Rijksmonumentenregister · Netherlands
Windmotor Weidumerpolder
Weidum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1920
- Address
- Dekemawei 2 b MLN, 9024 BE Weidum (Leeuwarden 21)
- Place
- Weidum
- Municipality
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.14825, 5.75336
- Monument number
- 516363
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het weidegebied ten oosten van Weidum. De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd en in 1920 gebouwd voor de bemaling van de "Weidumerpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de bestaande windmotor nabij Dearsum (Kleiterperpolder), de bestaande windmotor nabij Mantgum (Mantgumerpolder), de in de jaren negentig gesloopte windmotor nabij Schillard (Schillaarderpolder) en de windmotor nabij het buurtschap Makkum (Makkumerpolder). Van deze laatste rest nog de onderbouw. De molen heeft een belangrijke ensemblewaarde tezamen met de bestaande molens van Dearsum en Mantgum in het gebied van de voormalige Middelzee.
De vijf windmotoren werden gebouwd ter vervanging van 58 traditionele windwatermolens en bemaalden tezamen het gebied van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Oudvaart".
Omschrijving
De 12 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van twee draaibare gietijzeren ramen en zes later aangebrachte vaste stalen ramen. Aan een zijde een houten deurkozijn waarvan de bovendorpel is voorzien van onder 45 graden afgeschuinde hoeken. Het boven de dorpel aangebrachte lood is voorzien van een geschulpte rand. In het kozijn is een houten toegangsdeur voorzien van een geprofileerde sierlijst aangebracht. Naast de deur vlak boven het maaiveld een koperen plaatje met hierop de volgende tekst: Boltje en Buwalda Betonbouw Heerenveen
De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Voor de molen een betonnen verdeelbak met stalen inlaatschuiven voor de diverse polderpeilen en het inlaten van boezemwater. In de verdeelbak komt tevens een betonnen duiker uit welke onder het Weidumerdiep doorloopt, zodat ook de polder aan de andere zijde van de boezem bemalen kan worden. Deze duiker is aan de inlaatzijde nog voorzien van een stalen kroosrek. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op het "Weidumerdiep" (Friese boezem). In het Weidumerdiep voor de achterwaterloop van de molen, ter bescherming van deze waterloop en de onder het Weidumerdiep gelegen duiker, zijn een drietal houten meer/schamppalen, voorzien van een gietijzeren muts, aangebracht. De stalen toren heeft een ladder en een vrij hoog gelegen stelling. De stelling bestaat uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 12 meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten met ieder drie bladen verbonden door drie ringen zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. Het motorlichaam, het wiekenrad en de vanen werden in 1993 gedemonteerd en opgeslagen in afwachting van de restauratie. In de jaren 50 werd een zogenaamde gecombineerde bemaling aangebracht. D.w.z. de vijzel kan zowel op windkracht (hoofdbemaling) als door een elektromotor (hulpbemaling) worden aangedreven. Dit is de grootste windmotor gemeten naar diameter van het windrad in Nederland.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de twintigste eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel- archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-twintigste-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als molentype kenmerkend voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Weidumerpolder" van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Polder" en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- omdat hij,met de molens van Mantgum en Dearsum, een belangrijk ensemble vormt in het gebied van de voormalige Middelzee;
- omdat hij behoort tot de groep van inmiddels zeldzaam geworden grote "Herkules" windmotoren;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het weidegebied ten oosten van Weidum.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The large AMERICAN WINDMOTOR is a striking landmark in the grassland area to the east of Weidum. The windmill of the "Herkules Metallicus Windturbine" type, created after an American model, was manufactured in Germany by the "Vereinigte Windturbine Werke AG" in Dresden. The mill was imported by the Rotterdam trading company R.S. Stokvis & Zonen Ltd and built in 1920 for the drainage of the "Weidumerpolder". The mill was built together with the existing windmotor near Dearsum (Kleiterperpolder), the existing windmotor near Mantgum (Mantgumerpolder), the windmotor near Schillard (Schillaarderpolder) demolished in the nineties (Schillaarderpolder) and the windmotor near the hamlet of Makkum (Makkumerpolder). Of the latter only the substructure remains. The mill has important ensemble value together with the existing mills of Dearsum and Mantgum in the area of the former Middelzee.
The five windmotors were built as replacement for 58 traditional wind water-mills and together drained the area of the former Water Board "De Oosterwierumer Oudvaart".
Description
The 12 metre high tower stands in a foundation constructed of concrete. On the foundation a concrete substructure has been erected, provided with a concrete roof. The substructure is provided with two rotating cast iron frames and six later added fixed steel frames. On one side a wooden door frame whose head piece is provided with angles bevelled at 45 degrees. The lead applied above the head piece is provided with a scalloped edge. In the frame a wooden entrance door has been fitted with a profiled ornamental moulding. Beside the door just above ground level a copper plate with the following text: Boltje en Buwalda Betonbouw Heerenveen
The inlet water channel is provided with a steel screen and a double beam slot connection. The steel screw pump is located in a concrete pump basin with wooden lids. In front of the mill a concrete distribution basin with steel inlet sluices for the various polder levels and for admitting boezem water. In the distribution basin also comes a concrete culvert which passes under the Weidumerdiep, so that the polder on the other side of the boezem can also be drained. This culvert is still provided with a steel screen on the inlet side. The mill is thereby able to drain various drainage areas with different polder levels. The concrete outlet water channel is provided with a wooden guard gate. The mill discharges into the "Weidumerdiep" (Frisian boezem). In the Weidumerdiep in front of the outlet water channel of the mill, for the protection of this water channel and the culvert lying under the Weidumerdiep, three wooden mooring/bollard pales, provided with a cast iron cap, have been placed. The steel tower has a ladder and a rather high located platform. The platform consists of steel beams, a wooden deck and a steel framework. At the top of the tower a cast steel motor body rotating on ball bearings has been mounted. The wind wheel consisting of thirty galvanised steel blades has a diameter of 12 metres. The wheel consists of ten radial arms between which segments each with three blades connected by three rings have been arranged. The mill is provided with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation to wind direction, the second for self-regulation to wind strength. The mill is provided with a cast steel operating mechanism and steel spindles. The motor body, the wheel and the vanes were dismantled in 1993 and stored pending restoration. In the fifties a so-called combined drainage system was fitted. That is, the screw pump can be driven both by wind power (main drainage) and by an electric motor (auxiliary drainage). This is the largest windmotor measured by diameter of the wind wheel in the Netherlands.
Valuation
The so-called American windmotor from the beginning of the twentieth century is of general cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of industrial archaeology of the Netherlands, in particular that of windmotors;
- for the development of early-twentieth-century Dutch drainage technique using American model windmills;
- as a mill type characteristic of the phase between wind mill drainage and motor drainage;
- because of its role in the origin of the drainage history of the drainage area "Weidumerpolder" of the former Water Board "De Oosterwierumer Polder" and later the Water Board "Marne-Middelsee";
- because it, with the mills of Mantgum and Dearsum, forms an important ensemble in the area of the former Middelzee;
- because it belongs to the group of now rare large "Herkules" windmotors;
- because of its landscape significance as a striking landmark in the grassland area to the east of Weidum.
Nearby in the register
- Woonhuis, Lytse Buorren 12Woonhuisunder 1 mi
- Schoolgebouw, Lytse Buorren 2 aOnderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Greate Buorren 13Woonhuisunder 1 mi
- Kerk, Lytse Buorren 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.