Rijksmonumentenregister · Netherlands
Molen, Links van weg Britswerd Itens (Súdwest-Fryslân 21)
Itens, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1930 - 1935
- Address
- Links van weg Britswerd Itens (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Itens
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.10475, 5.64313
- Monument number
- 516362
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het open weidegebied ten noorden van Itens. De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Mous Balk", is in Nederland vervaardigd en ontworpen door de Firma Mous te Balk. De molen werd begin jaren dertig gebouwd op de plaats van een afgebroken traditionele windmolen.
Omschrijving
De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep aangebracht. Aan de polderzijde is een stalen kroosrek aangebracht. De molen maalt uit op de Friese boezem. De zeer slanke stalen toren heeft een ladder en een vierkante stelling bestaande uit stalen liggers. Het houten dek en het stalen hekwerk ontbreken thans (1998). Aan de bovenzijde van de toren is een geconstrueerd stalen motorlichaam aangebracht. Het zestien gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 4.50 meter. Het rad bestaat uit zes straalarmen waartussen segmenten, met ieder drie bladen verbonden door twee ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen voor de zelfregeling naar de windrichting. De zelfregeling naar windsterkte gebeurd doordat bij toenemende omloopsnelheid de optredende tanddruk-reactiekracht van het windrad groter wordt dan de spanning van de schroefveer van de vaan; de molen zal zich hierbij krimpend uit de wind draaien. De molen zal hierbij geholpen worden door de vaste zijvaan, welke de molen ook uit de wind wil drukken. Er is dus sprake van een dubbel zelfregelingssysteem naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. De bovenste tandwielen draaien hierbij als uitzondering in een dichte, met olie gevulde, tandwielbak. De waaierpomp wordt direct aangedreven door de verticale spil.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit de eerste helft van de 20e eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der in Nederland ontworpen en gebouwde windmotoren;
- vanwege de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- voor de overgang van de bemaling van kleine bemalingsgebieden door traditionele windmolens naar die door "moderne" Amerikaanse windmotoren;
- als molentype kenmerkend voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Oudvaart" en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het open weidegebied ten noorden van Itens.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The AMERICAN WINDMOTOR is a distinctive landmark in the open pasture area to the north of Itens. The windmill of the type "Mous Balk", created after an American model, was manufactured in the Netherlands and designed by the Firma Mous in Balk. The mill was built in the early nineteen-thirties on the site of a demolished traditional windmill.
Description
The tower stands in a concrete foundation tank fitted with wooden covers. In the foundation tank a steel waaierpomp is fitted with a wooden delivery pipe with a wooden non-return valve. On the polder side a steel trash rack is fitted. The mill discharges into the Friesian polder water system. The very slender steel tower has a ladder and a square platform consisting of steel beams. The wooden deck and the steel railings are now missing (1998). At the top of the tower a constructed steel motor body is fitted. The wind wheel with sixteen galvanized steel blades has a diameter of 4.50 metres. The wheel consists of six blade arms with segments, each with three blades connected by two rings, fitted between them. The mill is fitted with two vanes for self-regulation towards wind direction. Self-regulation towards wind strength is achieved in that as the rotational speed increases, the occurring gear-pressure reaction force of the wind wheel becomes greater than the tension of the coil spring of the vane; the mill will thereby turn, shrinking, out of the wind. The mill will be assisted thereby by the fixed side vane, which also wants to push the mill out of the wind. Thus there is a double self-regulation system towards wind strength. The mill is fitted with a cast steel gear train and steel shafts. The upper gears rotate hereby, as an exception, in a closed gear box filled with oil. The waaierpomp is driven directly by the vertical shaft.
Valuation
The so-called American windmotor from the first half of the 20th century is of general cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of the industrial archaeology of the Netherlands, in particular of those windmotors designed and built in the Netherlands;
- because of the development of early 20th-century Dutch pumping technology using American model windmills;
- for the transition from the pumping of small pumping areas by traditional windmills to that by "modern" American windmotors;
- as a mill type characteristic of the phase between windmill pumping and motor pumping;
- because of its role in the development of the pumping history of the former Water Board "De Oosterwierumer Oudvaart" and later the Water Board "Marne-Middelsee";
- because of its landscape significance as a distinctive landmark in the open pasture area to the north of Itens.
Nearby in the register
- Kerk, Tsjerkebuorren 1Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Woonhuis, Draversdyk 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Buorren 6Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Buorren 4Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.