Rijksmonumentenregister · Netherlands
Windmotor Groote Wierumerpolder
Lytsewierrum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie- en poldermolen
- Function
- Molen
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1922
- Address
- Nijlânsdyk 2 a MLN, 8642 WC Lytsewierrum (Súdwest-Fryslân 21)
- Place
- Lytsewierrum
- Municipality
- Súdwest-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.07910, 5.66351
- Monument number
- 516360
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1909 map "10 Sneek" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het rond Lutkewierum gelegen weidegebied.
De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd. en in 1922 gebouwd voor de bemaling van de "Groote Wierumerpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de bestaande windmotor onder Tirns (Tirnserpolder) en de windmotor van de Sneekerpolder. Hiervan rest nog de onderbouw.
De molens werden gebouwd te vervanging van twee windmotoren, twee grote traditionele windwatermolens en 36 kleine traditionele windwatermolens.
Omschrijving
De 14 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van drie houten vierruitsramen in stalen kozijnen. Aan een zijde een in een stalen kozijn aangebrachte houten toegangsdeur. In opliggende letters is in een van de zijvlakken van de onderbouw aangebracht "Waterschap Scharnegoutum c.a.". Links naast de deur een hardstenen gedenksteen met hierin de volgende tekst:
Gesticht Anno 1922 het bestuur K.M.Galama voorz.
K.Y.Vellenga P.Y.Andela D.Folkerts secr.
A.Hoekstra arch.
De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Naast de molen zijn stalen schuiven aangebracht waarmee verschillende bemalingspeilen kunnen worden geregeld. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op de "Oude Rijd" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een zeer hoog gelegen stelling. De stelling bestaat uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het na restauratie (1998) weer dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 11 meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten met ieder drie bladen verbonden door drie ringen zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. In 1931 werd een zgn. gecombineerde bemaling aangebracht. D.w.z. de vijzel kan zowel op windkracht (hoofdbemaling) als door een elektromotor (hulpbemaling) worden aangedreven. Met zijn grote diameter en zijn zeer hoge toren is dit de hoogste amerikaanse windmotor van Nederland.
Waardering
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de 20e eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als molentype kenmerkend voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Groote Wierumerpolder" van het voormalige Waterschap Scharnegoutum c.a. en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- omdat hij behoort tot de groep van inmiddels zeldzaam geworden grote "Herkules" windmotoren;
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het rond Lutkewierum gelegen weidegebied.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The large AMERICAN WINDMILL is a distinctive landmark in the meadow area around Lutkewierum.
The windmill of the American model type "Herkules Metallicus Windturbine" was manufactured in Germany by the "Vereinigte Windturbine Werke AG" in Dresden. The mill was imported by the Rotterdam trading company R.S. Stokvis & Zonen Ltd. and was built in 1922 for the drainage of the "Groote Wierumerpolder". The mill was built together with the existing windmill under Tirns (Tirnserpolder) and the windmill of the Sneekerpolder. Of this, only the substructure remains.
The mills were built to replace two wind-driven pumps, two large traditional wind-driven water mills and 36 small traditional wind-driven water mills.
Description
The 14 metre high tower stands on a foundation constructed of concrete. On the foundation a concrete substructure has been erected with a concrete roof. The substructure is provided with three wooden four-pane windows in steel frames. On one side a wooden access door in a steel frame. In raised letters applied to one of the side surfaces of the substructure is "Waterschap Scharnegoutum c.a.". To the left of the door a hardstone memorial stone with the following text:
Founded Anno 1922 the board K.M.Galama chairman.
K.Y.Vellenga P.Y.Andela D.Folkerts secretary.
A.Hoekstra architect.
The inflow is provided with a steel screen and double slot-bar fastening. The steel screw pump is located in a concrete pump chamber with wooden covers. Next to the mill, steel sluices have been installed to regulate different drainage levels. The mill is thus able to drain various drainage areas with different polder levels. The concrete outflow is provided with a wooden lock gate. The mill drains into the "Oude Rijd" (Frisian boezem). The steel tower has a ladder and a very high platform. The platform consists of steel girders, a wooden deck and steel fencing. On top of the tower is a cast-steel motor body mounted on ball bearings and rotating. The wind wheel, after restoration (1998) again having thirty galvanized steel blades, has a diameter of 11 metres. The wheel consists of ten radial arms between which segments with three blades each are connected by three rings. The mill is provided with two vanes: a main vane and a side vane. The first serves for self-regulation according to wind direction, the second for self-regulation according to wind strength. The mill is provided with cast-steel driving mechanism and steel spindles. In 1931 a so-called combined drainage system was installed. This means the screw pump can be driven either by wind power (main drainage) or by an electric motor (auxiliary drainage). With its large diameter and very high tower, this is the highest American windmill in the Netherlands.
Valuation
The so-called American windmill from the early 20th century is of general cultural-historical and industrial-archaeological significance:
- for the history of industrial archaeology in the Netherlands, particularly that of windmills;
- for the development of early 20th-century Dutch drainage technology using American model windmills;
- as a mill type characteristic of the phase between wind-powered drainage and motor-powered drainage;
- because of its role in the development of the drainage history of the "Groote Wierumerpolder" drainage area of the former Waterschap Scharnegoutum c.a. and later the Waterschap "Marne-Middelsee";
- because it belongs to the group of now rare large "Herkules" windmills;
- because of its landscape significance as a distinctive landmark in the meadow area around Lutkewierum.
Nearby in the register
- Kerk, Buorren 3Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Boerderij, Molmawei 1Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Suderdyk 7Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Buorren 50Woonhuis1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.