Rijksmonumentenregister · Netherlands
Bethlehemshofje
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sociale zorg, liefdadigheid
- Function
- Hofje
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1897
- Address
- Levendaal 105, 2311 JG Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15477, 4.49744
- Monument number
- 515135
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De randbebouwing van het BethlehemsHOFJE is in 1897 door K. de Boer Hzn. gebouwd in de bouwstijl van de Neo-Hollandse renaissance, rond de kern uit 1660 die reeds beschermd is als rijksmonument (nr. 25106). In de redengevende omschrijving van de kern is ook het poortje opgenomen. Op het binnenhof bevindt zich een dubbele pomp. Oorspronkelijk heette het hofje van de Doopsgezinde Gemeente De Houcksteen. In 1810 moest de Doopsgezinde Gemeente echter het Bethlehemshofje aan de Langegracht afstoten. De bewoners van het hofje, de naam en de gevelsteen verhuisden naar het Levendaal. In 1897 werd de toenmalige randbebouwing vervangen door de huidige bebouwing. De voorgevel van de randbebouwing maakt deel uit van de zuidelijke gevelwand aan het Levendaal. Het hofje ligt in het beschermd stadsgezicht.
Omschrijving
De randbebouwing van het hofje bestaat uit een langgerekt bouwvolume aan het Levendaal en een kort rechthoekig blok, haaks daarop op de hoek van het Levendaal en de Kraaierstraat. Het langgerekte symmetrische bouwvolume bevat vier woningen en is opgetrokken over twee bouwlagen onder een schilddak met grijze gesmoorde tuile-du-Nordpannen. Het poortje naar de kern van het hofje bevindt zich in het middenrisaliet van dit blok onder een dwarskap met trapgevel. Aan de oostkant staat haaks op dit bouwvolume een deel van twee bouwlagen onder een zadeldak met grijze Oud-Hollandse pannen. Achter de trapgevel van dit deel bevinden zich twee woningen.
De gevels zijn boven een hardstenen plint opgetrokken in rode baksteen met gepleisterde speklagen, sluit- en aanzetstenen met diamantkoppen, consoles, ornamenten en een waterlijst. De waterlijst op de begane grond is uitgevoerd in hardsteen. Korfbogen boven de rechtgesloten schuifvensters met roeden op de begane grond, segmentbogen op de verdieping, rondbogen boven de paneeldeuren. Strekken boven de vensters in de trapgevels. Siermetselwerk in boogtrommels en in het fries onder de overstekende goot.
Het poortje bestaat uit een rondboogvormige doorgang in een hardstenen lijst met lisenen, zwikken en een sluitsteen. Daarboven een steen met de inscriptie 'Bethlehem anno 1631' tussen twee voluten onder een fronton met de inscriptie 'den Houcksteen'. Aan weerszijden van het poortje vensters met smeedijzeren tralies. Aan de binnenkant van de poort is een wand bekleed met hout. Op de nok van het dak gemetselde schoorstenen, in het dakvlak aan het Levendaal kleine dakkapellen met luiken met zandlopers, onder schilddakjes met zink in Maasdekking en een piron.
In de huizen van de randbebouwing zijn onder meer balkenvloeren, zwart-witte tegelvloeren in de halletjes en smalle spiltrappen met een trappaal tot het dak bewaard gebleven.
Waardering
De randbebouwing van het Bethlehemshofje is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde wegens de rol die de hofjes in de sociaal-economische en religieuze geschiedenis van Nederland en met name in Leiden hebben gespeeld.
De randbebouwing is tevens van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde wegens de bouwstijl van de Neo-Hollandse Renaissance.
In stedebouwkundig opzicht is het pand van grote betekenis dankzij de beeldbepalende ligging aan het Levendaal. Bovendien vormt de randbebouwing de enige façade aan de buitenkant van het Bethlehemshofje.
Het exterieur van de randbebouwing is bijzonder gaaf, van het interieur zijn nog enkele typerende onderdelen bewaard gebleven.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The perimeter buildings of the BethlehemsHOFJE were built in 1897 by K. de Boer Hzn. in the Neo-Dutch Renaissance building style, around the nucleus from 1660 which is already protected as a national monument (no. 25106). In the reasoned description of the nucleus, the small gateway is also included. In the interior courtyard there is a double pump. Originally the hofje was called De Houcksteen of the Mennonite Community. In 1810, however, the Mennonite Community had to give up the Bethlehemshofje on the Langegracht. The residents of the hofje, the name and the gable stone moved to the Levendaal. In 1897 the perimeter buildings of that time were replaced by the current buildings. The front facade of the perimeter buildings forms part of the southern facade wall at the Levendaal. The hofje is located in the protected townscape.
Description
The perimeter buildings of the hofje consist of an elongated building volume at the Levendaal and a short rectangular block, perpendicular to it at the corner of the Levendaal and the Kraaierstraat. The elongated symmetrical building volume contains four dwellings and is raised over two storeys under a hipped roof with grey darkened Tuile-du-Nord tiles. The small gateway to the nucleus of the hofje is located in the central risalit of this block under a transverse gable with a stepped gable. On the east side, perpendicular to this building volume, stands a section of two storeys under a gabled roof with grey Old Dutch tiles. Behind the stepped gable of this section are two dwellings.
The facades are constructed above a sandstone plinth in red brick with plastered speck joints, closing and setting stones with diamond points, corbels, ornaments and a drip moulding. The drip moulding on the ground floor is executed in sandstone. Basket arches above the straight-edged sash windows with muntins on the ground floor, segmental arches on the upper floor, round arches above panel doors. Lintels above the windows in the stepped gables. Ornamental brickwork in arch vaults and in the frieze below the overhanging gutter.
The small gateway consists of a round arch-shaped passage in a sandstone frame with pilasters, spandrils and a keystone. Above it a stone with the inscription 'Bethlehem anno 1631' between two volutes under a pediment with the inscription 'den Houcksteen'. On either side of the gateway are windows with wrought-iron grilles. On the inside of the gate is a wall clad with wood. On the ridge of the roof are brick chimneys; in the roof plane at the Levendaal are small roof dormers with shutters with hourglasses, under hipped rooflets with zinc in Maas covering and a finial.
In the houses of the perimeter buildings, among other things, beam floors, black and white tile floors in the hallways and narrow spiral stairs with a newel post to the roof have been preserved.
Valuation
The perimeter buildings of the Bethlehemshofje are of general importance because of the cultural-historical value due to the role that the hofjes have played in the socio-economic and religious history of the Netherlands and in particular in Leiden.
The perimeter buildings are also of general importance because of their architectural-historical value due to the Neo-Dutch Renaissance building style.
From an urban planning perspective, the building is of great significance thanks to its prominent location at the Levendaal. Moreover, the perimeter buildings form the only facade on the outside of the Bethlehemshofje.
The exterior of the perimeter buildings is exceptionally well-preserved, and some characteristic components of the interior have been preserved.
Nearby in the register
- Sociale zorg, liefdadigheid, Levendaal 109Sociale zorg, liefdadigheidunder 1 mi
- Woonhuis, Levendaal 97Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Levendaal 87Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Levendaal 85Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.