Middelsee";
- because of its landscape significance as a distinctive landmark in the open pasture area between Baijum, Winsum and Huins.
Nearby in the register
- Kerk, Alde Dyk 2Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Boerderij, Boskdyk 4Boerderijunder 1 mi
- Erfscheiding, Tsjerkebuorren bij 1Erfscheidingunder 1 mi
- Molen, Weakens 2 MLNIndustrie- en poldermolenunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.